Regionalne zróżnicowanie rozmieszczenia kapitału ludzkiego w Polsce

Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H, Oeconomia, Dec 2013

Anna Matras-Bolibok

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r2013-t47-n1/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r2013-t47-n1-s97-106/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r2013-t47-n1-s97-106.pdf

Regionalne zróżnicowanie rozmieszczenia kapitału ludzkiego w Polsce

Anna Matras-Bolibok Regionalne zróżnicowanie rozmieszczenia kapitału ludzkiego w Polsce Oeconomia VOL. XLVII, 1 A N N A L E S M A R I A E C U R I E - S K Ł O D O W S K A L U B L I N - P O L O N I A SECTIO H 2013 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, Katedra Ekonomii i Zarządzania A N N A M A T R A S -B O L IB O K Regionalne zróżnicowanie rozmieszczenia kapitału ludzkiego w Polsce Regional disparities in distribution of human capital in Poland Słowa kluczow e: kapitał ludzki, region, zróżnicow anie m iędzyregionalne, rozwój regionalny K ey w ords: hum an capital, region, regional disparities, regional development Wstęp Wraz ze zmianą paradygmatu rozwoju w w yniku rewolucji informacyjnej nastąpiło odwrócenie proporcji zaangaż owania czynników sprzyjających rozwojowi gospodar­ czemu. W jego generowaniu spadło znaczenie zasobów iloś ciowych i materialnych, w zrosła natom iast rola czynników niem aterialnych, przede wszystkim informacji, wiedzy i innowacji oraz będącego ich nośnikiem wysoko wykwalifikowanego kapitału ludzkiego. Jakość zasobów ludzkich na danym obszarze przesądza w istotnym stopniu o jego m oż liwoś ciach kreacji i absorpcji innowacji. W w yniku nierównomiernego rozmieszczenia kapitału ludzkiego w przestrzeni i zróż nicowanego poziomu innowacyj­ noś ci dysproporcje rozwojowe pom iędzy gospodarkami państw i regionów pogłębiają się. Konsekwencją tego jest wykształcanie się biegunów przyspieszonego wzrostu oraz obszarów stagnacji lub regresji gospodarczej. Pogłębiające się zróż nicowanie przestrzenne rozwoju staje się podstawowym problemem współczesnej gospodarki. Celem artykułu jest ukazanie roli kapitału ludzkiego we współczesnej gospodarce oraz dokonanie analizy jego rozmieszczenia w polskim układzie regionalnym i oceny zróż nicowania w tym zakresie. 1. Isto ta i rola kapitału ludzkiego w gospodarce Kapitał ludzki to „wiedza, um iejętności, kompetencje i inne atrybuty posiadane przez jednostki, które sprzyjają kreacji osobistego, społecznego i ekonomicznego dobrobytu”1. Z naczenie kapitału ludzkiego dla rozw oju gospodarczego w y n ik a z kluczowej roli, ja k ą odgryw a on w procesie innowacji. Kapitał ludzki jest bowiem nośnikiem inform acji i w iedzy niezbędnej do efektywnego przebiegu kreacji, ab­ sorpcji i dyfuzji innowacji. Kluczowa rola kapitału ludzkiego jako czynnika komplementarnego do postępu technicznego w inicjowaniu procesów rozwoju gospodarczego znalazła odzwierciedlenie w teoriach i modelach w zrostu gospodarczego. W łączenie tego elementu do modelu wzrostu gospodarczego zaproponowali Mankiw, Romer i Weil, zakładając, że postęp technologiczny je st m ożliwy dzięki w ykw alifikow anem u kapitałowi ludzkiem u2. Według Nelsona i Phelpsa zasoby kapitału ludzkiego mają nie tylko istotny w pływ na zdolność gospodarki do tw orzenia innowacji, ale również przyczyniają się do nadra­ biania przez gospodarki mniej rozwinięte dystansu do gospodarek bardziej zaaw an­ sowanych technologicznie poprzez imitację technologii3. Również Benhabib i Spiegel wskazali na istotną rolę kapitału ludzkiego w zwiększaniu innowacyjności gospodarki, polegającą na przyswajaniu zagranicznych technologii w krajach rozwijających się oraz tworzeniu nowych technologii na szczeblu krajowym w krajach wysoko rozwiniętych4. M iernikiem kapitału ludzkiego najczęściej w ykorzystyw anym do oceny jego w pływ u na rozwój gospodarczy jest udział (względnie przyrost liczby) osób z okre­ ślonym poziomem w ykształcenia lub średnia liczba lat edukacji. Co ciekawe, badania empiryczne wykazały, że w pływ edukacji na określonym poziomie zależy od stopnia rozwoju danego obszaru. W gospodarkach wysoko rozwiniętych w iększą rolę w sty­ mulacji w zrostu gospodarczego odgryw a wykształcenie n a poziomie w yższym , zaś w krajach słabiej rozwiniętych w ykształcenie na poziomie podstawowym i średnim 5. A trybutam i kapitału ludzkiego m ierzącym i jago w pływ na rozwój gospodarczy w y­ korzystyw anym i w analizach ekonomicznych stały się również dodatkowe zmienne jak zdrowie6 czy w skaźnik ilorazu inteligencji IQ7. Funkcjonowanie w społeczeństwie informacyjnym i przystosowanie się do dyna­ micznych zm ian zachodzących na rynku w ym aga stałego rozszerzania i aktualizacji zdobytej w iedzy i kompetencji. Jak w skazały Węziak-Białowolska i Kotowska, do pom iaru kapitału ludzkiego należy wykorzystać oprócz zmiennej opisującej wykształ­ cenie również zm ienne definiujące kompetencje cywilizacyjne, takie jak używ anie kom putera w pracy, w domu lub w innym m iejscu; korzystanie z w yszukiw arki internetow ej w celu znalezienia inform acji; znajom ość języ k a angielskiego oraz uczestnictwo w kształceniu ustawicznym i dokształcaniu8. W yniki licznych badań em pirycznych potw ierdzają istotny w p ły w kapitału ludzkiego na rozwój gospodarczy n a poziomie krajow ym i regionalnym 9. W spółza­ leżność kapitału ludzkiego i tem pa wzrostu gospodarczego jest szczególnie widoczna w analizach prowadzonych na szczeblu regionalnym 10. Ponadto na tym poziomie widoczne są rosnące dysproporcje w zakresie poziomu rozwoju kapitału ludzkie­ go11, którego rozmieszczenie staje się coraz bardziej skoncentrowane przestrzennie (głównie w obszarach metropolitalnych), co prowadzi do pogłębienia się dysproporcji m iędzyregionalnych w poziomie rozwoju. 2. A naliza rozm ieszczenia k apitału ludzkiego w polskich regionach 2.1. Dane i metodologia A nalizę przestrzennego rozm ieszczenia kapitału ludzkiego w polskim układzie regionalnym przeprowadzono na podstawie danych statystycznych opublikowanych przez GUS oraz Eurostat dla regionów poziomu NUTS 2 (16 polskich województw) za 2010 r. Badaniem objęto charakterystyki kapitału ludzkiego determ inujące zdolność do kreacji, absorpcji i dyfuzji innowacji (tabela 1). W celu dokonania oceny regionalnego zróżnicowania rozm ieszczenia kapitału ludzkiego w Polsce skonstruowano syntetyczny w skaźnik kapitału ludzkiego (WKL) regionów z wykorzystaniem taksonomicznej miary rozwoju Hellwiga12. Do konstrukcji syntetycznego w skaźnika użyto macierzy zestandaryzowanych wartości wskaźników opisujących kapitał ludzki w polskich regionach zestawionych w tabeli 1. M iara rozwoju Hellwiga należy do grupy metod wzorcowych, czyli odnoszą­ cych się do wzorca rozwoju, będącego obiektem wielowymiarowym o współrzęd­ nych zestandaryzowanych: R0 = [z01, z02,............ , z j . W spółrzędne obiektu - wzorca z„, (j = 1, , k) przyjmują postać: z0j = max {zij} dla (i = 1,•••, n ; j = E -- , k) ( 1 ) ( 2 ) ( 3 ) ( 4 ) gdzie: zj - wartość zestandaryzowana cechyj dla regionu i; k - liczba zmiennych; n - liczba regionów. Skonstruowany syntetyczny w skaźnik kapitału ludzkiego (WKL) regionu przyj­ muje postać13: K , - zoj ) 2 .j=1 dla (i = 1 , . , n; j = 1 , . , k) d n WKL, = zt = 1 dl a (i = 1,..., n; j = 1,... , k) gdzie: dio- odległość euklidesowa m iędzy badanymi regionami a wzorcem Rodana jest wzorem: d. = oraz: gdzie: d0 = d 0 + 2S0 dla (i = 1 , . , n; j = 1 , . , k) 1 n d 0 = —V di0 - średnia arytm etyczna wartości di0 n =1 S0 = 1 n n i=1 0 —d 0 ) 2 - odchylenie standardowe odległości od wzorca. 12 A. Zeliaś (red.), Taksonomiczna analiza przestrzennego zróżnicowania poziomu życia w Polsce w ujęciu dynamicznym, Wydawnictwo AE w Krakowie, Kraków 2000, s. 90-93. 13 Ibidem. Taksonomiczna m iara rozwoju Hellwiga przyjmuje wartości z przedziału <0;1>. Im bliższe 1 w artości W K L, tym region je st bardziej rozw inięty pod względem kapitału ludzkiego. 2.2. W yniki Dokonany przegląd literatury wykazał, że najbardziej znaczącą, m ierzalną cechą kapitału ludzkiego jest poziom w ykształcenia ludności, w szczególności zaś udział osób z wykształceniem co najmniej wyższym. Odsetek ludności z wyższym w ykształ­ ceniem wyniósł w Polsce 18,8% (tabela 1). Pod tym względem zróżnicowanie polskich regionów było stosunkowo niskie (oszacowany w spółczynnik zm ienności wyniósł niecałe 15%). Największym udziałem ludności z w ykształceniem w yższym (ponad 27%) charakteryzowało się Mazowsze, znacząco wyprzedzając pozostałe wojewódz­ twa., natomiast najmniejszym - województwo kujawsko-pomorskie - niespełna 15%. Najwięcej studentów na 10 tys. ludności kształciło się w województwach m a­ łopolskim (640) i m azow ieckim (617). M azowsze charakteryzow ało się ponadto największym , ponaddw ukrotnie w yższym niż średnia, udziałem słuchaczy studiów podyplomowych i doktorantów (odpowiednio 106 i 18 osób na 10 tys. ludności). N ato­ m iast najm niejszą liczbę studentów na każdym z analizowanych szczebli kształcenia odnotowano w województwie lubuskim. W yniki analizy wskazują, że im wyższy poziom kształcenia, tym większe zróżnicowanie m iędzyregionalne. Oszacowany współczynnik zmienności dla regionalnego rozmieszczenia liczby studentów wyniósł 22%, dla słuchaczy studiów podyplomowych 44%, zaś dla doktorantów przekroczył 67% (tabela 1). Tabela 1. Wskaźniki opisujące kapitał ludzki w polskich regionach w 2010 r. Wyszczególnienie A B C D E F G H I J dolnośląskie kujawsko-pom. lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie 19,0 14,9 19,1 16,1 19,1 19,8 27,6 Wyszczególnienie A B C D E F G H I J podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-maz. wielkopolskie zachodniopomorskie średnia współczynnik zmienności (%) max/min 18,1 19,6 19,9 19,5 18,6 17,3 18,0 18,1 18,8 14,2 1,9 349 447 478 391 361 350 480 424 444 22,3 2,5 2 4 9 7 1 3 9 7 8 26 33 43 33 39 39 43 39 42 44,4 5,9 67,7 19,0 3,4 5,2 6,6 5,6 4,3 3,9 4,7 5,0 5,0 20,7 2,3 57,5 59,2 59,1 57,2 59,0 56,0 60,7 53,7 58,6 4,0 1,2 31,7 32,2 35,7 37,6 29,4 32,9 30,8 33,1 33,2 10,9 1,5 14,7 15,7 18,3 18,0 13,0 16,5 14,8 16,9 16,1 17,2 2,0 3,6 4,7 8,1 5,6 2,2 3,4 9,2 4,5 5,8 49,2 5,9 59,5 52,6 64,2 64,1 52,2 55,8 59,4 57,4 58,2 7,6 1,3 Oznaczenia: A - % ludności w wieku 15-64 lata z wykształceniem wyższym; B - liczba studentów na 10 tys. ludności; C - liczba słuchaczy studiów podyplomowych na 10 tys. ludności; D - liczba doktorantów na 10 tys. ludności; E - % osób w wieku 25-64 lata uczestniczących w kształceniu ustawicznym; F - wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15-64 lata (%); G - HRST (% ludności aktywnej zawodowo); H - HRSTC (% ludności aktywnej zawodowo); I - % ludności aktywnej zawodowo zatrudnionej w działalności B + R (dane za 2009 r.); J - % gospodarstw domowych posiadających komputer z Internetem. Źródło: opracowanie własne na podstawie: http://www.stat.gov.pl oraz http://epp.eurostat.ec.europa.eu. We w spółczesnej gospodarce konieczność ciągłego d o stosow yw ania się do dynam icznie zachodzących na ry n k u zm ian w ym aga od pracow ników uczenia się przez całe życie. W Polsce odsetek osób w w ieku 2 5 -6 4 lata, które kształciły się lub dokształcały, w yniósł 5% (tabela 1). Liderem w tym zakresie było Mazowsze, gdzie badany w skaźnik w yniósł 7,7%. Wysoko uplasowały się rów nież województwa pom orskie i lubelskie, z udziałem przekraczającym 6%. Najm niejszy odsetek badanej ludności odnotowano natom iast w w ojew ództwie podkarpackim - 3,4%. Przeciętne odchylenie od średniej udziału osób kształcących się ustaw icznie w regionach w y­ niosło ponad 20%, co pozw ala stwierdzić, że dysproporcje m iędzyregionalne w tym obszarze były znaczące. W skaźnik zatrudnienia w polskich regionach cechował się nieznacznym zróżnico­ waniem przestrzennym . Największy, przekraczający 64%, udział osób zatrudnionych odnotowano w w ojew ództwie m azow ieckim , najniższy zaś w zachodniopom orskim , o ponad 10 p.p. niższy niż na M azow szu (tabela 1). Istotnym w ym iarem kapitału ludzkiego, ściśle determ inującym zdolność danego regionu do kreacji i absorpcji innowacji, są zasoby ludzkie dla nauki i techniki (Human Resources in Science a nd Technology - HRST), do których zalicza się osoby, które mają wykształcenie wyższe w dziedzinach nauki i techniki lub nie mają formalnego wykształcenia, ale pracują w zawodach nauki i techniki. Rdzeń zasobów ludzkich dla nauki i techniki tworzą osoby spełniające równocześnie obydwa warunki. Na podstawie danych zawartych w tabeli 1 można stwierdzić, że HRST stanowiły w Polsce ponad 33% ludności aktywnej zawodowo. Najlepiej pod tym względem w y­ padło województwo mazowieckie, gdzie niemal co druga osoba aktyw na zawodowo mogła zajmować się tworzeniem i wykorzystaniem wiedzy. Najmniejszym zaś udziałem HRST - niespełna 29% - charakteryzowało się województwo kujawsko-pomorskie. W ojewództwa te cechowały się również odpowiednio najwyższym i najniższym nasyceniem HRST na swoich obszarach. Efektyw na działalność B + R, zm ierzająca do w prow adzenia na rynek inno­ wacji, jest w znacznej mierze warunkowana kapitałem ludzkim. Największy udział zatrudnionych w działalności B + R odnotowano w województwie mazowieckim (niemal 13% osób aktywnych zawodowo), najniższy zaś w lubuskim (2,2%). W tym zakresie w ystąpiły znaczące dysproporcje międzyregionalne - przeciętne odchylenie udziału osób zatrudnionych w działalności B + R w regionach od średniej sięgało 50% (tabela 1). Zdolność do kreacji i absorpcji innowacji mają obszary, które cechują się w yso­ kim stopniem rozwoju społeczeństwa informacyjnego14. W ykorzystanie technologii teleinform atycznych zarówno um ożliw ia tw orzenie innowacji, jak i ułatw ia ich transfer, co jest szczególnie istotne w przypadku obszarów o niskiej zdolności do kreacji innowacji. A naliza poziomu zinformatyzowania zasobów ludzkich, m ierzo­ nego odsetkiem gospodarstw domowych posiadających kom puter z dostępem do Internetu, wykazała, że w polskim układzie regionalnym najlepiej prezentowały się województwa mazowieckie i pomorskie (z udziałem równym 64,2%), najgorzej zaś świętokrzyskie z udziałem o 12 p.p. niższym. W celu dokonania syntetycznej oceny regionalnego zróżnicowania rozmieszcze­ nia kapitału ludzkiego w Polsce na rysunku 1 zaprezentowano oszacowane wartości wskaźnika kapitału ludzkiego (WKL) dla polskich regionów w 2010 r. Dominującą pozycję pod względem kapitału ludzkiego w polskim układzie re­ gionalnym osiągnęło województwo mazowieckie, gdzie W KL ukształtował się na poziomie 0,90. Najniższym nasyceniem kapitałem ludzkim cechowało się natomiast województwo lubuskie, w którym badany wskaźnik w yniósł niespełna 0,15. N a podstaw ie w artości W K L dokonano podziału regionów na cztery klasy charakteryzujące się podobnym poziomem kapitału ludzkiego. Klasyfikacji regio­ nów dokonano według kw artyli rozkładu częstości m iernika syntetycznego. Klasę pierwszą tworzą regiony o najwyższym poziomie kapitału ludzkiego (mazowieckie, pomorskie, małopolskie i dolnośląskie), zaś czw artą - charakteryzujące się jego naj­ niższym poziomem (lubuskie, kujawsko-pomorskie, podkarpackie i świętokrzyskie). Rysunek 1. Syntetyczny wskaźnik kapitału ludzkiego w polskich regionach w 2010 r. Źródło: opracowanie własne. Przestrzenne rozmieszczenie kapitału ludzkiego w polskim układzie regionalnym w 2010 r. charakteryzow ało się dużym zróżnicowaniem i asym etrią (tabela 2). W p o ­ łowie regionów w artość W K L nie przekroczyła 0,35, zaś w 75% badanych regionów kształtowała się poniżej 0,41. O znaczącym zróżnicowaniu międzyregionalnym w bada­ nym obszarze świadczy również wartość współczynnika ilorazu wartości maksymalnej i m inim alnej W K L, która wskazuje, że poziom rozwoju kapitału ludzkiego w najlep­ szym regionie był ponad 6-krotnie w yższy w porów naniu do regionu najsłabszego. Tabela 2. Podstawowe statystyki opisowe wskaźnika WKL dla polskich regionów Statystyka Średnia Kwartyl I Mediana Kwartyl III Wartość m inimalna Wartość maksymalna Maks./min. Wartość 0,350 0,222 0,349 0,407 0,146 0,897 6,143 Źródło: opracowanie własne. Przestrzenne rozmieszczenie kapitału ludzkiego w polskich regionach jest w w y­ sokim stopniu skorelowane z ich poziomem rozwoju gospodarczego. Oszacowany współczynnik korelacji liniowej W K L polskich regionów z poziomem ich rozwoju gospodarczego, m ierzonego wskaź nikiem PKB p e r capita dla 2009 r., w yniósł 83%. M ożna zatem stwierdzić, że występujące znaczne zróżnicowania rozwojowe w pol­ skim układzie regionalnym 15 im plikują m iędzyregionalne dysproporcje w zakresie rozmieszczenia kapitału ludzkiego. W tym kontekście na uwagę zasługuje relatywnie wysoki (5. miejsce) poziom rozwoju kapitału ludzkiego w województwie lubelskim, które cechuje się najniższym poziomem PKB p e r capita w kraju. Zakończenie Kapitał ludzki, będący nośnikiem informacji i w iedzy niezbędnej do zapewnienia efektywnego przebiegu procesów kreacji, absorpcji i dyfuzji innowacji, odgryw a istotną rolę we współczesnej gospodarce. Tylko obszary dysponujące odpowiednimi zasobami kapitału ludzkiego m ogą stać się bowiem innowacyjne i konkurencyjne. Nierów nom ierne rozm ieszczenie kapitału ludzkiego w przestrzeni im plikuje p o ­ głębiające się dysproporcje rozwojowe pom iędzy gospodarkam i państw i regionów. Przeprowadzona na podstawie skonstruowanego syntetycznego wskaź nika kapitału ludzkiego analiza w ykazała znaczące zróżnicowanie przestrzenne rozmieszczenia kapitału ludzkiego w polskim układzie regionalnym. Dom inującą pozycję w tym obszarze zajmowało województwo m azowieckie, w yraź nie dystansujące pozostałe województwa. Ponadto w ykazana w ysoka korelacja pom iędzy poziomem kapitału ludzkiego a rozwojem gospodarczym w regionach potw ierdza występowanie sprzę­ żenia zwrotnego pom iędzy tym i zmiennymi. 6. Florida R., M ellander C., Stolarick K., Inside the B lack B o x o f R egional D evelopm ent. H um an Capital, the C reative C lass a n d Tolerance, “Journal o f Econom ic G eography” 2008, vol. 8, issue 5. 7. Herbst M. (red.), K apitał ludzki, dochód i wzrost gospodarczy, [w:] K apitał ludzki i kapitał społeczny a rozw ój regionalny, W ydaw nictw o Naukowe Scholar, W arszaw a 2007. 8. http://epp.eurostat.ec.europa.eu. 9. http://w ww.stat.gov.pl. 10. M ankiw N.G., Rom er D., W eil D.N., A C ontribution to the E m pirics o f E conom ic Growth, “The Q uarterly Journal o f Econom ics” 1992, vol. 107, no. 2. 11. M cDonald S., R oberts J., Growth a n d m ultiple fo rm s o f hum an capital in an augm ented Solow model: a p a n e l data investigation, “E conom ics L etters” 2002, vol. 74, issue 2. 12. N elson R.R., Phelps E.S., Investm ent in humans, technological diffusion, a n d econom ic growth, “The A m erican Econom ic R eview ” 1966, vol. 56, no. 1/2. 13. Petrakis P.E., Stam atakis D., G rowth a n d educational levels: a com parative analysis, „Econom ics o f E ducation R eview ” 2002, vol. 21, issue 5. 14. Ram R., IQ a n d econom ic growth: F urther augm entation o f M a n k iw -R o m e r-W e il m odel, “E co­ nom ics L etters” 2007, vol. 94, issue 1. 15. Rom er P.M., E ndogenous Technological Change, “ The Journal o f Political E conom y” 1990, vol. 98, no. 5, part 2, s. S71-S102. 16. The W ell-Being o f Nations. The R ole o f H um an a n d Social Capital, OECD, Paris 2001. 17. W ęziak-Białowolska D., Kotowska I.E., K apitał ludzki, [w:] red. J. Czapiński, T. Panek, D iagnoza społeczna 2011. W arunki i ja k o ść życia P olaków - raport, “C ontem porary E conom ics” 2011, vol. 5, issue 3. 18. W ich U., R ola inform acji we w spółczesnych procesach rozw oju regionalnego, A nnales UMCS, sectio H: O econom ia, vol. XLII, 2008. 19. W ich U., Spójność terytorialna w polskim układzie regionalnym , A nnales UM CS, sectio H: Oeconomia, vol. X L, 2006. 20. Z eliaś A. (red.), Taksonom iczna analiza przestrzennego zróżnicow ania p oziom u życia w Polsce w ujęciu dynam icznym , W ydaw nictw o A E w Krakowie, K raków 2000. R egional disparities in distribution o f hum an capital in Poland H um an capital plays a significant role in stim ulating grow th o f the innovativeness and com peti­ tiveness in the contem porary economy. Uneven spatial distribution o f hum an capital strengthens the divergence process among national and regional econom ies. The paper portrays the role o f hum an capital in the contem porary econom y and presents the analysis o f the distribution o f hum an capital in Polish regions. The results o f the analysis, based on the constructed synthetic regional hum an capital index indicate significant disparities in the exam ined field. M oreover, the high correlation betw een hum an and econom ic developm ent on the regional level confirm s feedbacks occurring betw een them. 1. Badinger H. , Tondl G. , Trade, H um an C apital a n d Innovation: The E ngines o f E uropean R egional Growth in the 1990's, IEF W orking Paper nr 42, Research Institute for European A ffairs, University of Econom ics and Business Adm inistration , Vienna 2002 . 2. Barro R. J. , Econom ic G rowth in a Cross Section o f Countries, “Q uarterly Journal of Econom ics” 1991 , vol. 106 , no. 2. 3. Bassanini A. , Scarpetta S., D oes hum an capital m atter fo r growth in OECD countries? A pooled mean-group approach , “Econom ics L etters” 2002 , vol. 74 , issue 3. 4. Benhabib J. , Spiegel M.M. , The role o f hum an capital in economic development. E vidence fro m aggregate cross-country data , “Journal o f M onetary Econom ics” 1994 , vol. 34 . 5. de la Fuente A. , On the sources o f convergence: A close look at the Spanish regions , “European Economic Review” 2002 , vol. 46 . 15 Eadem, Spójność terytorialna w polskim układzie regionalnym , Annales UMCS , sectio H : Oeconomia, vol. XL, 2006 , s. 24 - 26 .


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r2013-t47-n1/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r2013-t47-n1-s97-106/Annales_Universitatis_Mariae_Curie_Sklodowska_Sectio_H_Oeconomia-r2013-t47-n1-s97-106.pdf

Anna Matras-Bolibok. Regionalne zróżnicowanie rozmieszczenia kapitału ludzkiego w Polsce, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio H, Oeconomia, 2013, 97-106,