Struktura nakładów pracy w produkcji sadowniczej i polowej

Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H, Oeconomia, Apr 2018

Wojciech Majerowski

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r1979_1980-t13_14/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r1979_1980-t13_14-s235-254/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r1979_1980-t13_14-s235-254.pdf

Struktura nakładów pracy w produkcji sadowniczej i polowej

Struktura nakładów pracy w produkcji sadowniczej i polowej Oeconomia - 1979/1980 M iędzywydziałowy Instytut Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa AR w Lublinie W o j c i e c h M A J E R O W S K I Struktura nakładów pracy w produkcji sadowniczej i polow ej С тр у кту р а затр ат тр у да в садоводческом и полевом производстве S tru c tu re of th e C osts of L a b o u r in F ru it an d F ield P ro d u c tio n Prognoza rozwoju gospodarki narodowej wskazuje na konieczność szybkiego zwiększenia produkcji rolnej. Skalę rozwoju rolnictwa wyzna­ czać będą: wzrost liczebności społeczeństwa, zmiany w strukturze spo­ życia produktów rolnych, zapotrzebowanie przemysłu na surowcepocho­ dzenia rolniczego oraz rozmiary eksportu artykułów rolno-spożywczych. Wycinkiem produkcji rolnej o w zrastającym znaczeniu jest ogrod­ nictwo, w którym szczególną rolę odgrywa sadownictwo. Gałęzią tą za­ jęto się w przedstawionej pracy, koncentrując się głównie nad zagadnie­ niem ponoszonych nakładów pracy. Nakładami pracy w sadownictwie zajmowali się: w Polsce — G rochow ski1 i Pawłowski 2, a za granicą — Heiber 3, Hilkenbäum er 4, K ricnar 6, Mohacz i inni ®, Schuricht 7, T h ia u lt8 1 J. G r o c h o w s k i : S tr u k tu r a n a k ła d ó w pracy i siły pociągowej w m ło d ych sadach sektora państw ow ego. P ra c e In s ty tu tu S ad ow n ictw a, S k iern iew ice 1967. 2 K. P a w ł o w s k i : E k o n o m ik a sadow nictw a, W arszaw a 1968. 3 H. H e i b e r : A r b e itsa u fw a n d u n d K ostengestaltung in A p fe ln ie d e r s ta m m a n ­ lagen der N ordrheinprovinz, Diss B onn 1954. 4 F. H i l k e n b ä u m e r : W irtschaftliche V erhältnisse in O b stba ubetrieben der Pfalz, „ G a rte n b a u ”, 1957, n r 9. 5 M. K r i c n a r : N a k ła d y pracy w sadow nictw ie, „M iędzynarodow e C zaso­ pism o R olnicze”, 1970, n r 3. 6 M. M o h a c z , P. T o m c z a n i , S. P i e r i e g i : Uborka, tow arn aja obrab otka i chranienije płodow. Izd. Kołos, M oskw a 1968. 7 R. S c h u r i c h t : B etrieb sw irtsch a ft des Obstbaues. VEB D eu tsc h er L a n d ­ w irtsc h a ftsv e rla g , B erlin 1961. 8 J. T h i a u l t : R echerche d ’un équilibre dans l’em ploi de la m a in d ’oeuvre en arboriculture fruitière m éridionale, „B ull, techn. Info rm , ag ric.”, 1966, n r 212. i Wenzeler 9. Nie spotkano natom iast prac zajm ujących się zależnościami w rozkładzie nakładów pracy pomiędzy produkcją połową a sadowniczą. Rozwój każdej gałęzi produkcji rolniczej w ynika z określonego zapo­ trzebowania na produkty, jakie są przez nią w ytwarzane. Podobnie jest z sadownictwem. W latach 1972— 1974 produkowaliśm y około 1,2 min ton owoców, w tym ponad połowę jabłek. Do 1980 r. planowane jest podwo­ jenie tej ilości, co pozwoli na osiągnięcie poziomu spożycia owoców około 60 kg na mieszkańca. Dla osiągnięcia planowanej wielkości zbiorów owoców potrzebna jest większa powierzchnia sadów i jagodników oraz siła robocza i środki pro­ dukcji, umożliwiające racjonalne w ykorzystanie tej powierzchni. Powierzchnia zajęta przez sady w 1971 r. wynosiła 296 375 ha, co sta­ nowiło 1,52% użytków rolnych w kraju. Z ogólnej powierzchni sadów PPGR posiadały 17 576 ha, czyli 5,93%. Predyspozycje sektora państw o­ wego do rozwoju sadownictwa podkreślają: G aw łow ski10, K ardyś n , K ru ­ szę 12 oraz Pieniążek 13. G rochow ski14 podaje, że do 1985 r. w sektorze państwowym planuje się założenie 60 000 ha sadów. W porównaniu ze stanem w 1971 r. będzie to przyrost o ponad 340%. Przy tak dynamicz­ nym rozwoju sadownictwa szczególnie w sektorze uspołecznionym, spra­ wa koncepcji organizacji państwowych gospodarstw sadowniczych i po­ znanie poziomu nakładów pracy stanowi problem wymagający szczegó­ łowych opracowań 15. C EL, Z A K R E S I M ETO D Y K A BADAN W podjętych badaniach starano się określić wielkość ponoszonych na­ kładów pracy i udział w ich strukturze poszczególnych gałęzi produkcji polowej, a szczególnie sadowniczej w państwowych gospodarstwach rol­ nych, w celu poznania roli tych gałęzi w warunkach różnokierunkowej produkcji roślinnej, dla potrzeb racjonalizacji organizacji gospodarstwa w tym zakresie. Dla zrealizowania postawionego celu, badania przepro­ wadzono w latach 1971— 1973 w pięciu wybranych państwowych gospo­ darstwach rolnych Lubelszczyzny, w warunkach zastosowania podobnej mechanizacji, technologii produkcji i organizacji pracy oraz zmiennej stru k tu ry użytków rolnych i zasiewów. Nakłady pracy rozpatrywano w rozbiciu na dwie gałęzie produkcji — połową i sadowniczą — z uwzględnieniem w nich analogicznych grup robót. Badania nad tą problem atyką podjęto w następujących gospodar­ stwach rolnych: PPGR Hałasy, Józefów, Mazanów, Wiszniów i Radzięcin. Doboru obiektów sadowniczych dokonano w trakcie badań wstępnych. Pozwoliły one wyeliminować z rozważań te gospodarstwa, które nie pro­ wadziły odpowiedniej i szczegółowej dokumentacji związanej z nakłada­ mi pracy żywej. Konieczność oparcia badań na małej liczbie obiektów wymagała zastosowania metody doboru celowego. Za podstawę do ustalenia wielkości i rozkładu nakładów pracy posłu­ żyły dzienniki gospodarcze. W przypadku braku tych dokumentów lub niewłaściwego ich prowadzenia korzystano z dzienników brygadzisty, mie­ sięcznych kart pracy, a niektóre dane korygowano w oparciu o inne do­ kum enty pierwotne. Dzienniki gospodarcze były okresowo kontrolowane i w przypadku występowania pewnych nieścisłości weryfikowano je na miejscu. W charakterystyce gospodarstw zamieszczono wiele danych powszech­ nie stosowanych, które umożliwiły całościowe ich przedstawienie i po­ równywalność pomiędzy sobą. Charakterystykę produkcji rolniczej przed­ stawiono w oparciu o: użytkowanie gruntów, strukturę zasiewów, obsadę inwentarza żywego, intensywność organizacyjną gospodarstw, strukturę i wiek drzewostanu oraz odmian, nawożenie mineralne w produkcji polowej i sadowniczej oraz zużycie środków ochrony roślin w sadzie. Przy charakterystyce efektów gospodarowania posłużono się plonami 4 pod­ stawowych zbóż w produkcji polowej i plonami jabłek w produkcji sa­ downiczej, wielkością produkcji towarowej brutto dla poszczególnych działów i wynikiem finansowym dla całego gospodarstwa. Mając na uwadze cel niniejszej pracy poszukiwano odpowiednich grup robót, które jednocześnie byłyby wspólne dla produkcji polowej i sado­ wniczej. Część z tych grup prac stanowiło podstawę do adaptowania ich z produkcji polowej do sadowniczej, inne zaś odwrotnie. Uwzględniając niektóre sugestie w piśmiennictwie, dotyczące grupowania robót w pro­ dukcji roślinnej typowo rolniczej 16 oraz sadowniczej 17 przyjęto następu­ jące grupy prac: przygotowanie gleby, nawożenie, siew nasion i sadzenie roślin, prace pielęgnacyjne, ochrona roślin, zbiór i omłot ziemiopłodów, transport wew nętrzny, prace magazynowe i inne prace. Nakłady pracy dla przejrzystości i możliwości porównań analizowano oddzielnie w przeliczeniu na 1 ha sadu oraz na 1 ha użytków rolnych (bez sadu) — określając tę ostatnią grupę jako produkcję połową. Wiel­ kości przypadające na 1 ha, jak również ich stru k tu rę według grup prac liczono z pozycji nakładów ogółem. Wszystkie wielkości średnie przedsta­ wiono za pomocą średniej ważonej za okres badanego trzylecia. Ze wzglę­ du na ograniczoną objętość pracy pominięto w tabelach dane dotyczące poszczególnych lat chociaż powoływano się na nie w tekście. C H A R A K TE R Y ST Y K A G O SPO D A R STW Opisywane gospodarstwa (tab. 1) miały bardzo zróżnicowaną po­ wierzchnię i stru k tu rę procentową użytków rolnych. Tylko w trzech go­ spodarstwach udział sadu przekraczał 60% powierzchni UR, a udział łąk i pastwisk wahał się od 0,78% do 31,95%. W arunki glebowe wykazują, że największe możliwości zmiany grun­ tów ornych na sad istnieją w Wiszniowie i Mazanowie, najmniejsze zaś w Radzięcinie. Z reguły sady były zakładane na glebach najlepszych w danym gospodarstwie, o czym świadczy wyższy wskaźnik bonitacji gleb pod sadami. Duże zagęszczenie drzew występowało w trzech gospodar­ stwach (Józefów, Radzięcin i Mazanów), a małe — w Wiszniowie. 18 G. B 1o h m, K. R i e b e , G. V o g e l : A rb eitsleistu n g u n d A r b e its k a l­ ku la tio n in der L a n d w irtsc h a ft, S tu ttg a rt 1957; J. B o g a c z : W y k o r z y s ta n ie siły roboczej w in d y w id u a ln y c h gospodarstw ach chłopskich, „R oczniki N au k R olniczych”, Tom 117-D, 1965; E. G o r z e l a k : N a k ła d y pracy w in d y w id u a ln y c h gospodar­ stw a ch chłopskich, „R oczniki N au k R olniczych”, 62-D, 1961; E. H e t m a n : Metoda k la s y fik a c ji prac w in d y w id u a ln y c h g ospodarstw ach chłopskich, (m aszynopis), B i­ b lio tek a In s ty tu tu E k onom iki i O rg an izacji R o ln ictw a A k ad em ii R olniczej w L u ­ blinie, L u b lin 1964; H. K r a n e : N a kła d pracy i jej przebieg w gospodarstw ie chło p skim , In s ty tu t M ax a P la n c k a w B ad K re u z n a c h t 1958 (m aszynopis tłu m aczo n y z języ k a niem ieckiego, B ib lio tek a IM ER); G. K r e h e r: L eistu n g sza h le n fü r A rb e its­ voranschlag u n d der A rb e itsv o ra n sc h la g im B auernhof, S tu ttg a rt 1955; G. P r e u s e h e n , A. L a m p e : Der A rb e itsv o ra n sc h la g im la n d w irtsc h a ftlic h e n Betrieb, H a n n o w e r 1946; S. S c h m i d t : Obliczanie za p o trzeb o w a n ia pracy i siły sprzężajn ej w gospodarstw ach rolnych, „Z ag a d n ie n ia E konom iki R o ln e j”, 1961, n r 2. 17 G r o c h o w s k i : S tr u k tu r a n a k ła d ó w pracy, op. cit.; H e i b e r : op. cit.; H i l k e n b ä u m e r : op. cit.; K r i c n a r : op. cit.; M o h a c z , T o m c z a n i , P o ­ t ę g i : op. cit.; P a w ł o w s k i : op. cit.; R. S c h u r i c h t : op. cit.; J. T h i a u l t : op. cit.; R. W e n z e l e r : op. cit. § a * 2 >0 «O <u C J3 *N*-> cd »i i ■* o V) * 3 -C « O u, CTJ CO £ X! « E-i rt « £ ii a <u ie P t/l O«w e n i *ua 2a n l e 1 tu 45 -3 a> ^ OJ C3 S co !* ^O ^i-H O O TfCO co cg O LO OłlOt^COOJWOOCDO s "g° o o eo ^ iftco co ift H in O O Cg CDOiCŃIOCDlftrH^CM^ cNo mCMliOo C»-Mhi-hi-« Or-)i COoCOf cTof COH co 00 CCDDrf t^o t* Ni-h rf « t- CM CO CM3 ^ I® 5 5 § - I £ -o I>O H O łinO )^(N co co O) CD1-« 05 05 1-HO 05 COtPw cg a ęOlO«rH05d)COW »-Hco 00 ^ CO i-H05 CDlO 1-1O H cn 3 CD cd OOOC^CDOOOiCDCpCM tjTifft> O tf a » N COftNH co O CD CM CD05 CMCOCMTf CO j-ł cd CO rf h Tf< CO*H •r-4 <U § •s * 5 oj £ 5 c/> O H i/) OJ COt> t'- t- CM05 o o CO Tf Cr—CD CMCO 05 COTf o <5^COOj *-4COO^^ CS3 COf-HCD £>05 05 CM05 CO3. C—COCO cd *-S W CON O) O H lO of co co CD05 05 CO^ ^ rH t- O Id iNO^D h CO 00 CM CO05 O 05 CO co ca cO co COr-t 3 § O O fflłflQ «O hO ł^CO COCMCD COO ic CM 05 N IOH wi 2 I 00 C^OSCM^*-hCDCD1-HCX t> C- CM HHCOC-CM t- CDrf N CM"esT^ ł-H*h *h Cm"irTO CD CO3 Cł*MH COlO 00 Ico'of cm"co" T3 COUOCDCO ^ H © H co co 00 CM[>*CMCM ■s s ł-H Tt< cg IO*sw N io*HC5cowa)W Ht^ 05 03 CDto O ^C^O W ^CO M CO ^ o NO)^D*OOOCOCO 00 ^O i C O O ^H C Ó O iCO ^^^ 9 ’S S0-)ł H JON o H H lO CD o co"io"CM o l>C0COO5rfCM!>CM a £ N l> O CO CD co Tf 1-H o co t> to cg co irt cmm CB 'O T“Hr-H ł—ł CDł-H ĆMCM . CO *"3 Struktura nakładów pracy.., o *HCOCO»h r-ł t» CO05 CD CDt- lOOTfCOrfCSTfI>p c OłW©COWHCJCO CD05 00 CDCO HinOJC^HOiC^CCW 3 •o COI> H tK h COCDt> CO <ó OOCO^COCDCOCOOCDO 4> M O M h o t- ^ CMt> t> CDCM CO CM (H CO1-4 Tf CSJ «1 a h 3 T3 cd t/l a h i ) m % a h U d 0 ad l re 10 w (w s ł/z ah ś R y c /1 l/ ł z a R in o R K n R m U P . li N s ś U je a ty o h g r a k R U R U a h a ł/l ł/h z z .s .s w .sp .do /qh ty ty n o r li g p w w w ) ś % o ó an U h '% -2 e O d g c jS ® zcz ) )a ) RU G po h .sy 001 cah w ah layn ry jayn jayn zżbó rezaw ttrbou szky—(ścw 3 1 s a h % w b eb adu taac tw /SD tro ó l/ r n c c i ^N -Hg yW (hw (w (w k leg lg s l ak ink łz ien j rho iza iza ch zd a y ow R adu RU tsaw tica itca 1 ud rb zą w a U s . is ij ij ah w to w tr w s m t u t co ty c n n y e o a a w w w o rg rg ow kg rao so do ia ia z k a zw ogw ah ien łacp aow ł w ip obn onb an sa e ie a U o r R rp w ów lpo ów o o w n h a w w a c t k ć ć s to ifn od n n u ch ch sad łąk ik k zew iew trw ią e n n d i i ie co 010 idnu szdu icey au rd ie y y z z i r u ire ire iła łia źa aź w p d o c s s ow ow zd zd sk sk ść edn dok łgo a an tr n ż s p ż t n n y y d k k lo r r o ił a u u yu en ten lon lon ro s s P P U U WWI Ś Ś P S Z F Z Z I I P P P WW n jic rśod śonw śnow dpo4 łjeabk jca ik ik k uk aźn aźn Wskaźnik wartości środków trw ałych, wyposażenia w siłę pociągową oraz zatrudnienie pracowników i fundusz płac m aleją wraz ze wzrostem wielkości powierzchni UR gospodarstwa. Wysoka obsada pogłowia zwierząt występowała w Mazanowie, zaś w znikomej ilości — w Józefowie i Radzięcinie. Zużycie nawozów m ineralnych i środków ochrony roślin w sadzie było niskie w Hałasach, a wysokie w Józefowie, na skutek — między innymi — większego zagęszczenia. Oprócz tego w arunki glebowo-topograficzne (bardzo ciężkie i podmokłe gleby oraz wadliwie działający sy­ stem odwadniający) w Hałasach sugerują, że w gospodarstwie tym zu­ życie środków ochrony roślin powino być najwyższe. Zużycie nawozów m ineralnych w produkcji polowej było zbyt niskie w Wiszniowie i Ra­ dzięcinie, gdyż w gospodarstwach tych był duży udział gatunków roślin wymagających wysokiego nawożenia. Intensywność organizacji (określona przez B. Kopcia) wykazuje, że opisane gospodarstwa należą do trzech poziomów intensywności. Do w y­ soko intensywnych zostały zaliczone Mazanów i Hałasy, do średnio inten­ sywnych — Józefów oraz do mało intensywnych — Wiszniow i Radzięcin. Intensywność organizacji produkcji roślinnej była najwyższa w go­ spodarstwie w Józefowie. N atom iast w pozostałych była w zasadzie w y­ równana. Opisywane gospodarstwa charakteryzow ały się znacznym rozprosze­ niem wskaźników ekonomicznych. Różnią się one wyraźnie zasobami siły pociągowej, zatrudnieniem pracowników i funduszem płac, wartością środków trw ałych, produkcją towarową brutto i wynikiem finansowym. Gospodarstwa w Józefowie i Radzięcinie wszystkie te wartości miały najwyższe, zaś najniższe w Wiszniowie — z w yjątkiem wyniku finanso­ wego. Wydaje się, że na niski wynik finansowy w Hałasach i Mazanowie w yraźny wpływ w ywierała produkcja zwierzęca. Gospodarstwa te cha­ rakteryzow ały się bowiem znaczną obsadą zwierząt i prawdopodobnie ich wskaźnik dochodowości był spowodowany wysokim jej udziałem. Postawiony cel badawczy narzucił potrzebę omówienia stru k tu ry za­ siewów, gatunków drzew i ich odmian. W strukturze zasiewów (tab. 2) dominowały zboża, z w yjątkiem Józe­ fowa (16,0%) i Radzięcina, gdzie upraw iano tylko warzywa. W analizo­ wanym okresie obserwowano w yraźną tendencję spadku udziału zbóż, warzyw i zielonek na przyoranie na korzyść roślin pastew nych i okopo­ wych, a szczególnie strączkowych. Pomiędzy badanym i gospodarstwami i latam i występowało więc znaczne zróżnicowanie w proporcjach upra­ wianych grup roślin. Ponadto niektóre grupy roślin nie występowały we wszystkich gospodarstwach, np. oleiste upraw iano tylko w Wiszniowie. G ru p y ro ś lin Je d n o s tk i m ia ry Z bożow e S trą c z k o w e O le iste O kop o w e P a s te w n e W arz y w a Z ielo n k i n a p rz y o ra n ie P o z o sta łe R a ze m ha (-1 0 0% ) J a b ło n ie G ru sz e Ś liw y W iśn ie O rzech y w ło sk ie R a ze m h a (= 100%) h a % ha % h a % h a % h a % h a % h a % h a % h a szt. % szt. % szt. % szt. % szt. % szt. ! T ab . 2. S tr u k tu r a zasiew ó w S tr u c tu r e of c ro p s 8,00 16,00 2,33 4,67 — 96,67 49,63 25,03 12,85 — 4,00 2,06 50,33 25,84 — . — — 1,0 0 100,00 — . — — 1,00 12 122 75,52 — 23 373 100,00 — Ź r ó d ł o : S p ra w o z d a n ia w y n ik o w e R -P G R -1 i R -P G R -2 . G ru p y ro ślin Je d n o s tk i m ia ry 16 A nnales, sectło H, vol. XIII/XIV ó n o o o 1 N CO £ i . s ’o •2J* ' n in 7 3 T3 rt u a K o u o a 0> u £ 3 ;0 •o*-> ' 3 3 Ń *H -4-» w 1 £ 'O CT CvJ K ctf § >> e i n e i n l g e z c z s y W I 1 o i n ^ a a ł i o c o ^ o o O H 0 5 i n CO H O CS t o 0 0 1C CO <N ^ 0 5 00^ £> O ^ o ' i n ' i n ' t > r-T t*T t—T 1 o ' c T CO r-T CD o rH »-h 1-h f-H c q o CD 1-H ł-H c o Tł^ CD CO CO CD CD c o - co~ r-T i n ' csT c f m ~ o co i-h i n O O J H O O ^ t ' ^ C D H O ) v~ I O M « | > H C O O ( O M > C O i O i O l O M W - ^ H r H i > CO O N W O O O c o c o ccT c T o CD O CO CO 0 5 J > ^ O h ^ T"H O 0 5 05 i n 00 0 5 O i n o ^ O O ^ OD C0^ i n O ^ 0 3 łH CO I o ' H co* O CO CO I o * co" crT t > c o 1 O h h N CO N O CO rH ł-H CD 00^ CO^ 03 O ^ 00 0 5 i n ' 05~ o " i n CO o CO 05 O 00 CO m CO c o CD O £> CO 03 co^ c o ł-T c o ' CO CO rH O j m CD CO O CO CO CO CO ł-H c o rH 1 I I M I 1 I I I I rakno taah tIno Jno irrkm ikng tran ltaeyh iayndm M R S S S W W W O H f O H O ) Q Q O l | > i n c 0 M ^ - I O ^ C O H W C O C O ^ H C D I > O N W f * H H C O rH i n ^ (N tJh r f 0 0 CO i p H ^ 2 3 i ń i n w c n esj t t t 1 J | — zielonki na przyoranie — w Józefowie i Mazanowie, zaś warzyw nie upra­ wiano w Mazanowie i Wiszniowie. W strukturze gatunków drzew (tab. 3) zdecydowanie dominowały ja­ błonie (około 85%), a najniższy w niej udział przypadał na orzechy wło­ skie i grusze. Badany okres charakteryzował się wzrostem drzewostanu i udziału jabłoni. Zaś w pozostałych gatunkach obserwowano tendencję odwrotną. Oznacza to, że gospodarstwa te przechodziły na sady jabłonio­ we, stopniowo likwidując pozostałe gatunki drzew. Wszystkie analizo­ wane gatunki drzew występowały w Mazanowie, a w Józefowie nie było tylko sadu wiśniowego, zaś w Radzięcinie zanotowano same jabłonie. Badane sady (tab. 4) posiadały aż 75 odmian jabłoni. Do najważniej­ szych z nich zaliczono: Mc Intosh, Bacroft, Jonathan i Starking. Zajmo­ wały one łącznie 55,64% w strukturze odmian jabłoni. W poszczególnych obiektach stru k tu ra ich znacznie odbiegała od średniej, zaś sady oparte były na następujących odmianach: 1) w Wiszniowie grupa Jonathana (47,75%), Starking i Mc Intosh, 2) w Radzięcinie grupa Starkinga (36,87%), Jonathan i Mc Intosh, 3) w Mazanowie grupy Mc Intosha (26,45%), Jo­ nathana (25,64%) oraz Starkrym son, 4) w Hałasach — Bancroft (34,65%), Mc Intosh (21,15%) i Starking, 5) w Józefowie grupy Jonathana (26,04%), Starkinga (15,03%) i Mc Intosha (19,31%). W pozostałych gatunkach drzew dominowały następujące odmiany: grusz — Faworytka, wiśni — Lutów­ ka i Krezer, natomiast śliw — Węgierka Zwykła i Węgierka Włoska. NAK ŁA DY PR A C Y ŻY W EJ NA PR O D U K C JĘ PO LO W Ą I SADOW NICZĄ W EDŁUG G RU P ROBÓT Zebrane m ateriały dają podstawę do analizowania poziomu nakładów pracy, ich zmienności w poszczególnych latach badań oraz struktury grup robót. Średnie nakłady pracy na przygotowanie gleby w sadzie były o 31,16% niższe niż w produkcji polowej (tab. 5). Produkcja połowa charakteryzo­ wała się jednak o wiele mniejszą ich zmiennością pomiędzy latami. N aj­ większe zróżnicowanie nakładów ponoszonych na tę produkcję w bada­ nych latach miało miejsce w gospodarstwach Radzięcin, Hałasy i Józefów (dysponujących najmniejszą powierzchnią gruntów ornych), w sadzie zaś — Józefów i Mazanów. Na dużą zmienność nakładów pracy na sad w Józefowie wyraźny wpływ wywarło przygotowanie gleby pod nowe nasadzenia. Natomiast w Mazanowie była ona następstwem uzupełniania wypadów wiśni posadzonych na bardzo słabych glebach, z koniecznością wymiany gleby pod nasadzeniami. W o jciech M a je ro w sk i P rz y g o to w a n ie gleb y N aw o żen ie S iew — sad zen ie P ra c e p ie lę g n a c y jn e O c h ro n a ro ślin Z b ió r T r a n s p o r t w e w n ę trz n y P ra c e m ag az y n o w e P ra c e in n e R azem P rz y g o to w a n ie gleb y N aw o żen ie S iew — sad zen ie P ra c e p ie lę g n a c y jn e a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c a b c 1,28 0,57 59,37 8,09 2,35 55,87 6,97 2,03 39,88 3,69 0,99 122,22 4,55 1,22 24,61 7,44 1,99 57,12 128,32 34,38 19,67 31,53 8,45 39,49 113,82 30,50 16,02 31,26 8,37 46,38 30,61 8,20 38,71 22,01 5,90 23,08 373,23 100.00 14,90 5.36 4,72 17,91 7,47 6,58 76,04 a — roboczogodziny; b — %; c — zm ienność w la ta ch w p rocentach. Średnie nakłady pracy na nawożenie (tab. 5) były o 39,09% niższe w produkcji sadowniczej niż w polowej. Ta ostatnia charakteryzow ała się jednak znacznie wyższą ich zmiennością pomiędzy latami. Największe zróżnicowanie ponoszonych na nią nakładów w badanych latach miało miejsce w Hałasach. Na tak wysoką ich zmienność w yw arły wpływ na­ kłady pracy w pierwszym roku badań, spowodowane częstym nawoże­ niem GO pomiotem kurzym oraz nawożeniem organicznym łąk, a które w następnych latach nie były tu stosowane. Wysoka zaś zmienność na­ kładów pracy w produkcji sadowniczej występowała w Hałasach, Wiszniowie i Józefowie. W ynikała ona z różnego poziomu nawożenia, często­ tliwości stosowania tych zabiegów w poszczególnych latach i stopnia kon­ centracji wysiewanych nawozów. Nakłady pracy tej grupy robót były także zróżnicowane pomiędzy gospodarstwami, bowiem ich zmienność dla produkcji polowej wynosiła tu 130,39%, a sadowniczej — 160,66% średniej. Wysokie nakłady pracy na produkcję połową w ystąpiły w Józefowie i Hałasach. W pierwszym z nich wynikały one głównie z kilkakrotnego nawożenia pogłównego szkó­ łek i warzyw polowych, wykonywanego przeważnie ręcznie. Podobnie kilkakrotnie nawożono sad w Mazanowie, Józefowie i Radzięcinie, co wpłynęło na wyższe zużycie robocizny w tych gospodarstwach. W strukturze nakładów pracy nawożenie sadu stanowiło niewielki udział, natomiast w produkcji polowej był on ponad pięciokrotnie wyż­ szy niż w sadownictwie. Znacznie większe jego zróżnicowanie było w pro­ dukcji polowej. Wysokim udziałem nakładów pracy na nawożenie pro­ dukcji polowej charakteryzowały się te gospodarstwa, w których była bardziej rozwinięta produkcja zwierzęca — Mazanów i Hałasy lub nie­ wielka powierzchnia gruntów ornych — Radzięcin (1 ha GO). SIEW — SADZENIE Średnie nakłady pracy w produkcji polowej (tab. 5) były o 27,96% niższe niż w sadzie. Zmienność ich pomiędzy latam i była również znacz­ nie niższa w produkcji polowej we wszystkich gospodarstwach. Duże zróż­ nicowanie ponoszonych nakładów na sad w badanych latach wynikało głównie z cyklicznego, niesystematycznego uzupełnienia wypadów, czyli jego renowacji. Oczywiście w różnych gospodarstwach przyczyny te były inne. Na przykład: w Józefowie zakładano nowe kw atery drzew, jedno­ cześnie wprowadzając we wszystkich kw aterach pasy m urawy: w Wiszniowie i Radzięcinie zagęszczono stare nasadzenia, zaś w Hałasach likwi­ dowano skutki plagi nornic i wypadów spowodowanych wymoknięciem drzew. Wypady drzew w Mazanowie, których przyczyną były słabe gleby, podnoszono już przy omawianiu nakładów pracy na przygotowanie gleby. Poziom nakładów pracy tej grupy robót w produkcji polowej był bar­ dzo zróżnicowany pomiędzy gospodarstwami, bowiem zmienność jego wy­ nosiła tu aż 986,75% średniej. Bardzo wysokie nakłady w Józefowie w y­ nikały z dużego udziału warzyw nasiennych, produkowanych z rozsady i wysadków oraz szkółek drzew owocowych. Wyeliminowanie tego gospo­ darstwa, osiągającego tylko 136,75% średniej, spowodowałoby znaczne wyrównanie poziomu tych nakładów w pozostałych gospodarstwach. W produkcji sadowniczej gospodarstwo Józefów charakteryzowało się również najwyższymi nakładami pracy i wpłynęło na wysoką ich zmien­ ność dla całej zbiorowości (239,38%). Odrzucenie tego gospodarstwa spo­ wodowałoby zmniejszenie zmienności tylko do 56,72% średniej. W strukturze nakładów pracy grupa tych robót stanowiła około 2% — w sadownictwie i 5% — w produkcji polowej. Zróżnicowana stru k tu ra zasiewów miała swoje odzwierciedlenie w dużym zróżnicowaniu udziału nakładów pracy. Dotyczy to szczególnie Radzięcina, Józefowa i Hałas, w których była bardziej intensywna organizacja produkcji polowej i w y­ soki udział nakładów pracy. Podobnie było w odniesieniu do Józefowa i Wiszniowa w zakresie renowacji sadu. Grupą pochłaniającą najwięcej robocizny w sadzie były prace pielęg­ nacyjne (tab. 5). Średnie nakłady były tu taj prawie czterokrotnie wyż­ sze niż w produkcji polowej. Zmienność ich pomiędzy badanymi latami w obu działach produkcji była niewielka, przy największej jej wartości w gospodarstwie Radzięcin. W produkcji polowej wynikała ona z małej powierzchni GO i radykalnych zmian gatunków upraw ianych warzyw w kolejnych latach, zaś w sadowniczej — z dynamicznego podnoszenia poziomu agrotechniki. Poziom nakładów pracy pomiędzy gospodarstwami był bardzo zróż­ nicowany w produkcji sadowniczej. Ekstrem alna wartość przewyższała średnią o 8,99%, natom iast w polowej była ona wyższa ponad dziesięcio­ krotnie. Na tak wysoką zmienność w obu działach produkcji wpływ w y­ wierało gospodarstwo Józefów, w którym produkcja połowa charaktery­ zowała się dużym udziałem szkółek i warzyw. Poziom nakładów pracy pomiędzy gospodarstwami był bardzo zróż­ nicowany w produkcji sadowniczej. Ekstrem alna ich wartość przewyższa­ ła średnią o 8,99%, natomiast w polowej była ona wyższa ponad dziesię­ ciokrotnie. Na tak wysoką zmienność w obu działach produkcji wpływ wywierało gospodarstwo Józefów, w którym produkcja połowa charak­ teryzowała się dużym udziałem szkółek i warzyw. Polowe zabiegi pie­ lęgnacyjne były tam w małym stopniu zmechanizowane, powodując niską wydajność pracy. Wyższe zaś nakłady w sadzie w ynikały z większej licz­ by stosowanych zabiegów oraz bardziej pracochłonnego formowania drzew w porównaniu z innymi gospodarstwami. Po odrzuceniu nakładów z Józefowa w pozostałych obiektach byłyby one praw ie wyrównane, a zmienność ich dla produkcji polowej wynosiłaby 14,66% i sadowniczej — 30,82 średniej. Udział nakładów pracy tej grupy robót był także zróżnicowany. Śred­ nio był on nieco wyższy w produkcji sadowniczej w porównaniu do po­ lowej. Jednak produkcja sadownicza charakteryzowała się większym w y­ równaniem tego udziału pomiędzy obiektami. W produkcji polowej udział tej grupy robót w Józefowie był bardzo wąski i wynikał z dużej inten­ sywności organizacyjnej. Niski ich udział w Hałasach spowodowany był najwyższym udziałem roślin zbożowych. Średnie nakłady pracy na produkcję połową (tab. 5) były tutaj po­ nad dwudziestokrotnie niższe niż w sadzie i charakteryzowały się o wiele wyższą zmiennością pomiędzy latami. W okresie badania nakładów p ra­ cy w produkcji polowej duże ich zróżnicowanie obserwowano w Radzięcinie, Halsach i Józefowie. W pierwszym z tych gospodarstw wynikało ono z pojawienia się w jednym roku choroby zwalczanej z urzędu i obję­ tej kw arantanną, a w następnych latach uprawiano warzywa o małym zapotrzebowaniu na te zabiegi. W dwóch następnych obiektach wynikało ze zmian stru k tu ry zasiewów warzyw, wymagających troskliwej ochrony. Wpływ tutaj miały również odmienne w arunki klimatyczne powodujące duzą zmienność w nakładach pracy na niektóre działalności. Wysoka zmienność w nakładach pracy w sadzie Józefowa miała swoje uzasadnie­ nie w zmianie aparatury do ochrony roślin z opryskiwaczy lancowych na opryskiwacze z przystaw ką wentylatorową, w wyniku czego agregat ob­ sługiwał tylko jeden pracownik zamiast uprzednio trzech osób. Zjawiska tego nie obserwowano w Wiszniowie, bowiem modernizację tej aparatury przeprowadzono tam przed okresem badań. Wysoka zmienność w poziomie nakładów pracy pomiędzy gospodar­ stwami dotyczyła głównie produkcji polowej, w której wynosiła ona aż 700% średniej. W obu działach produkcji rzutowało tu gospodarstwo Józefów, w którym wysokie nakłady powodowała duża liczba przepro­ wadzanych zabiegów i stosowana opłata za czas pracy, a nie za ilość wy­ konanych jednostek. Policzenie zmienności tego gospodarstwa radykal­ nie obniżyłoby jej wartość 73,43% w produkcji polowej i 66,98% — w sa­ downiczej. Natomiast niskie nakłady pracy na ochronę sadu w Hałasach były spowodowane małą liczbą zabiegów, przy dużej powierzchni sadu i akordowej pracy. Podobnie jak poziom, również i udział tych nakładów był średnio niższy (prawie siedmiokrotnie) w produkcji polowej niż sadowniczej. Nie­ co większe jego zróżnicowanie było w produkcji polowej, przy niskich wartościach w Radzięcinie i Hałasach, a w tym ostatnim także w sadzie. Duża rozbieżność w wielkości nakładów pracy na ochronę pomiędzy go-r spodarstwami a ich udziałem w strukturze wynikała ze zróżnicowania poziomu ogólnych nakładów pracy w tych obiektach. S tru k tu ra n ak ład ó w pracy..; ZBlOR ZIEMIOPŁODÓW Średnie nakłady pracy na tę grupę robót (tab. 5) były ponad trzyk rot­ nie niższe niż w produkcji polowej w porównaniu do sadowniczej. Ta ostatnia produkcja charakteryzowała się znacznie mniejszą ich zmien­ nością pomiędzy latam i badań, jak również i w poszczególnych gospo­ darstwach. W produkcji polowej wysoka zmienność nakładów pracy w y­ stępowała w: Radzięcinie, Mazanowie i Józefowie. W pierwszym z nich w ynikała ona z likwidacji upraw y pomidorów przed zbiorem na skutek choroby, a także z praktykow anym tu sposobem oddawania łąk do zbio­ ru za połowę siana. W Mazanowie była ona spowodowana zastosowaniem w dwóch ostatnich latach badań nietypowej dwufazowej technologii zbio­ ru wyłożonego zboża. W Józefowie zaś zmiany te były następstwem u pra­ wy pomidorów nasienych tylko w 1971 r. Poziom nakładów pracy był bardziej zróżnicowany pomiędzy gospo­ darstw am i w produkcji polowej niż w sadowniczej. Wysokie nakłady p ra­ cy w Józefowie w ynikały ze specyficznej stru k tu ry zasiewów w polu oraz dużego zagęszczenia drzew i znacznego udziału pestkowych w strukturze nasadzeń. Niskie zaś nakłady w Hałasach można tłumaczyć wyjątkowo niskimi plonami owoców w tym gospodarstwie, w Radzięcinie — jednogatunkowym sadem jabłoniowym. Udział zbioru w strukturze nakładów pracy na produkcję połową sta­ nowił podstawową pozycję, obejmując średnio trzecią ich część i nieco mniej w przypadku produkcji sadowniczej. Różnice w udziale tej grupy robót pomiędzy gosopdarstwami wynikały głównie z odmiennej stru k ­ tu ry zasiewów (Józefów i Radzięcin) i nasadzeń (Radzięcin), jak też z róż­ nego poziomu intensywności organizacji gospodarstwa. Powoduje to in­ ny poziom i odmienną struk tu rę nakładów pracy. Średnie nakłady pracy na transport — podobnie jak na zbiór — były około trzykrotnie niższe w produkcji polowej, która jednocześnie cha­ rakteryzow ała się znacznie mniejszą ich zmiennością. W produkcji tej największe zróżnicowanie nakładów pracy pomiędzy latam i wystąpiło w Józefowie, a nawet w Mazanowie. W produkcji sadowniczej zaś duża zmienność w poziomie tych nakładów miała miejsce w Radzięcinie i Wiszniowie. Przyczyn tak dużego zróżnicowania nakładów pracy w badanych latach należy doszukiwać się głównie w spedycji owoców i innych zie­ miopłodów — czasem bezpośrednio z miejsca ich produkcji, lub niekiedy z magazynów położonych w różnej odległości od pól czy kw ater sadu. W Radzięcinie zaś całość zbiorów polowych sprzedawano w miejscu ich produkcji. Różnice w poziomie tych nakładów pomiędzy gospodarstwami były praw ie dw ukrotnie większe w produkcji polowej w porównaniu do sa­ downiczej. Wysoki ich poziom w Hałasach w ynikał z bardzo złego stanu dróg dojazdowych i znacznych odległości od pól, a szczególnie łąk. Do­ jazd do łąk odbywał się tu taj drogą okrężną, która po ulewnych desz­ czach była nieprzejezdna. Wysokie nakłady pracy na tę grupę robót w produkcji sadowniczej w Józefowie spowodowane były silnym cięciem drzew, a w związku z tym wywożeniem dużej ilości gałęzi, w Mazano­ wie zaś — wymianą części ziemi w sadzie wiśniowym. Na poziom na­ kładów pracy w obu tych gospodarstwach rzutow ały również wysokie plony owoców, których spedycja praw ie w całości odbywała się z prze­ chowalni. Średni udział tych nakładów był nieco wyższy w produkcji po­ lowej. Natomiast zróżnicowanie ich udziału pomiędzy gospodarstwami było znacznie wyższe w produkcji polowej w porównaniu do sadowniczej. Bardzo niski udział transportu polowego w Józefowie w ynikał z dużych nakładów pracy na inne grupy robót, jak też spedycji m ateriału szkół­ karskiego z miejsca jego produkcji. W Wiszniowie zaś spedycja owo­ ców odbywała się bezpośrednio z sadu, stąd też niski był udział tej g ru ­ py robót w nakładach pracy. Średni poziom nakładów pracy na roboty magazynowe był ponad czterokrotnie niższy w produkcji polowej niż w sadowniczej. Zmienność jego pomiędzy latam i była nieco wyższa w produkcji polowej. Wysokie zróżnicowanie w niej nakładów w Józefowie miało swoje przyczyny w ręcznym przygotowaniu warzyw do sprzedaży, w Mazanowie zaś — w przygotowaniu kw alifikatów zbóż w trudnych w arunkach ich zbioru. W produkcji sadowniczej wysoka zmienność naładów pracy pomiędzy latam i powstała na skutek oddania chłodni do eksploatacji, a w H ała­ sach — w w yniku sprzedaży owoców niesortowanych w ostatnim roku badań. Pomiędzy gospodarstwami nakłady pracy były o wiele bardziej zróż­ nicowane w produkcji polowej. Wyższym ich poziomem charakteryzo­ wały się tu gospodarstwa Józefów, a także Wiszniów. Na taką ich w iel­ kość w pierwszym z nich wpływ miało przygotowanie warzyw, zaś kw a­ lifikatów — w drugim. W ydaje się, że na wielkość nakładów tej grupy robót może mieć również wpływ zimowy okres ich wykonywania. Dość często prace te przypadają na okres, w którym racjonalne w ykorzysta­ nie siły roboczej jest utrudnione ze względu na niewielkie jej zapotrze­ bowanie. Stąd też ponad racjonalne potrzeby jest ona przydzielona do tego typu pracy. Dotyczy to również produkcji sadowniczej w Mazano­ wie i Józefowie, w których bezpośrednią przyczyną było przechowywa­ nie znacznej ilości owoców. Udział tej grupy robót w nakładach pracy wynosił 7—8% i był nieco wyższy w produkcji sadowniczej. Wysoki jej udział dla produkcji polowej Wiszniowa wynikał z dużej ilości kwalifikatów zbóż. W Mazanowie i Radzięcinie przyczyną tego było kilkakrotne sortowanie owoców w prze­ chowalni. Ponadto, pomimo wysokich plonów w Mazanowie, dla racjo­ nalnego wykorzystania chłodni przechowywano tam również i przygoto­ wano do sprzedaży owoce z innych gospodarstw. Średnie nakłady innych prac (tab. 5) były prawie dziesięciokrotnie niższe w produkcji polowej w porównaniu do sadowniczej. Zmienność zaś ich pomiędzy badanymi latam i była sześciokrotnie wyższa w produkcji polowej. Wysoką ich zmienność w produkcji polowej, która m iała m iej­ sce niemal we wszystkich obiektach, wyjaśnia fakt niewystępowania tych nakładów w każdym roku. Oprócz tego dotyczyły one specyficznych ro­ bót, związanych głównie z upraw ą tylko niektórych warzyw i roślin specjalnych. Na wysoki poziom tych nakładów w Józefowie wyraźny wpływ w ywarła pracochłonna upraw a pomidorów przy rusztowaniach oraz ponoszone znaczne nakłady pracy związane z estetyką gospodarstwa, które służyło jako pokazowe. Natomiast znaczna wielkość ich w Ra­ dzięcinie spowodowana była prowadzeniem dużej kw atery szpalerowej drzew o powierzchni 17 ha. Średnie nakłady pracy w sadzie były ponad trzykrotnie wyższe niż w produkcji polowej. Zmienność ich w badanych latach była niewielka i wynosiła 17,69% dla produkcji polowej oraz 14,90% — w sadowniczej. Najwyższe zróżnicowanie tych nakładów ponoszonych na produkcję po­ łową wystąpiło w Józefowie i Hałasach, zaś na sadowniczą — w Radzię­ cinie i Józefowie. Znaczny spadek w badanych latach nakładów w Józe­ fowie był spowodowany zmianą technologii niektórych grup prac oraz intensywnym powiększeniem sadu, a w związku z tym niższymi potrze­ bami młodych nasadzeń w tym zakresie. W Radzięcinie zaś szybkie pod­ noszenie poziomu agrotechniki i plonów radykalnie zwiększało nakłady pracy. Natomiast niska ich zmienność w produkcji polowej Wiszniowa i Mazanowa była spowodowana względnie ustabilizowaną stru k tu rą za­ siewów i dużą skalą tej produkcji. Poziom nakładów pracy był znacznie bardziej zróżnicowany pomię­ dzy gospodarstwami niż latam i badań. Stwierdzenie to dotyczy szczegółnie produkcji polowej, w której zmienność ich pomiędzy obiektami w y­ nosiła aż 524,08% średniej. Na tak wysoką jej wartość wyraźny wpływ wywierała tu specyficzna, wysoko intensywna stru k tu ra zasiewów w Jó­ zefowie. Odrzucenie tego gospodarstwa obniżyło zmiennośćć do 74,88% średniej. Najniższe nakłady pracy w polu obserwowano w Radzięcinie, w którym był wysoki udział łąk zbieranych na odrobek. W produkcji sadowniczej najwyższy poziom nakładów pracy w ystą­ pił w Józefowie, w gospodarstwie o najstarszych tradycjach sadowni­ czych, osiągającym wysokie plony, o dużym udziale drzew pestkowych w strukturze nasadzeń oraz dobrej agrotechnice i ochronie roślin. Nato­ miast wielkość ogólnych nakładów pracy poniesionych na sad miała m iej­ sce w Hałasach, w których były wyjątkowo niskie plony oraz niski po­ ziom agrotechniki i ochrony roślin. Przyczyn takiego stanu należy tutaj doszukiwać się w złej lokalizacji sadu, jak też w niewystarczającym w y­ posażeniu tego gospodarstwa w sprzęt i ograniczonym funduszu płac. W N IO SK I Przedstawione wyniki dotyczą badań przeprowadzonych w latach 1971— 1973 tylko w pięciu obiektach państwowych i nie wyczerpują ca­ łości podjętego zagadnienia. Niemniej jednak sygnalizują one rozmiary i tendencje w nakładach pracy w badanych przedsiębiorstwach, a więc w pewnym stopniu mają znaczenie praktyczne. Wynika z nich potrzeba podjęcia podobnych badań w innych gospodarstwach sadowniczych. Wy­ prowadzone tutaj wnioski i postulaty mogą i powinny znaleźć potw ier­ dzenie w jednostkach funkcjonujących w podobnych w arunkach przyrodniczo-ekonomicznych. Mała liczebność badanych obiektów i różnorodność czynników wpływających na wielkość nakładów pracy oraz ich powią­ zania utrudniają precyzyjne wnioskowanie. Jednak starano się tutaj uchwycić najważniejsze czynniki rzutujące na wielkość nakładów pracy, które ujęto w kilku wnioskach. 1. Dążąc do możliwie precyzyjnego określenia nakładów pracy żywej na produkcję roślinną w kilku gospodarstwach równocześnie, należy po­ łączyć je w odpowiednie względnie jednorodne ich grupy. Podstawą tego grupowania powiny być wskaźniki obejmujące między innymi: zasoby siły roboczej i pociągowej, fundusz płac, wartość środków trwałych, ob­ sadę zwierząt, produkcję towarową brutto i wynik finansowy. 2. Wielkość nakładów pracy w produkcji sadowniczej była zróżni­ cowana pomiędzy badanymi gospodarstwami praw ie trzykrotnie, co jest zjawiskiem negatywnym. Natomiast znacznie niższe różnice w nich w y­ stąpiły pomiędzy badanymi latami, aczkolwiek obserwowano tendencję wzrostową. Gospodarstwa o wyższym udziale sadu ponosiły wyższe na­ S tru k tu ra n ak ład ó w pracy.., kłady pracy na jednostkę obszaru. Zatem powierzchnia jego odgrywała mniejszą rolę w poziomie tych nakładów niż udział sadu w UR. 3. Badane sady charakteryzują się stosunkowo dużą, chociaż zróżni­ cowaną liczbą gatunków i odmian drzew owocowych. W pływają one na różnice w poziomie i technice prowadzenia sadów oraz utrudniają ich prawidłową pielęgnację i organizację pracy, a w związku z tym powo­ dują zwiększenie i zróżnicowanie poziomu jednostkowych nakładów p ra­ cy. Należy zatem dążyć do ograniczenia ich liczebności do niezbędnego minimum. 4. Prachochłonność produkcji polowej mierzona wielkością nakładów pracy była ponad trzykrotnie niższa niż w sadowniczej, jednak przy znacznie wyższym jej zróżnicowaniu pomiędzy badanymi gospodarstwa­ mi i latami. Oznacza to, że produkcja połowa jest bardziej wrażliwa od sadowniczej na oddziaływanie zmienych warunków przyrodniczych. Róż­ nice zaś w poziomie nakładów pomiędzy gospodarstwami w ynikały głów­ nie z różnych stru k tu r zasiewów, intensywności organizacji i technologii produkcji. 5. Do najbardziej pracochłonnych grup prac w sadownictwie i pro­ dukcji polowej należy zaliczyć pielęgnację i zbiór ziemiopłodów, które łącznie stanowiły tutaj ponad 60% nakładów pracy. W produkcji polowej nieco wyższy udział przypadał na zbiór zaś w sadownictwie na [prace pielęgnacyjne. Znacznie wyższy udział w produkcji polowej niż w sa­ downictwie przypadał na przygotowanie gleby, nawożenie oraz siew-sadzenie, a o wiele niższy na grupę prac innych. Był on spowodowany specyfiką technologii tych dwóch gałęzi i różnym ich charakterem pro­ dukcji. Duże zróżnicowanie udziału poszczególnych grup prac produkcji polowej pomiędzy gospodarstwami wynikało głównie z różnego w nich udziału roślin intensywnych (okopowych, warzyw, chmielu i szkółek) w strukturze zasiewów. 6. Poważny wpływ na wielkość nakładów pracy żywej w yw ierają czynniki zewnętrzne, a więc tylko w niewielkim stopniu zależne od kie­ rownictwa danego gospodarstwa. Do czynników tych zaliczono nieko­ rzystne możliwości dotyczące eksportów, zaopatrzenia w m ateriał do dosadzania drzew w miejsce drzew zniszczonych częściowo lub całkowicie przez niekorzystne w arunki przyrodnicze, uzyskania funduszu płac w od­ powiedniej wysokości, zmiany technologii wynikającej z zastosowania no­ wych maszyn oraz intensywnych odmian. W tym ostatnim przypadku należy postulować zwiększenie udziału nowoczesnej mechanizacji prze­ de wszystkim w zakresie: zbioru, pielęgnacji, ochrony roślin i transportu. Natomiast na zmniejszenie nakładów pracy żywej istotny wpływ w y­ wiera tzw. czynnik ludzki, przez który rozumiano właściwe zarządza­ nie i racjonalną organizację pracy wraz z zastosowaniem polityki w za­ kresie wykorzystania funduszu płac. 7. Obecny rozległy układ terytorialny (do 200 km) PPGR podleg­ łych dyrekcji K om binatu znacznie utrudnia zarządzanie i wpływa na zmniejszenie efektywności gospodarowania, co sugeruje postawienie wniosku w sprawie koncentracji tego typu gospodarstw. Р Е З Ю М Е T he p re se n t in v estig atio n s aim ed a t d eterm in in g th e am o u n t of th e costs of lab o u r involved a n d th e ir sh a re in th e s tru c tu re of p a rtic u la r b ran ch es of field p ro d u ctio n , especialy fru it-g ro w in g , in sev eral selected sta te farm s. S tudies on the ro le of th o se b ran ch es — u n d e r th e conditions of an iso tro p ic p la n t p ro d u ctio n — m ay be u sefu l fo r th e ra tio n a liz a tio n of fa rm m an ag e m en t in th is sphere. T he p ro b lem w as in v estig ated in th e y ears 1971— 1973 on th e ex am p le of five sta te farm s su b o rd in a te d to th e C om bine a t L eonów . T he stu d ies w ere based on th e farm s records an d o th er p rim a ry docum ents v erified th ro u g h in teriew s. T he costs of la b o u r w ere co nsidered u n d e r 9 s e p a ra te ty p es of w orks, red u ced to 1 ha o rch ard and to 1 ha of a ra b le lan d (excluding orchards). T h e p erfo rm ed in v estig atio n s m ade it possible to d eterm in e th e c rite ria fo r farm grouping, th e am o u n t, s tru c tu re a n d m odels of th e costs of lab o u r of b oth in v estig ated b ra n c h e s of p la n t p ro d u ctio n ; som e of th e fa c to rs effecting th e ir level w ere d istin g u ish ed as w ell. O ne of th e in d icatio n s concerns th e org an izatio n of th e C om bine an d its effect on th e efficiency of m an ag e m en t in its su b o rd in ated farm s.


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r1979_1980-t13_14/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r1979_1980-t13_14-s235-254/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r1979_1980-t13_14-s235-254.pdf

Wojciech Majerowski. Struktura nakładów pracy w produkcji sadowniczej i polowej, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H, Oeconomia, 235-254,