‘Vertrouwen is goed, controle is beter’

Tandartspraktijk, Dec 2016

Bovenstaande uitspraak is van Vladimir Iljitsj Lenin, eerste premier van de Sovjet-Unie, toen hij in 1921 de KGB (de Russische ‘geheime dienst’) oprichtte om mensen die niet recht in de leer waren op te sporen en uit te schakelen.

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2Fs12496-016-0131-y.pdf

‘Vertrouwen is goed, controle is beter’

controle is beter' Bovenstaande uitspraak is van Vladimir Iljitsj Lenin, eerste premier van de Sovjet-Unie, toen hij in 1921 de KGB (de Russische 'geheime dienst') oprichtte om mensen die niet recht in de leer waren op te sporen en uit te schakelen. Zodoende probeerde hij zijn machtspositie zeker te stellen. De communistische ideologie, die het goede in de mens als uitgangspunt nam, ontwikkelde zich tot een totalitair systeem waarin wantrouwen de leidraad werd. Een tot in de haarvaten van de samenleving doorgedrongen controlesysteem moest de homo sovjeticus op het rechte pad houden. Het inboezemen van angst was daarbij de drijvende kracht. - De neoliberale marktstaat waarin wij nu leven vertoont in veel opzichten gelijkenis met het Sovjetsysteem (les extrêmes se touchent!) Zij het dat wij geregeerd worden door democratisch gekozen technocraten en kunnen bogen op een vrije pers die misstanden aan de kaak stelt. In onze samenleving raakt de macht echter óók gecorrumpeerd. Weliswaar niet door dictators, maar door corrupt bestuur dat een allesdoordringende controle organiseert – behalve over zichzelf. Ook hier is bangmakerij een drijfveer. ‘Trust but verify’ was niet voor niets de lijfspreuk van Ronald Reagan, de grondlegger van de neoliberale politiek . Een en ander heeft de moderne samenleving over zichzelf afgeroepen, want de huidige mens tolereert geen risico’s meer. Elk incident, een virulente bacterie op een bloemententoonstelling, of een ‘harlekijntje’ dat zich vergrijpt aan een peuter, het betekent meer regels, meer controle en minder eigen verantwoordelijkheid. Steeds meer mensen laten zich daarbij leiden door apps en algoritmes die ontwikkeld en gecontroleerd worden door een technocratisch bestuur dat zichzelf onzichtbaar heeft gemaakt en alom tegenwoordig is. Natuurlijk moet er een bepaalde mate van toezicht zijn op ieders functioneren, maar laat daarbij voldoende ruimte over voor de individuele professionele autonomie. Als we mensen geen vertrouwen geven en ze continu monitoren op hun doen en laten raken ze gedemotiveerd en gaan hun tijd steken in het ontwijken van regels en procedures in plaats van hun werk te doen. Bovendien heeft arbeidspsychologisch onderzoek aangetoond dat autonomie op de werkplek een van de belangrijkste factoren in de arbeidssatisfactie is. Dwangmatig denken perverteert het systeem. Zeker bij degenen die het strengste in de leer zijn. Aan hun vingers kleeft het meeste bloed. Dat bleek pijnlijk het geval bij de ‘onkreukbare’ NZa (Nederlandse Zorgautoriteit), de waakhond van de marktideologie in de zorg. Hun toegewijde ambtenaar en klokkenluider Arthur Gotlieb werd na jarenlang getreiter in 2014 tot zelfmoord gedreven. Maar er zijn voorbeelden dichter bij huis. Onder het devies ‘regels zijn regels’ zou het zomaar kunnen gebeuren dat de IGZ een bloedspatje op je witte jas constateert of een overjarig controlestickertje op je apparatuur. Dan ben je een gevaar voor de volksgezondheid en loop je het risico dat je de tent kan sluiten. En zo kan het gebeuren dat de scherprechters van de NVOI-inquisitie je licentie niet verlengen omdat je op een paar procenten na ‘de aantallen’ niet haalt, zodat je jezelf bij iedere zorgverzekeraar afzonderlijk moet verantwoorden met opnieuw bergen papier. Zo stelt men de eigen markt veilig. Vakmensen hebben elkaar nodig om zichzelf bij de les te houden en het vak verder te ontwikkelen in een sfeer van visitatie en wederzijds respect, en niet door registratie en controle. Het dag na dag en avond na avond invullen van zinloos papier doodt de ziel van de vakman. Het leven is te kort voor die beuzelarijen. Wat had je naast patiënten behandelen allemaal niet méér kunnen doen in die verspilde tijd? Je had met je cabrio eindeloos kunnen flaneren over de boulevards langs de Middellandse Zee. Je had de Russische bibliotheek integraal kunnen lezen, of de liefde kunnen bedrijven tot je erbij neerviel, of … vul maar in. In plaats daarvan heb je jezelf laten knechten door meedogenloze zeloten. Het leven van een serieuze tandarts begint wel erg onbehaaglijk te worden. Arthur van Winsen studeerde filosofie en tandheelkunde. Hij voert een algemene praktijk in Leiden.


This is a preview of a remote PDF: https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2Fs12496-016-0131-y.pdf

‘Vertrouwen is goed, controle is beter’, Tandartspraktijk, 2016, 18, DOI: 10.1007/s12496-016-0131-y