Notatki o prasie Dąbrowy Górniczej od końca XIX stulecia do 1939 r.

Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, Dec 1992

Kazimierz Nowak

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1992-t31-n2/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1992-t31-n2-s63-67/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1992-t31-n2-s63-67.pdf

Notatki o prasie Dąbrowy Górniczej od końca XIX stulecia do 1939 r.

Nowak, Kazimierz Notatki o prasie Dąbrowy Górniczej od końca XIX stulecia do 1939 r. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej Kwartalnik Historii Prasy Polskiej XXXI 2 PL ISSN 0137-2998 K AZIM IER Z N O W A K (K atowice) N O T A T K I O PR A SIE D Ą B R O W Y G Ó R N IC Z E J O D K O Ń C A XIX ST U L E C IA D O 1939 R. Zagłębie Dąbrow skie należało do największych ośrodków w kraju, w którym ukazywała się prasa już w XIX stuleciu. W ychodziły tutaj dzienniki, czasopism a, różne pod względem profilu politycznego, reprezentowanej ideologii, poziom u, nakładu, czasu ukazywania się. Były one o treści ogólnej, partyjne, zw iązkowe, m łodzieżow e, urzędowe, satyryczno-hum orystyczne, religijne. Część pism zagłębiowskich była związana z różnymi partiami politycznymi, inne określały się jako „niezależne”. Prasa Zagłębia D ąbrow skiego stanowiła dla tutejszej społeczności źródło informacji o wydarzeniach na tym terenie, popularyzowała ideologię i programy partyjne oraz wyrażała przekonania poszczególnych odłam ów opinii publicznej ludności zagłębiowskiej. Pierwszym pism em zagłębiowskim , wydawanym przez P P S konspiracyjnie, był „G órnik”. Pierwszy jego numer ukazał się 1 maja 1897 r. R edagow ał ten numer późniejszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław W ojciechow ski1. Ze względu na brak własnej drukarni „G órnik” został odbity w Wilnie. N akład tego pierwszego zagłębiow skiego pisma wynosił 450 egz. W tym sam ym roku ukazały się jeszcze dwa dalsze numery „Górnika”. W ysokość nakładu była taka sama co numeru pierwszego, ale z czasem pism o rozwinęło się i osiągnęło znaczną na konspiracyjne pism o liczbę ponad 1000 egz. W D ąbrow ie Górniczej w latach 1919 —1920 wydawana była także, w nakładzie 30 tys. egz., gazeta partyjna „Górnik (2 razy w tygodniu), co świadczyło o popularności pisma. Z ostała ona zam knięta przez w ydawców w związku z przeniesie­ niem w 1920 r. z czechosłowackiej Orłowej do Sosnow ca pisma o tym samym tytu le2. W Dąbrow ie wychodziła w latach 1915 —1918 „G azeta P olska”, dziennik polityczno-społeczny. N aczelnym redaktorem i wydawcą był Bronisław Laskownicki, należący do czołow ych dzien­ nikarzy Galicji, redaktorem odpowiedzialnym — prof. Marian Janik, uprzednio redaktor lwowskiego „Życia”, reprezentującego tzw. lewicę niepodległościow ą3. O bjętość pisma wynosiły 4 strony dużego formatu. Dziennik obejm ował swym zasięgiem także C zęstochowę, Zawiercie, Olkusz, M iechów. „G azeta P olska” inform owała o przebiegu działań wojennych na froncie wschodnim z wyraźnie wrogim nastawieniem do Rosji carskiej : „Dzięki Bogu Najwyższem u [...] W tedy dzicz barbarzyńska [w 1914 r. Rosjanie — К Щ szła na Zachód, dzisiaj błogosławieństw o, kultura, w olność [ ...] idzie na W schód”. Stosunkow o dużo miejsca w „Gazecie Polskiej” zajm ow ała problem atyka międzynarodowa. P odaw ano różne w iadom ości, ale nie zajm ow ano wobec nich stanowiska. W „Kronice” dziennik inform ował o sytuacji politycznej, ekonomicznej, społecznej na ziem iach polskich. „G azeta P olska” popierała legionistów. N a jej łamach została opublikow ana Pieśń Legionów, napisana przez kpr. A. Sygryca. Dziennik podaw ał nazwiska 1 J. Z i e m b a , Dzieje prasy zagłębiowskiej, „W iadom ości Zagłębia”, 1957, nr 76, 77. 2 S. W a l i ń s k i , Czasopiśmiennictwo Zagłębia Dąbrowskiego (1897 —1939), [w :] Ziem ia Będzińska. Przeszłość, Teraźniejszość, „Kultura” 1969, s. 117. A. N o t k o w s k i , P olska prasa prowincjonalna Drugiej R zeczypospolitej (1918 —1939), W a r sz a w a -Ł ó d ź 1982, s. 308 —309. 3 Błędne jest stwierdzenie A. Garlickiej, że „G azeta P olska” wydawana była przez W. M ondalskiego. Zob. A. G a r l i c k a , Prasa w K rólestw ie Polskim pod okupacją niemiecką i austriacką, [w:] Prasa polska w latach 1864 —1918, Warszawa 1978, s. 288. legionistów poległych w walkach. O dnosił się z sym patią do J. Piłsudskiego, E. Rydza-Śm igłego i innych twórców Legionów. P oziom „Gazety Polskiej” był wysoki, co ze względu na warunki, w jakich była wydawana, należy ocenić dodatnio. „Legionista P olski” — pism o Polskiej Organizacji N arodow ej w Zagłłębiu Dąbrowskim , wydawany był od września 1914 r. Redakcja i administracja mieściły się w Koszarach Wojsk Polskich w D ąbrow ie Górniczej, w gm achu tamtejszej szkoły górniczej. Redaktorem pism a był działacz Centralnego K om itetu N arodow ego Piotr G órecki, a ścisłymi współpracow nikam i aktywni piłsudczycy: Artur Śliwiński, Juliusz Kaden-Bandrowski. Józef W aserzug (W asowski). M iała 4 —8 stron objętości m ałego form atu4. W pierwszym numerze czytam y m.in.: „W polskim Legionie, pod polską kom endą, idziecie kruszyć kajdany niewoli. Idźcie szlakiem tych [ ...] wśród tych, którzy podnieśli okrzyk: »Jeszcze nie zginęła« [P olska — K N ]. Patrzą na W as rycerze roku 31, bojow nicy roku 63. Bądźcie ich bohaterskiej krwi spadkobiercam i [ ...] Legionów. Z W ami przyszłość N arodu, z W ami w olna P olska”. Pism o za jedynego wroga uznawało Rosję. D rukow ano w nim kronikę ruchu rewolucyjnego. N a terenie Zagłębia D ąbrow skiego i na Śląsku werbowano do Legionów. W edług „Legionisty Polskiego”, ze Śląska zgłosiło się do L egionów 1200 ochotníkov/. Trudno jest jednak ustalić, czy było ich tylu. Okupanci niemieccy i austriaccy po zajęciu Zagłębia D ąbrow skiego wydawali biuletyny urzę­ dow e. Austriackie władze okupacyjne wydawały dw utygodnik „Amstsblatt des Kreises D om browa” — Dziennik Urzędow y O bw odu Dąbrow skiego. D o nr. 10 w języku niemieckim i polskim, następnie tylko w polskim. W Dąbrow ie Górniczej wychodził w 1915 r. „Robotnik”, Organ CK W P PS. W ydawcą był Feliks Perl, jeden z najbardziej dośw iadczonych działaczy socjalistycznych, uzdolniony publicysta, a redaktorem odpowiedzialnym — W ładysław G oździkow ski. W ydawanie gazety nie było sprawą łatwą. N aw iązanie kontaktów z poprzednim i redaktorami „R obotnika” było utrudnione. W dodatku austriacki okupant czynił wielkie przeszkody w wydawaniu „R obot­ nika”, prowadzącego walkę o wskrzeszenie Polski. N akład jego stopniow o spadał. W 1908 r. wy­ nosił 8,5 tys. egz., w 1910 r. — 2,2 tys., w 1915 r. prawdopodobnie poniżej 1 tys.5 „Pochodnia” — organ N arodow ego Związku Robotniczego, była wydawana nielegalnie przez działaczy robotniczych w Zagłębiu D ąbrow skim 6, bowiem zaborca rosyjski stosow ał represje. Sytuacja uległa zmianie z chwilą zajęcia przez wojska niemieckie i austriackie Zagłębia D ąbrow ­ skiego. D ąbrow a G órnicza znalazła się pod okupacją austriacką, Sosnow iec i Będzin — pod niemiecką. M ieszkańcy D ąbrow y mieli sw obodę poruszania się, czytania pism krakowskich, zakładania szkół polskikh. 15 czerwca 1915 r. ukazał się, w objętości 4 stron, nr 2 „P ochodni”, a w sierpniu tegoż roku nr 3. W obydw óch numerach poruszano sprawy dotyczące Zagłębia Dąbrow skiego. O bchodzono rocznicę bitwy pod Racławicami, w czasie której m łodzież złożyła kwiaty na grobie pow stańców z 1863 r. „Pochodnia” wzywała swych czytelników do czujności i tworzenia organizacji m ilitarnych. W sprawach społecznych formułowała program reformistyczny, popierając tylko te formy walki robotników , które zmierzały do wywalczenia lepszej pozycji w dotychczasow ym system ie społecznym. „K om unista” — organ K om itetu Zagłębia D ąbrow skiego K P R P , wydawany był od stycznia do marca 1919 r. w D ąbrow ie Górniczej, w nakładzie 5 —6 tys. egz., tj. dość wysokim zważywszy na charakter pisma i utrudnienia ze strony władz państw ow ych7. Redaktor nom. Stanisław Dulewski, red. fakt. Henryk Bicz-Bitner, jeden z najlepszych publicystów kom unistycznych, Józef Rotstadt-Krasny, W iesława Tom orowicz. „K om unista” obok artykułów i kom entarzy poświęcał swe szpalty m ateriałom informacyjnym, zarówno sprawom lokalnym jak i ogólnopolskim . Zam ie­ szczali w nim artykuły nie tylko kom uniści zagłębiowscy, lecz także warszawscy. Reakcją władz na działalność „K om unisty” było jego zdelegalizowanie. 4 M iejska B iblioteka Publiczna w Sosnow cu, Biblioteka Jagiellońska. 5 Z. K m ie c i k , Prasa polska w zaborze rosyjskim w latach 1905 —1915, [w :] Prasa polska w latach 1864 —1 9 1 8 ..., s. 77 —80. 6 Z. K m i e c i k , op. cit., s. 71. 7 M. M e g l i c k a , Prasa K P R P 1 9 1 8 -1 9 3 9 , W arszawa 1965. „Dziennik -Zagłębia” — niezależny organ społeczno-polityczny, wydawany był codziennie oprócz poniedziałków i dni świątecznych w 1932 r. w D ąbrow ie Górniczej. W ydawcą i redaktorem odpowiedzialnym był M. K onopka, redaktorem naczelnym A. C zekalski8. O bjętość pism a 6 stron. W pierwszym numerze z 26 kw ietnia 1932 r. czytam y m.in. „ [...] nie jesteśm y organem żadnej partii politycznej i nie pozostajem y na usługach żadnej organizacji politycznej o tym lub innym zabarwieniu. Jesteśmy organem świata pracy w najszerszym pojęciu [ ...] zarówno Zagłębia jak i najszerszej okolicy [ ...] wydając w dniu dzisiejszym pierwszy numer »D ziennika Zagłębia« rozpoczynam y działalność z tym przekonaniem, że wypełniam y lukę na terenie Zagłębia dając m asom pracującym um ysłow o i robotniczym ich własny organ, którego dotychczas byli p o ­ zbawieni”. W istocie w Zagłębiu Dąbrow skim nie była wydawana w latach trzydziestych gazeta, która broniłaby ludzi pracy. N a łam ach „Dziennika Zagłębia” poruszane były sprawy m iędzy­ narodowe, krajowe, w tym Zagłębia Dąbrow skiego. Zajm ował on krytyczne stanow isko wobec sanacji. Dziennik pisał m.in. o walkach przedwyborczych różnych ugrupowań politycznych w Prusach, o wrzeniu na Dalekim W schodzie — ekspansjonistycznej polityce Japonii, o pobycie Piłsudskiego w Rumunii i jego rozm ow ie z tamtejszym monarchą. P odaw ał, że jeden z dyrektorów huty śląskiej „Pokój”, S. Lewalski, którego uposażenie miesięczne w ynosiło 110 tys. zł., ustąpił ze sw ojego stanowiska i otrzym ał odprawę w w ysokości 300 tys. zł. Trudno w tej chwili ustalić, czy tak w istocie było. Faktem jest, że dyrektorzy na Śląsku otrzym ywali bardzo wysokie uposażenia. O tym inform owała prasa polska. W edług „Dziennika Zagłębia” władze i pracodawcy ze Śląska nieprzychylnie odnosili się do robotników pochodzących spoza Śląska, głównie zaś z Zagłębia Dąbrow skiego. Dziennik inform ował szczegółow o o wydarzeniach w Zagłębiu, a zwłaszcza w zakładach przemysłowych, o wynagrodzeniach pracownków, strajkach i innych wystąpieniach. Tygodnik „G łos Zagłębia” — organ O K P P P S Zagłębia Dąbrow skiego, ukazywał się w D ąbrow ie Górniczej w latach 1924—1932. O bjętość 2 4 —16 stron m ałego formatu. N akład w marcu 1927 r. osiągnął 3,5 tys. egz. P od koniec tego roku spadł jednak do 1,8—2 tys. egz. Podczas kam panii wyborczej do Sejmu i Senatu w 1928 r. zw iększono liczbę tygodnika do 2,5 —3 tys. egz.9 Później jednak obniżono do 2 tys. egz. Pism o było deficytowe. W pierwszych latach pismem kierowali zagłębiowscy działacze P P S — Jan Stańczyk, J. Cupiał, Stanisław A. Radek. Redaktorzy odpowiedzialni: Z. Bocian, J. Bielnik, W. Szumbarski. P onadto do zespołu redakcyjnego i stałych pracowników należeli: Andrzej Bień, Tadeusz D obrow olski, K. Jarża, dr A. Pawełek, M. M olicki, Zygm unt Żuławski. W okół „G łosu Zagłębia” grupowała się zagłębiowska elita partyjna i związkowa PPS. Tygodnik poruszał sprawy dotyczące robotników — ich pracy, warunków bytowych, strajków, związków zawodow ych, wynagrodzeń itp. W zywał ludzi pracy do przybycia na wiece i zebrania. D u żo miejsca poświęcał D ąbrow ie Górniczej, mniej Sosnow cow i, najmniej Będzinowi. „G łos Zagłębia” włączał się w agitację wyborczą prowadzoną w wyborach sam orządowych. Przyczyniał się w pewnym stopniu do dużego sukcesu socjalistów, którzy w wyborch w 1925 r. do rady miejskiej Sosnow ca i D ąbrow y Górniczej zdobyli większość. Wybrani w tych miastach na prezydentów działacze P P S bronili interesów ludzi pracy. Także w 1928 r. „G łos Zagłębia” włączył się w akcję wyborów parlamentarnych. P osłam i z ramienia P P S w pow iecie będzińskim zostali wybrani: A. Bień i J. Stańczyk. Tygodnik był ustosunko­ wany nieprzychylnie czy wręcz wrogo do kom unistów , operując takimi terminami, jak „wrzód kom unistyczny”, „poplecznicy kapitalistów ”. Stosunkow o m ało miejsca poświęcał sprawom m iędzynarodowym . Praw dopodobnie w redakcji brak było znaw ców problem atyki m iędzy­ narodowej. W ładze państwow e zarów no przed jak i po zamachu m ajowym patrzyły na „G łos Zagłębia” podejrzliwie i często stosow ały represje. Już w 1924 r. starosta będziński pisał do swoich zwierzchnich władz: „M a charakter [» G ło s Zagłębia« — К Щ pisma brukowego — goni za sensacjami i utrzymany jest w tonie szowinistyczno-partyjnym. Jako taki, tj. sensacyjno-brukowo-partyjny nie zapewnia przyszłości”. K to przejrzał tygodnik, ten nie m oże się zgodzić z twierdzeniem starosty. Tygodnik jako pism o lokalne stał na wyższym niż średni poziom ie. 8 P ow iatow a Archiwum w Będzinie. 9 W ojewódzkie Archiwum Państw ow e Urz. Woj. K ieleckiego sygn. 710, k. 2 4 —25. S. W aliński podaje nieco inne dane o „G łosie Zagłębia” (op. cit. s. 110). Praw dopodobnie kłopoty finansowe zmusiły O K P P P S Zagębia D ąbrow skiego do zawieszenia wydawania pisma od końca grudnia 1925 r. do początku czerwca 1926 r. Tygodnik poparł przewrót m ajowy i Piłsudskiego. W odezwie z 5 czerwca 1926 r. czytam y m.in.: „D la nas — dla klasy robotniczej — M arszałek Piłsudski m a olbrzymie zaufanie pracującej ludności i wojska. O tóż w walce z reakcją zawsze popierać będziemy M arszałka Piłsudskiego”. „G łos Zagłębia” w później­ szym okresie nie udzielał już tego poparcia. Pierwszy numer „Przeglądu Św iatow ego” — m iesięcznika pośw ięconego wszystkim gałęziom wiedzy, wyszedł 15 lipca 1917 r. w Dąbrow ie Górniczej. W ydaw cą i redaktorem odpowiedzialnym był Stanisław Gajewicz. Filie, składy główne były w: Warszawie,. K rakowie, Poznaniu, Lwowie i Cieszynie. K orespondenci znajdowali się w W arszawie, Lublinie, Lwowie, Piotrkowie, B ielsk u10. N adsyłali oni informacje o ważnych wydarzeniach w tych miastach. M iesięcznik ukazywał się nieregularnie. Z ostał zawieszony w listopadzie 1918 r., na skutek aresztowania pracowników „Przeglądu Św iatow ego” po zawarciu pokoju w listopadzie pom iędzy Rzeszą Niem iecką, Austro-W ęgrami i Rosją Radziecką. N a łamach m iesięcznika poruszano różne problem y i sprawy poli­ tyczne, wojskowe, ekonom iczne, naukowe, literatury, artystyczne, muzyki, sportu, medycyny, humoru, satyry itp. „Przegląd Św iatow y” pisał o przebiegu działań wojennych na froncie w schod­ nim, zachodnim i na Bałkanach. W yraźnie niechętnie czy wręcz w rogo odnosił się do Rosji car­ skiej. W piśm ie znajdowały się informacje o polskich organizacjach wojskowych, o przeprowadza­ nych zmianach w ich strukturze. Były zam ieszczane zdjęcia J. Piłsudskiego, E. Rydza-Śm igłego, Wł. Sikorskiego i innych osobistości wojskowych. W m iesięczniku publikowali swoje wiersze L. Staff, J. Kasprowicz, L. Rydel i inni poeci. Były zam ieszczane recenzje ważniejszych sztuk wystawianych w Zagłębiu Dąbrowskim . „Przegląd Św iatow y” poświęcał dużo miejsca Dąbrow ie Górniczej i innym zagłębiowskim m iastom — pisał o ważniejszych wydarzeniach, ich historii, rozbudowie. Zam ieszczał także zdjęcia znanych budowli historycznych, kościołów. Poinform ow ał o wyborach nowej rady miejskiej i zarządu miejskiego w Dąbrow ie Górniczej. W 1918 r. zaczął ukazywać się w Warszawie. W 1927 r. ukazywał się w Dąbrow ie Górniczej „Pośpieszny Kurier Tygodniow y”. Był to tygodnik polityczny, społeczny i gospodarczy, wydawany przez W ydział Prawny Związku O brony W ierzytelności w tym mieście. N ie angażow ał się w sprawy polityczne. T ygodnik „Sportowiec Zagłębia D ąbrow skiego” był wydawany w D ąbrow ie Górniczej w 1933 r. Było to jedyne pism o sportow e na terenie Zagłębia D ąbrow skiego. W D ąbrow ie Górniczej wychodziły pisma religijne. „G łos Duszpasterza” Parafii M atki Boskiej Anielskiej był dodatkiem do częstochow skiego tygodnika „Niedziela”. D w utygodnik „G łos Ziem ow ida” wychodził w latach 1924 —1928. O d 1925 r. zm ienia tytuł na „K ościół N arodow y”. W ydaw cą był Polsko-K atolicki K ościół N arodow y, redaktorem A. H uszno, skłaniający się do poglądów lew icowych; świadczy o tym zam ieszczenie jego artykułów w „Dzienniku Zagłębia”. 0 księdzu H uszno dużo pisała prasa zagłębiowska. Był on atakow any przez duchownych kościoła rzym skokatolickiego i prasę katolicką. W okresie m iędzywojennym w D ąbrow ie Górniczej wychodziło wiele pism szkolnych. W artościowym pismem był miesięcznik „Dom i Szkoła”, pośw ięcony współpracy rodziców z nauczycielami. U kazyw ał się od 1 stycznia 1938 r. do czerwca 1939 r. O bjętość 8 stron formatu A 3. W ydawcą i redaktorem prowadzącym był A. Greipel, członek Z N P . W skład pierwszego kom itetu redakcyjnego wchodzili: L. Balcerowski, L. Kuś, S. Kuliński, L. M akowski, Z. M olenda 1 M. Pietras. W 1938 r. wyszło 10 numerów pisma, w 1939 — tylko trzy numery łączne. Nakład dochodził do 5 tys. egz., co świadczyło o popularności pisma. Było rozpowszechniane poza D ąbrow ą Górniczą. W pierwszym numerze redakcja stwierdza: „ [...] celem naszym jest zjed n ej strony zadzierżgnięcie silniejszych więzów pom iędzy rodzicami a nauczycielami, uzgadnianie m etod postępow ania wychow awczego w stosunku do dziecka, a z drugiej strony wspólne rozstrzyganie całego szeregu zagadnień związanych z wychowaniem m łodzieży” 11. Zadania 10 Biblioteka Jagiellońska. <■ 11 L. B a l c e r o w s k i , „Dom i Szkoła” — miesięcznik poświęcony sprawom wychowania, w y­ chodzący w Dąbrowie Górniczej, „W iadom ości Zagłębia”, 1969, nr 28. dydaktyczne względem swych czytelników pism o spełniało z zadowoleniem . M iesięcznik zawierał dodatek dla dzieci „Nasza G azetka”, redagowany przez S. Kulińskiego. M iesięcznik „Powszechniak” był przeznaczony początkow o dla młodzieży szkół pow szech­ nych D ąbrow y Górniczej, następnie objął swoim zasięgiem całe Zagłębie Dąbrowskie. Pierwsze trzy numery „Powszechniaka”, wydawanego w D ąbrow ie Górniczej w latach 1931 —1938, przeznaczone były tylko dla dzieci szkół pow szechnych w tym mieście; od 4 numeru „Powszech­ niak” objął sw oim zasięgiem całe Zagłębie. Teksty pisały wyłącznie dzieci. O piekunem pism a był L. Balcerow ski12. „Echo Szkolne” było pismem szkoły powszechnej nr 3 w D ąbrow ie Górniczej. U kazyw ało się w 1931 r. Sam orząd Państwowej Szkoły Górniczej i Hutniczej im. St. Staszica w D ąbrow ie Górniczej wydawał w latach 1931 —1934 m iesięcznik „W spólnym i Siłami” o stosunkow o wysokim poziom ie. 0 tym świadczy jego rozpowszechnianie w Zagłębiu Dąbrowskim . Redaktorem był Franciszek Stachura, opiekunem A. B rodnicki13. Uczennice gimnazjum im. E. Zawidzkiej i M łodzianowskiej wydawały w latach 1928 —1931 „Kurier Szkolny”, pism o na wysokim poziom ie. D ocierało ono do szkół średnich w Zagłębiu Dąbrowskim . M łodzież Seminarium N auczycielskiego wydała w 1927 r. kilka numerów miesięcznika „Brzask”. W początkach 1933 r. uczniowie Gimnazjum im. W. Łu­ kasińskiego w D ąbrow ie Górniczej rzucili myśli pow ołania do życia pism a uczniowskiego pod nazwą „M łodzi Idą”, obejmującego zasięgiem szkoły średnie całego Zagłębia D ąb row sk iego14. W drugiej połow ie 1935 r., po wydaniu 15 numerów, redakcja pism a przeniosła się do Gimnazjum im. St. Staszica w Sosnowcu. W ysoki poziom oraz czynny udział w postępowej kulturze sprawiły, że pism o to odgrywało do m om entu agresji hitlerowskiej na Polskę pionierską, twórczą rolę w życiu Zagłębia. Prasa Zagłębia D ąbrow skiego napotykała różne trudności, chociaż w poszczególnych okresach były one niejednakowe. W okresie swego powstania, pod koniec XIX stulecia, były one znaczne. Prasa polska w zaborze rosyjskim, w tym w Zagłębiu, podlegała cenzurze prewencyjnej. W wyniku działań wojennych tereny byłego K rólestwa Polskiego podzieliły m iędzy siebie N iem cy 1 Austro-W ęgry. Część pow iatu będzińskiego znalazła się pod okupacją austriacką. W łaściwe Zagłębie D ąbrow skie znalazło się po stronie niemieckiej. Pism a wydawane na terenach znaj­ dujących się pod okupacją niem iecką podlegały cenzurze wojskowej. W D ąbrow ie Górniczej, która znalazła się pod okupacją austriacką, pism a polskie m iały większą sw obodę wyrażania swoich poglądów. P o odzyskaniu niepodległości nastąpił liczbowy wzrost pism w Dąbrow ie Górniczej. Najintensywniejszy w dw udziestoleciu m iędzywojennym wzrost miał miejsce w 1919 r. W ładze państwow e stosowały w Zagłębiu Dąbrow skim , podobnie jak w całym kraju, m etody popierania i pozyskiw ania odnoszące się do działań propagandow ych oraz m etody neutralizacji i zwalczania odnoszące się do działań reglamentacyjnych. Istniały jednak różnice warunków realizacji polityki prasowej w czasach rządów parlamentarnych i w czasach autorytatywnych rządów pom ajowych. P o 1926 r. władze państwow e stosow ały w obec prasy w D ąbrow ie Górniczej ostre środ k i15. Tłum aczyć to należy faktem wydawania w tym mieście stosunkow o wielu pism opozycyjnych. Szczególnym nasileniem ograniczeń stosow anych w obec prasy antysanacyjnej odznaczały się okresy kam panii wyborczych do parlamentu i rady miejskiej. 12 B. S z y n d l e r , „Powszechniak” - czasopism o szkół powszechnych Z agłębia Węglowego , „W iadom ości Zagłębia”, 1968 , nr 50 i 51. 13 J. Z i e m b a , „Dąbrowska Sztygarka” , K atow ice 1958 . 14 Z. M a j c h r z y c k i, Z przeszłości prasy m łodzieżowej Zagłębia (na przykładzie „M łodzi Idą” ), „Ziemia Będzińska”, t. 4 : 1972, s. 223 - 244 . 15 Starosta pow iatu będzieńskiego, stosow anie do poleceń wojewody kieleckiego, sform ułował wnioski co do organizacji prorządowej propagandy prasowej oraz m ożliwości jej oddziaływania na ludność m iejscową w wyborach parlamentarnych w 1928 r. W AP K ielce Urz . Woj. Kielecki, Wydz. Bezp. i Porz. Publ., sygn. 2997, k. 2 5 - 3 1 , 53 , 7 1 - 7 3 , sygn. 3002, k . 2 3 - 3 0 .


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1992-t31-n2/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1992-t31-n2-s63-67/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1992-t31-n2-s63-67.pdf

Kazimierz Nowak. Notatki o prasie Dąbrowy Górniczej od końca XIX stulecia do 1939 r., Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, 1992, 63-67,