Polskie czasopiśmiennictwo radiowe : przegląd informacyjno-bibliograficzny

Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, Apr 2018

Rafał Habielski

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n4/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n4-s49-60/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n4-s49-60.pdf

Polskie czasopiśmiennictwo radiowe : przegląd informacyjno-bibliograficzny

PL 0137-2998 Habielski, Rafał Polskie czasopiśmiennictwo radiowe : przegląd informacyjno-bibliograficzny Kwartalnik Historii Prasy Polskiej - P O L S K IE C Z A S O P IŚM IE N N IC T W O R A D IO W E. P R Z E G L Ą D IN F O R M A C Y JN O -B IB L IO G R A F IC Z N Y R ozw ój radiofonii, ro z u m ia n e j jako in s ty tu c ja sp e łn ia ją c a fu n k c je spo­ łecznego p rz e k a ź n ik a in fo rm ac ji, d a tu je się od la t d w u d z ie sty c h X X w. W listopadzie 1920 r. w USA, w m a rc u 1922 r. w ZSR R , później w e F r a n ­ cji, W ielk iej B ry ta n ii, C zechosłow acji i N iem czech rozpoczęto em isję r e ­ g u la rn y c h p ro g ram ó w ra d io w y c h 1. W lu ty m 1925 r. n a stą p iła in a u g u ra c ja działalności rozgłośni w a rszaw sk ie j, w 1939 r. działało na te re n ie P olski 10 sta c ji nadaw czych, z a re je s tro w a n y c h było p o n ad 1 m in abonentów , nad an o blisko 50 ty s. godzin p ro g ra m u 2. Z p o czątk am i ra d io fo n ii zw iązane są początki p ra sy ra d io w ej p o w sta­ łej w celu p o p u la ry z a c ji now ego m ed iu m , z czasem z m ien iając ej swe oblicze. C elem n in iejszeg o a r ty k u łu je st p ró b a p re z e n ta c ji i c h a ra k te ry s ty k i polskiego czasopiśm iennictw a radiow ego, tow arzyszącego ra d iu w D ru ­ g iej R zeczypospolitej i w o k resie p o w o jen n y m . M ające sw ój początek w sty czn iu 1923 r., a w ięc jeszcze p rz e d o ficja ln ą in a u g u ra c ją n ad a w an ia a u d y c ji n a jp ie rw przez P ró b n ą S ta c ję R adionadaw czą P olskiego T ow a­ rz y stw a R adiotechnicznego, a od k w ie tn ia 1926 r. przez P o lsk ie Radio, p iśm ie n n ic tw o ra d io w e zm ien iało sw ój c h a ra k te r i fu n k c je w m ia rę ew o­ lu c ji (tak że te ch n ic zn ej) radiofonii, k tó re j było e lem e n te m . O becnie p e­ rio d y k i ra d io w e z la t 1924— 1939 są p o d staw o w y m źródłem do dziejów radiofonii. P rz y znikom ym sta n ie zachow ania d o k u m e n ta c ji m ech a n icz­ n ej czasopism a — z ro z k ła d am i p ro g ram ó w , fra g m e n ta m i a u d y c ji, o p in ia­ m i ów czesnych słuchaczy, p u b lic y sty k ą — d a ją m ożliw ość częściow ej p rz y n a jm n ie j re k o n s tru k c ji poziom u i jakości p rz e k a z y w a n y c h in fo rm a ­ cji, k u ltu ra ln e j i ośw iatow ej roli ra d ia , w reszcie jego oddziały w an ia p ro ­ p ag an d o w eg o i politycznego. O dtw orzone w ra z z ra d io fo n ią czasopiśm iennictw o ra d io w e w okresie p o w o jen n y m sp ełn iało in n ą ro lę i in n e za d an ia niż p rz ed ro k iem 1939. 1 M. J. K w i a t k o w s k i , T u P olskie R adio Warszawa..., W arszawa 1980, s. 23. * „M ały Rocznik Statystyczny 1939”, W arszaw a 1939, s. 349—350. P rz e s ta ło być p o d staw o w y m źró d łem do d ziejó w ra d ia ze w zględu na fa k t, iż arc h iw a d y sp o n u ją zb io ram i p ły t, taśm oraz te k stó w ilu s tru ją c y c h tre ść p ro g ram ó w . P o zo stało źró d łem , zw ażyw szy p rz y d atn o ść czasopism m .in . w sfo rm u ło w a n iu odpow iedzi na p y ta n ie o zn aczenie ra d ia jak o p rz e k a ź n ik a in fo rm a c ji i jako p o p u la ry z a to ra k u ltu r y po p rzez an alizę p u ­ b lic y sty k i ty m p ro b lem o m pośw ięconej oraz treść p erio d y k ó w b ad a ją cy ch p ro g ra m i jego recep cję. Ze w zględu n a te w a rto ści w iększość uw ag i pośw ięcę pism om o ch a­ ra k te rz e in fo rm ac y jn o -p ro g ra m o w y m , d ając y m się w y o d rę b n ić w dw ie g ru p y : ty tu ły sk iero w an e do słu ch aczy ra d ia oraz p u b lik a c je fachow e p rzezn aczo n e dla p ra co w n ik ó w ra d ia . Do ro zw o ju ra d ia w sposób isto tn y p rz y c z y n iły się p e rio d y k i o p ro filu tech n iczn y m . B y ły to bow iem p ierw sze czaso p ism a pośw ięcone te m a ty c e ra d io w ej, k tó re w p o czątk o w y m ok resie d ziałaln o ści rad io fo n ii (1925— 1927) w y stęp o w a ły sto su n k o w o licznie, sp e ł­ n ia ją c isto tn e fu n k c je : p o p u la ry z u ją c ideę ra d ia , u czy ły i w y ja ś n ia ły f a ­ sad y fu n k c jo n o w a n ia now ego m ed iu m . A rty k u ł m n ie jsz y p re z e n tu je zd ecydow aną w iększość, lecz n ie w szy st­ kie p e rio d y k i rad io w e. C h a ra k te r k o m p eten tn eg o spisu po siad a rozdział „C zasopism a i in n e w y d a w n ic tw a ciąg łe”, zam ieszczony (s. 171— 18 6 )i'w Bibliografii Radia i T e le w iz ji a u to rs tw a M arii Jarn u sz k iew icz . 1 sty czn ia 1923 r. rozpoczęto pod re d a k c ją Ja n u s z a G roszkow skiego w y d a w a n ie „ P rz e g lą d u R ad io tech n iczn eg o ” —■ d o d atk u do „ P rz eg ląd u E lek tro n icz n eg o ” , pierw szeg o po lsk ieg o p ism a radiow ego. Od 1925 r. u k a ­ z y w a ły się m .in.: od lu te g o „R ad io ”3, pod re d a k c ją B o hdana B abskiego, k tó ry w k w ie tn iu tego ro k u rozpoczął w y d a w an ie „ R ad io św iata”, oraz „R ad io d la W sz y stk ich ”4, re d ag o w an e p rzez J a n a S to ck a. W ro k u 1927 B o g d an L ip iń sk i rozpoczął ed y cję „R ad ia P o lsk ieg o ”5, a D e p a rta m e n t W ojsk T ech n iczn y ch M in iste rstw a S p ra w W o jskow ych od m a rc a — „ P rz e g lą d u W ojsk T e c h n iczn y c h ”®. U k azy w ał się ta k ż e k w a rta ln ik b ib lio ­ g ra fic z n y „ R a d io lite ra tu ra ” , pod re d a k c ją S ta n isła w a A rc ta 7. 3 „Radio. D w utygodnik ilustrow any pośw ięcony radiotechnice”. W arszawa—Gru­ dziądz— Kraków, R. 1: 1925, nr 1 (III), nr 2 (1 5 II); „Radioświat. D w utygodnik po­ św ięcon y radiotechnice”. Grudziądz, R. 1: 1925, nr 1 (15 IV) — nr 3 /4 (15 V). 4 „Radio dla w szystkich. Czasopism o pośw ięcone radiofonii i radiotelegrafii am a­ torsk iej”. Kraków, R. 1: 1924, nr 1 (20X1?) — R. 2: 1925, nr 11. 5 „Radio Polskie. M iesięcznik niezależny pośw ięcony radiofonii naukow ej i am a­ torskiej organ Radioklubu W ielkopolskiego”. Poznań, R. 1: 1927, nr 1 (I) — nr 8 /9 (VIII— IX). e „Przegląd W ojskow o-T echniczny. M iesięcznik pośw ięcony spraw om Saperów , Ł ączności i Broni P an cern ej”. W arszawa, R. 1: 1927, nr 1 (I) — R. 11: 1937, nr 6. W 1. 1922— 1926 periodyk u kazyw ał się pn. „Saper i Inżynier”, od I 1938 pn. „Prze­ gląd W ojsk Pancernych”. 7 „R adioliteratura. K w artalnik bibliograficzny dla radio-fachow ców i radio-am atorów ’. W arszawa, R. 1: 1927, nr 1 (IV) — R. 2: 1928, nr 3 (I). W iększość ty c h czasopism w y ch o d ziła sto su n k o w o k ró tk o ; jed n ą z p rz y ­ czyn była n iew ielk a ilość rad io a b o n en tó w , k tó ra w 1926 r. w y n o siła za­ led w ie 5200 osób8. R ów nolegle do ty tu łó w pośw ięconych p ro b le m a ty c e te ch n ic zn ej za­ częły p o jaw iać się p erio d y k i stan o w iące p ró b ę połączen ia in fo rm ac ji o ra d iu z p ro g ra m e m rad io w y m , fra g m e n ta m i a u d y c ji i sp ra w a m i te c h ­ nicznym i. Od m a ja 1925 r. u k a z y w a ł się „ R a d io -K u rie r”9, w k tó reg o p ierw szy m 'n u m erze pisano, iż pism o je st „p ierw szy m i je d y n y m ty g o d ­ n ik iem w P olsce p o d ając y m szczegółow e p ro g ra m y tra n s m is ji ra d io te c h ­ n iczn y c h ” 10. W e w rz e śn iu teg o ro k u J a n u s z i S ta n isła w O dyńcow ie ro z­ poczęli ed y cję „R ad io -A m a to ra” 11, p ó źn iej zaś — w fo rm ie d o d atk u , k tó ­ r y u sam o d zieln ił się w 1926 r. — „R adiofonu P o lsk ieg o ” 12. W ro k później oba czasopism a p rz e s ta ły w ychodzić na sk u te k z a ta rg u m ięd zy re d a k c ja ­ m i a P o lsk im R adiem , k tó re odm ów iło d o starc zan ia p ro g ra m ó w ty g o d n io ­ w y ch 13. „ R a d io -K u rie r” o raz p e rio d y k i b ra ci O dy ń có w d a ły p o czątek u le ­ g ając em u w n a stę p n y c h la ta c h w ielo k ro tn y m zm ian o m m o delow i p ra sy ra d io w ej w d w u d ziesto leciu . P ie rw sz y m p erio d y k ie m , k tó reg o in te n c ją — w zam ie rze n ia ch tw ó r­ ców — było in fo rm o w a n ie o p ro g ra m ie rad io w y m , p o p u lary z o w an ie idei ra d ią i k tó ry zdobył trw a łe m iejsce na ry n k u w y d aw n iczy m , było „R a­ dio. Ilu s tro w a n y ty g o d n ik d la w sz y stk ic h ” , w y d a w a n y od 19 g ru d n ia 1926 r. „R ad io ” , re d ag o w an e p rzez Z d zisław a K leszczyńskiego, a od 1932 r. przez, Z d zisław a M ary now skiego, u k azy w ało się do 30 w rz eśn ia 1934 r. P re z e n to w a n o w nim om ów ienia n ajcie k aw szy c h a u d y c ji sta c ji w a rsz a w ­ sk iej i reg io n a ln y ch , s ta ła r u b r y k a pośw ięcona b y ła a u d y c jo m m u zy cz­ n ym . S ta ły m d ziałe m b y ła ró w n ież część ra d io te ch n iczn a , o m aw iająca za­ sad y b u d o w y i fu n k c jo n o w a n ia rad io o d b io rn ik ó w . T y g o d n ik w y d a w an y b y ł w fo rm ie g azeto w ej, z b o g aty m d ziałem ilu s tra c y jn y m . 7 p aź d ziern ik a 1934 r. u k az ał się p ie rw sz y n u m e r ty g o d n ik a „ A n te n a ” , o p atrzo n eg o p o d ty tu łe m „ R a d ia ” i p o m y ślan eg o jako jego k o n ty n u a c ja 14. R ed ak to re m p ism a o zm ien io n y m m ag azy n o w y m c h a ra k te rz e i fo rm acie 8 „M ały Rocznik Statystyczny 1939”, s. 349. 8 „Radio-K urier. T ygodnik inform acyjny pośw ięcony radiofonii”. Bydgoszcz, R. 1: 1925, nr 1 (3 V) — nr 4 (24 V). 10 Tam że, nr 1. 11 „R adio-A m ator. D w utygodnik dla m iłośników radiotelegrafii i radiotelefonii”. W arszawa, R. 1: 1924, nr 1 (25 IX) — R. 4: 1927, nr 5 (20 VII). 12 „Radiofon P olski. T ygodnik pośw ięcony popularyzacji radia”. W arszawa, R. 1: 1926, nr 1 (21 V) — R. 2: 1927, nr 30 (24 VII). 13 S. M i s z c z a k , Historia radiofonii i te lew izji w Polsce, W arszaw a 1972, s. 42—43. W 1932 r. J. Odyniec podjął się w ydaw ania i redagow ania periodyku pn. „W iadomości R adiow e. Ilustracje i program y. Tygodnik n iezależny”. R. 1: 1932, nr 1 (14 II) — nr 29 (25 IX). 14 O „A ntenie” pisali m.in. K w i a t k o w s k i , op. cii., s. 403—405 oraz A. P a c z ­ k o w s k i , Prasa polska 1918— 1939, W arszaw a 1980, s. 285. b y ł J a n P iotrow sk i. O p erio d y k u ta k pisano w ogłoszeniu reklam ow ym : „ Je d y n y polski bogato ilu stro w a n y ty g o d n ik rad iow y »A ntena« oprócz p ro g ram ó w k ra jo w y ch przy no si p ro g ram y ra d io stac ji zagranicznych, cie­ kaw e a rty k u ły d y sk u sy jn e, b arw n e felietony, now ele i h u m o resk i n a jle p ­ szych au to ró w polskich, recen zje au d y cji radio w ych pióra w y b itn y ch k ry ­ ty kó w , »W olną T ry b u n ę« słuchaczy, te k s ty piosenek, lek cje języków ob­ cych, tezy do cyklu »D ysk utu jm y «, gim nasty kę, dział dziecięcy, bogaty dział k ro n ik i ra d io w ej i zag raniczn ej — do datk i i p o rad y rad io tech n icz­ ne, 50— 60 fo to g rafii w n u m e rz e ”15. O statn i n u m er pism a nosił d atę 3 w rze­ śnia 1939 r. „R adio ” i „ A n te n a ” stan o w iły n iew ątp liw ie głów ne ty tu ły (zarów no ze w zględu na poziom , ja k i zasięg oddziały w ania) w śród p rasy radiow rej w D ru g ie j R zeczypospolitej. W n iesp ełn a ro k od m o m en tu rozpoczęcia uk azy w ania się „R ad ia” , w listopadzie 1927 r., zaczęto d ru k „A n te n y P o lsk ie j” — m iesięcznika o now oczesnym , m agazynow ym .charakterze. R ed ak to rem pism a był A lo j­ zy K aszyn, a w skład k o m ite tu red ak cy jn eg o w chodzili m .in. d r K o n rad G órski, prof. A lek san d er Jan o w sk i i p óźniejszy k iero w n ik W ydziału O d­ czytow ego Polskiego R adia prof. H en ry k M ościcki. W śród m ateria łó w czę­ sto w y stęp o w ały te k s ty rocznicow e oraz tyczące p ro b lem a ty k i k u ltu ra l­ n ej, obok p u b licy sty k i rad io w ej i działu radiotechnicznego. O gółem u k a ­ zało się 6 n u m eró w „A n te n y P o lsk ie j” , ostatni: k w iecień —m aj 1928 r. Ilu stro w a n y tyg o d n ik rad io w y „R adio na W si” w słow ie od w y d a w n i­ ctw a, zam ieszczonym w n u m erze pierw szy m (czerw iec— lipiec 1935), p i­ sał o roli, jak ą radio m oże i p ow inno odgryw ać w podnoszeniu poziom u k u ltu ry i cy w ilizacji16. A m bicją tego k w a rta ln ik a było do tarcie do abo­ n en tó w w iejsk ich (nakład w ynosił 46 tys. egz. w obec 50 tys. ab o n en ­ tó w — m ieszkańców wsi). O prócz po rad i w skazów ek p rak ty c zn y ch do­ tyczących ro ln ictw a propagow ano posiadanie rad io od bio rn ika, in fo rm u jąc o sposobach m o n tażu i eksp lo atacji. O prócz p rogram ów radiow ych pism o p rzynosiło tak że in fo rm ac je z dziedziny p olityczn ej, dotyczące zag ad n ień w spółczesnych. A nim ow ało tak że ak cje zdobyw ania now ych abonentów , fu n d u ją c n ag ro d y pieniężne. W 1938 r. zaniechano w y d aw an ia p erio d y k u (o statn i n u m er: k w iecień— czerw iec), rozpoczęto n a to m iast (7 p aźd zier­ nika) edycję now ego ty g o d n ik a „R adio dla W szystkich”, k iero w an ego przez Ja n u sz a D elin ik ajtisa, później zaś przez S ta n isła w a Sm oleńskiego, w y d a­ w anego podobnie ja k „R adio” w sty lu gazetow ym . C h a ra k te re m pism o nie odbiegało od p rz y ję teg o i koniecznego w ów czesnych w a ru n k a c h m o­ d elu p erio d y k u radiow ego. P rze d sta w ian o om ów ienia w y b ra n y ch a u d y c ji (także z rozgłośni reg io n aln y ch ), p ro g ram ogólnopolski, d ru ko w an o po­ ra d n ik rad io tech n iczn y . U kazyw ało się tak że sporo m a teria łó w rocznico­ w ych, np. pośw ięconych P iłsu d sk iem u , i a k tu a ln e j p u b licy sty k i politycz15 „Fala”, nr 19 z 10 V 1936. 19 „Radio na W si”, nr 1 z VI—VIII 1935. nej; op u b lik o w an o np. m ajo w e p rzem ó w ien ie B ecka z 1939 r. O sta tn i egzem plarz o p atrz o n y był d a tą 6— 12 sierp n ia 1939 r. P erio d y k iem p u b lik u ją c y m p ro g ra m y ogólnopolskie by ł ty g o d n ik „M a­ łe R A ” , u k a z u ją c y się cd listo p a d a 1932 r. W p a ź d z ie rn ik u 1934 r. pism o zm ieniło ty tu ł („ F a la ”), pod k tó ry m — re d ag o w an e przez W acław a S ie­ m iątkow skiego, później W ik to ra D utkę ·— w ychodziło do sie rp n ia 1936 r. P rzy to czo n e w yżej ty tu ły (z w y ją tk ie m „A n te n y P o ls k ie j”) firm o w a ­ ne b y ły przez S półkę .W ydaw niczą ;,R A ” i tra k to w a ć je m ożna jako cen ­ tra ln e p erio d y k i rad io w e zarów no z ra c ji sp ełn ian y c h fu n k c ji, jak i m ie j­ sca ich w yd aw an ia. T y tu łe m o in n y m p rz ezn a cze n iu i sk iero w an y m do innego odbiorcy b y ł re d a g o w a n y p rzez W acław a F re n k la „B iu le ty n R adiofoniczny dla U ż y tk u P r a s y ” , k tó reg o w y d aw cą by ło k iero w an e p rzez T adeusza S trz e telsk ieg o B iu ro P ra s y i P ro p a g a n d y P olskiego R adia. W y d a w an y w fo r­ m ie pow ielonego m aszy n o p isu „ B iu le ty n ” za w iera ł m a te ria ły dotyczące p ro b le m a ty k i ra d io w ej, u szereg o w an e w d ziałach m .in. arty k u łó w , fe lie ­ tonów , zag ran iczn y m , pro g ram o w y m . P erio d y k o p atrz o n y .był n a stę p u ją c ą in fo rm ac ją: „W szy stk ie P .T . R ed ak cje o trz y m u ją c e te n »B iuletyn« m a ją p raw o do b ezp łatn eg o p rz e d ru k o w y w a n ia z a w a rty c h w nim a rty k u łó w i m a te ria łó w i proszone są o p rz y sy ła n ie e g z em p larz y w y m ie n n y c h ” 17. T ygodnik u k az y w ał się od sty czn ia 1930 do czerw ca 1938 r. W m ia rę zw iększania się liczb y słu ch aczy i czasu n a d a w a n y c h a u d y ­ cji, a przez to znaczenia ra d ia , pod jęto „p ierw szą p ró b ę p rz e d sta w ie n ia działalności p ro g ram o w ej P olskiego R a d ia ” , ja k ą by ł „R ocznik P olskiego R adia 1933” , w y d a n y w W arszaw ie w ro k u 1934. W p u b lik a c ji fo rm a tu książkow ego, podzielonej na dw a działy: „R ozgłośnia W a rsz a w sk a ” i „R oz­ głośnie re g io n a ln e ” , przep ro w ad zo n o analizę działalności p ro g ram o w ej działów m uzycznego, literack ieg o , odczytow ego, ro ln eg o i sportow ego. P rzy to czo n o |dane liczbow e ilu s tru ją c e czas p ra c y rozgłośni, ro d zaj n a d a ­ w a n y ch a u d y c ji, ko szty p ro g ram ó w o raz w y k a zy (w fo rm ie tab el) ro d z a­ jów audyrcji, z zaznaczeniem p rz ed m io tu , ilości i czasu trw a n ia . „Rocz­ n ik ” zam y k ały : p ro c en to w y w y k az c a ło k sz ta łtu działalności w szy stk ich rozgłośni k ra jo w y c h w ro k u 1933 oraz p e łn y sk ład osobow y p ra co w n i­ ków . P o lsk ie R adio p o p rzestało na w y d a n iu ty lk o jednego to m u w y d a w ­ nictw a, będącego b o g aty m k o m p en d iu m w ied zy o tre śc i i c h a ra k te rz e em ito w an y c h pro g ram ó w . R ów nież w ro k u 1934 u tw o rz o n e zostało B iuro S tu d ió w P olskiego R adia, kierow ran e przez: K rzy szto fa E ydziatow icza. Z ad a n iem B iu ra było b ad a n ie i an a liz a p ro g ra m u i jego recep c ji. P od koniec 1934 r. rozpoczę­ l; Np. „B iuletyn R adiofoniczny dla Użytku P rasy”, nr 51 z 18 X11 1932. P ubli­ kacją u podobnych funkcjach, w ydaw aną w okresie pow ojennym , był „B iuletyn Prasow y P olskiego Radia". W arszawa, R. 1: 1945, nr 1 (VII) — R. 3: 1947, nr 8 (25 X). to w y d a w an ie „ B iu le ty n u B iu ra S tu d ió w P olskiego R a d ia ” , p erio d y k u u k az u ją ceg o się praw d o p o d o b n ie do 1939 r .18 N ow ym ty p e m w y d a w n ic tw a radiow ego, k tó ry uk azał się w ro k u 1938, p o m y ślan y jako ed y c ja coroczna, b y ł „R ad io -In fo rm ato r. K a le n d a rz R a­ diosłuchacza n a ro k 1938” , pod re d a k c ją E u g en iu sza Ś w ierczew skiego. W e w stęp ie do w y d a w n ic tw a pisano m .in., iż „R ad io -In fo rm a to r” „ je s t p ie rw ­ szym w y d a w n ic tw e m corocznym pośw ięconym in fo rm ac ji ra d io w ej z w szel­ kich dziedzin o raz w szy stk im za in tereso w an io m , k tó re są b lisk ie k ażd em u ra d io słu ch a czo w i” . R ed ak c ja w y ra żała p rzek o n an ie, że pism o sta n ie się „ m ałą en cy k lo p ed ią rad io fo n ii polskiej i o b ce j”19. In fo rm a to r p rz y n o sił w ięc m a te r ia ły dotyczące rozgłośni re g io n a ln y ch , tw ó rc ó w p ro g ram u , sp ik eró w i poszczególnych bloków p ro g ram o w y ch . U k azały się (w form acie m ałej ósem ki) dw a zeszy ty tego w y d a w n ic tw a w la ta c h 1938 i 1939. W m ia rę p o w staw a n ia rozgłośni re g io n a ln y c h (w ro k u 1939 stacje zn a jd o w ały się, oprócz W arszaw y, w B aranow iczach, K atow icach, K ra ­ kow ie, L w ow ie, Łodzi, Ł u ck u , P o zn an iu , T o ru n iu i W ilnie) inicjow ano w y d a w an ie p ism ra d io w y ch stan o w iąc y ch sw oiste u zu p e łn ie n ie ich d zia­ łalności an ten o w ej. „T ydzień R ad io w y ” rozpoczął się u k azy w ać „rów nocześnie z o tw arciem sta c ji p o z n a ń sk ie j”30, w k w ie tn iu .1927 r. P oczątkow o k iero w ał p ism em E. K n o th e, zaś od 1928 r. Z en o n K osidow ski. W części p ro g ram o w ej d r u ­ kow ano ty g o d n io w y rozkład au d y c ji stacji k ra jo w y c h i zag ran iczn y ch oraz dział felietonów . W p ierw szy m o k resie istn ie n ia ty g o d n ik a jako w y d a w ­ ca fig u ro w a ł R ad io -K lu b Z achodnio-P olski, pó źn iej zaś R adio P o z n a ń ­ skie, firm u ją c e w y d a w n ictw o do końca jego u k az y w an ia się, tzn. do g ru d ­ nia 1931 r. W W ilnie n a po czątk u 1929 r. (nr bez d aty ) w yszedł b e z p ła tn y do­ d a te k do w y d aw an eg o p rzez S ta n isła w a M ackiew icza „S ło w a” , z a ty tu ło ­ w a n y „N a W ileń sk iej F a li R a d io w e j” ; ta k ja k w P o zn an iu zbiegło się to z in a u g u ra c ją ra d io sta c ji w ileń sk iej, co m iało m iejsce 8 g ru d n ia 1928 r. W lip cu 1931 r. rozpoczęto d ru k k o n ty n u a c ji d o d atk u pod nazw ą „F ala 244. P ism o ra d io a m a to ró w ” , redag o w an eg o p rzez S te fa n a Jęd ry ch o w sk iego. W p aź d z ie rn ik u 1931 r. ty tu ł p ism a zm ieniono na „F alę 581” , w m a r­ cu 1932 na „F alę 565” , a od po czątk u 1933 r. na „F alę W ileń sk ą” , u k a z u ­ jącą się od listo p ad a 1931 r. pod k ie ru n k ie m T adeusza Ł opalew skiego. P e rio d y k , oprócz p ro g ra m u , an onsow ał m .in. w ażn iejsze au d y c je i d ru k o ­ w a ł fra g m e n ty em ito w an y c h słuchow isk; u k az y w ał się do lu teg o 1934 r. R ozpoczęcie p ra c y rozgłośni łódzkiej m iało m iejsce 2 lu teg o 1930 r. Z u p o w ażn ien ia W ojew ódzkiego K o m ite tu R adiofonizacji K ra ju w Łodzi 18 P o r. K w i a t k o w s k i , op. cit., s. 211—212 oraz 393 i n. 19 „R ad io -In fo rm ato r. K a le n d a rz R adiosłuchacza na rok 1938”, W arszaw a 1938, od ro k u 1935 w y d a w an a b y ła „F ala Ł ó d zk a” , u k a z u ją c a się pod re d a k c ją B en ed y k ta S te fań sk ieg o do 1939 r .21 W zw iązku z rosnącą p o p u larn o śc ią ra d ia do n ie k tó ry c h pism ty g o d n io ­ w ych bądź codziennych w la ta c h trz y d z ie sty c h w prow adzono stałe, k o ­ lu m n o w e d ziały pośw ięcone radiofonii. W ro k u 193-5 w n r. 19 z 11 m a ja u k az ał się w „ P io n ie ” p ierw szy odcinek działu z a ty tu ło w a n e g o „S ztu k a i A n te n a ” . W słow ie w stę p n y m pisano, iż „ P io n ” je st p ierw szy m p e rio d y ­ kiem lite ra c k im z częścią ra d io w ą p o w stałą „k u w sp ó łp ra cy n ad o d k ry w a ­ niem i u m acn ia n ie m stałego lą d u dla a rty stó w i b ad a czy św ia ta ra d io w e­ go”22. „S z tu k a i A n te n a ”, w y ró ż n iająca się p u b lic y sty c z n o -k ry ty c z n y m c h a ra k te re m , u k a z y w a ła się co dw a ty g o d n ie do lipca 1937 r. P isy w a li w n iej m .in. W itold H ulew icz (k iero w n ik W ydziału L ite ra c k ie g o P o lsk ie ­ go R adia), T ad eu sz Ł opalew ski, J a n E m il S kiw ski. D o d atk i pośw ięcone te m a ty c e ra d io w ej zam ieszczały ta k ż e p ism a co­ dzienne. W k ra k o w sk im „ Ilu stro w a n y m K u rie rz e C o d zien n y m ” od 1932 do 1939 r., zrazu n ie re g u la rn ie , potem w od stęp ach d w u ty g o d n io w y ch , u k az y w ał się „ K u rie r R ad io w y ” , p rzy n o szący serw is in fo rm a c y jn y bez p ro g ra m u radiow ego. W „G azecie P o lsk ie j” w la ta c h 1934— 1936 d ru k o ­ w ano „D odatek R ad io w y ” , z a w ie ra ją c y ·— oprócz w y k a zu n ajcie k aw szy c h a u d y c ji — p u b lic y sty k ę p ió ra m .in. J a n a P io tro w sk ieg o i K a ro la S tro m en g era. W odcinku p ierw szy m „ D o d a tk u ” te k s t w p ro w ad zający : T e c h ­ n ika na służbie now oczesnego p a ń stw a n ap isał W acław Sieroszew ski. W iele pism codziennych d ru k o w a ło p ro g ra m ra d io w y w działach in ­ fo rm a cji k u ltu ra ln y c h . Je d n y m z p ierw szy ch była „P o lsk a Z b ro jn a ” (od g ru d n ia 1925 r.), w la ta c h p ó źn iejszy ch p ro g ra m ra d io w y na bieżący lu b d w a dn i d ru k o w a ły n a jp o p u la rn ie jsz e dzienniki, m .in. „E x p ress P o ra n ­ n y ”, „M ały D z ie n n ik ” , „W arszaw sk i D zien n ik N aro d o w y ” . Po w y b u c h u w ojny, od 7 w rz eśn ia 1939 r., p ro g ra m o d b ie ra n y w sto ­ licy n a d a w a ła ty lk o s ta c ja W arszaw a II do m o m e n tu k a p itu la c ji m iasta, ti. 27 w rześn ia. T ego d n ia u k az ał się o d b ity n a pow ielaczu n u m e r „B iu­ le ty n u ” S łu ż b y In fo rm a c y jn e j P o lsk ieg o R adia, pod re d a k c ją J. P io tro w ­ skiego, w y d a n y z up o w ażn ien ia k o m isarza cyw ilnego m . st. W a rsza w y 23. In te n c ją tw ó rcó w w y d a w n ic tw a było — w obec niem ożności n a d a w a n ia i odbioru p ro g ram ó w ra d io w y c h — „zastąp ien ie słow a m ów ionego p isa ­ n y m ” . W n u m e rz e ty m został o p u b lik o w an y k o m u n ik a t o zaw ieszeniu b ro n i w b itw ie o W arszaw ę. W okresie o k u p ac ji p o siad an ie sp rz ę tu ra d io w eg o było zabronione. Do­ p iero 8 sierp n ia 1944 r., w czasie trw a n ia P o w sta n ia W arszaw skiego, u r u 21 W 1936 r. p o d jęto in icjaty w ę w y d aw an ia drugiego łódzkiego p ism a ra d io w e ­ go „7 D ni przy G łośniku. T ygodnik R a d io a m a to ra ”. Łódź, R. 1: 1936, n r 1 /2 (26 IV) — n r 3 (3 V). 22 „P ion”, n r 19 z 11 V 1935. 23 M i s z c z a k , op. cit., s, 204. ' eh om iona została ra d io sta c ja „B ły sk aw ica” , czy n n a do 4 p aź d ziern ik a. O jej p ro g ra m a c h zaw iad am ian o za pom ocą p la k a tó w u licznych, p o d a ją ­ cych g o d zin y rozpoczęcia a u d y c ji24. R ów nież w s ie rp n iu 1944 r. rozpoczęła w L u b lin ie p racę ra d io sta c ja „ P szczó łk a” , d a ją c p o czątek p o w o jen n e j rad io fo n ii. W lu ty m 1945 r. u r u ­ ch om iona zo stała stacja k ra k o w sk a, a 16 m arc a — w arszaw sk a. 22 lipca 1945 r. w y szed ł p ierw szy n u m e r ty g o d n ik a „R adio i Ś w ia t”, z a rty k u łe m w stę p n y m W ilh elm a B illiga, d y re k to ra P olskiego R adia. P e ­ rio d y k , w \rd a w a n y w fo rm ie gazetow 'ej i n a ta k im p ap ierze, oprócz p ro ­ g ra m u p rz y n o sił w p o czątk o w y m o k resie d u ży d ział p u b lic y sty k i po św ię­ conej o d b udow ie p o lsk iej rad io fo n ii oraz szczególnie isto tn e in fo rm a c je d o ty czące p o szu k iw a n ia ro d zin . Z bieg iem czasu pism o nie zm ieniło sw e­ go zasadniczego p ro filu , fu n k c jo n u ją c jako p erio d y k in fo rm u ją c y o p ro ­ g ra m ie ra d io w y m , z a w ie ra ją c y om ów ienia, re c e n z je i k o m e n ta rz e a u d y ­ cji, p re z e n tu ją c y tw ó rc ó w i w y k o n aw có w p ro g ram u . Z m ian ie u leg ł w y ­ gląd: ty g o d n ik u k a z y w a ł się w zm n iejszo n y m m ag azy n o w y m form acie, z „fo to g raficz n ą” o k ła d k ą p re z e n tu ją c ą p rz e g lą d w y d a rz e ń ra d io w y ch w k ra ju i w św iecie. W 1958 r. czasopism o zm ieniło ty tu ł n a „R adio i T e­ le w iz ja ” , zaś w 1981 na: „A n ten ę. P ism o w idzów i słu ch ac zy ”23. R ó w n o leg le do p ism a „R adio i Ś w ia t” w listo p ad zie 1956 r. zaczęła się u k az y w ać „A n te n a. M agazyn ra d io w o -te le w iz y jn y ” (red ak to r n aczeln y M aciej J . K w iatk o w sk i). M iesięcznik, w y ch o d zący do g ru d n ia 1958 r., b y ł p e rio d y k ie m zam ieszczający m g łów nie p u b lic y sty k ę d o ty czącą roli, znaczenia i k sz ta łtu ra d ia , k tó re w in n y c h k ra ja c h — ja k pisan o w sło­ w ie od re d a k c ji — je st „u zn an ą, sam o d zieln ą sztu k ą rząd zącą się w ła s n y ­ m i p ra w am i, sztu k ą o b o g aty m d o ro b k u , k tó ry w sposób trw a ły p rzeszed ł do s k a rb n ic k u ltu r y ”26. W e w rz e śn iu 1947 r. % in ic ja ty w y B iu ra S tu d ió w i P ro p a g a n d y P o l­ skiego R adia rozpoczęto w y d a w an ie czasopism a ściennego pn. „G azetk a R ad io w a” . P ism o nie zam ieszczało p ro g ra m u rad io w eg o , p rzynosząc in ­ fo rm a cje ogólne dotyczące p ro g ram u . P ro p ag o w ało ideę rad io fo n ii p rz e ­ w odow ej, p o p u la ry z u ją c i p o d k re śla ją c zn aczenie ra d io fo n izacji k ra ju . C h a ra k te r i tre ść p e rio d y k u w sk azy w ały , iż p rzezn aczo n y b y ł głów nie d la o d b io rcy w iejsk ieg o . U k azy w ał się do 1951 r. O prócz czasopism ad reso w an y c h do słu ch aczy P o lsk ie R adio b y ło tak że w y d aw cą p erio d y k ó w pośw ięco n y ch an alizie p ro g ra m u , k tó ry c h o d b io r­ cą b y li tw ó rc y i a u to rz y au d y cji. W te j g ru p ie ty tu łó w w iększość p rz e ­ znaczona b y ła do u ż y tk u w e w n ętrzn eg o . u T a m że , s. 216. 25 „R adio i Ś w ia t”. W arszaw a, R. 1: 1945, n r 1 (22 VII) — R. 14: 1958, n r 1 (23 III); „R adio i T e lew izja”. W arszaw a, R. 1: 1958, n r 1 (30 III) — R. 24: 1981, n r 8 (2211); „A nten a. Pism o w idzów i słu ch aczy ” . W arszaw a, R. 1: 1981, n r 1 (1 III) — R. 4: 1984, n r 20 ([1999]. 9 V). 28 „ A n te n a ”, n r 1 z X I 1956. P O L SK IE C ZK SO PISM IEN N IC T W O RADIO W E S erię p u b lik acji tego ty p u zapoczątkow ał „ B iu le ty n ” B iu ra S tu d ió w P olskiego R adia, w y d a w an y w latach 1947— 1950. W g ru d n iu 1956 r. u k a ­ zał się p ierw szy n u m e r m iesięcznego „ B iu le ty n u ” B iu ra S tu d ió w i O ceny P ro g ram ó w P olskiego R adia, w y d a w an y później pn. ,,B iu lety n R ad io w y ” , „B iu lety n T e le w izy jn y ”, od 1969 r. „B iu lety n R ad io w o -T elew izy jn y ” , a od 1371 r. „A k tu aln o ści R ad io w o -T elew izy jn e” , w y daw nictw o O środka B a­ d ania O pinii P u b lic zn ej i S tu d ió w P ro g ram o w y ch . Na treść p erio d y k u sk ład ały si^ fachow e om ów ienia au d y cji n ad aw an y ch przez stacje zag ra­ niczne, an alizy treśc i listó w dotyczących em ito w an y ch p ro g ram ó w (w 1962 r. zainicjow ano p u b lik ację „B iu lety n u W ew n ętrzn eg o ” opracow y­ w anego p rzez B iu ro L istów ), in fo rm ac je o p ro g ram ie i p ra c y stacji za­ g ranicznych. Od 1958 r. R ed ak cja S tu d ió w i O ceny P ro g ra m u w ydaw ała „R adiosondę” —■p erio d y k p rzynoszący an alizy em ito w an y ch p rogram ów w oparciu o listy n ad sy łan e do red ak cji. C zasopism o zam ieszczało zesta­ w ienia c h a ra k te ry z u ją c e recep cje, opinie o au d y cjach , uw agi k ry ty cz n e i. pochw ały, z zaznaczeniem pochodzenia społecznego resp o n d en tó w , oraz ich p o stu la ty w fo rm ie ta b e l bądź frag m en tó w n a d sy ła n e j k o resp o n d en ­ cji. „R adiosondę” w y d aw an o do 1962 r. O środek B ad an ia O pinii P u b lic z­ nej i S tu d ió w P ro g ram o w y ch w y d aw ał tak że m .in. „A u d y to riu m P o l­ skiego R ad ia” (od 1981), „B iu lety n dla W spółp raco w n ik ó w ” (1959— 1976), „B iu lety n In fo rm a c y jn y ” (1961— 1964), „P rz ek az y i O p in ie” (od 1975), „S tu d ia R ad io w o -T elew izy jn e” (1971— 1972). W 1950 r. Z espół P ro g ra m u dla Z ag ran icy rozpoczął edycję półroczn ik a „M ów i W arszaw a” , uk azu jąceg o się w 10 w e rsjach językow ych. „ B iu le ty n ” zespołu u k azy w ał się od w rześn ia 1968 r., p re z e n tu ją c m .in. opinie listow ne i głosy p ra sy zag ran iczn ej, dotyczące p ro g ram ó w n a d a ­ w an y ch p rzez P o lsk ie R adio dla odbiorcy zagranicznego. P u b lik a c ją o c h a ra k te rz e zbliżonym do w y d aw n ictw a z 1934 r. był „Rocznik P olskiego R adia 1957” , zaw ierający in fo rm acje o w szystkich fo rm ach p ro g ram u , działy: telew iz y jn y , łączności ze słuchaczam i, in fo r­ m acje o rozgłośniach reg io n aln y ch . N astęp n a edycja „R ocznika” u k azała się w ro k u 1966 (za ro k 1965/66), w analogiczny sposób o m aw iając p ro ­ g ram ra d io w y i telew iz y jn y . W ydaw nictw o w 1971 r. zm ieniło nazw ę („Z A n ten y P R i E k ra n u Ί Ύ ”); u k azy w ało się do ro k u 1974. Z g ru p y w y d a w n ictw fachow ych w ym ienić m ożna także: u k az u ją cy się bd 1963 r. i przy n o szący te k s ty słuchow isk „T e atr P olskiego R ad ia” , „B iu lety n In fo rm acji Ję z y k o w e j” (1974— 1976), „B iu lety n M uzyczny” (od 1974), „C odzienny B iu le ty n O d bioru A u d y cji z Z a g ran icy ” (1953— 1974). F u n k cje in stru k ta ż o w e sp ełn iał „.Poradnik P ro g ra m o w y dla R a­ diow ęzłów T eren o w y ch ” , w y d a w an y co m iesiąc przez Rozgłośnię K ra k o w ­ ską Polskiego R adia w la ta c h 1954— 1957, oraz „ P o ra d n ik P ro g ram o w y dla R adiow ęzłów T eren o w y ch do u ży tk u K o m itetó w R ed ak cy jn y ch ” , w y ­ chodzący w W arszaw ie od 1953 do 1958 r. P o czątk i czaso p iśm ien n ictw a radiow ego w Polsce zw iązane są, ta k jak R A F A L H A B IE L S K I i w in n y ch k ra ja c h , z p o w stan iem i rozw ojem radiofonii i fa k t te n w spo­ sób oczyw isty zaw ażył n a tre ś c i p eriodyków , początkow o pośw ięconych głów nie p ro b le m a ty c e tech n ic zn ej. W m ia rę stopniow ego w y d łu ża n ia się czasu em isji p ro g ram ó w oraz liczby ab o n en tó w p ra sa rad io w a zaczyna zm ieniać sw ój p ro fil i fu n k c je . W ok resie początkow ym jed n y m z pod­ staw o w y ch p ro b lem ó w p o ru sz an y ch p rzez te n ty p czasopism je st k w estia p o p u la ry z a c ji idei ra d ia , tłu m a c z e n ie specyfiki, roli oraz p o d k re śla n ie jego znaczenia jak o no śn ik a k u ltu r y i cyw ilizacji. W m ia rę szybkiego p rz y ro stu ab o n e n tó w głów nym zad an iem p ra s y ra d io w e j b y ła szeroka in fo rm ac ja o p ro g ram ie , k tó rą realizo w an o zarów no poprzez zam ieszcza­ nie d zien n y c h b ąd ź ty g o d n io w y ch p ro g ra m ó w au d y cji, ja k też poprzez d ru k fra g m e n tó w p ro g ram ó w , o b ja śn ie ń i k o m en tarzy . W m ia rę unow ocześniania i d o sk o n alen ia sp rz ę tu radiow ego m n ie j m iejsca pośw ięcano p o d staw o w y m pro b lem o m tech n iczn y m , p re z e n tu ją c najn o w sze osiągnięcia w p ro d u k c ji odbiorników . P e rio d y k i rad io w e b y ły tak że, co zrozum iałe, n ajd o g o d n iejszy m m iejscem re k la m y sp rz ę tu ra d io ­ wego, p o d ając a d re sy firm , ce n n ik i itd. O prócz p ro b le m a ty k i te c h n ic z n e j i p ro g ram o w ej czasopism a radiow e (np. „ A n te n a ” , „R adio dla W sz y stk ich ” ) p o d ejm o w ały te m a ty k ę p o lity cz­ ną. Od 1926 r. rz ą d by ł w łaścicielem 40% a k c ji S półki A k c y jn e j P olskie Radio, a w 1938 r. w y k u p io n y został tzw . P a k ie t w iększościow y, co d a­ w ało ów czesnym w ładzom p e łn y w p ły w na m .in. p o lity c zn y p ro fil p ro ­ g ra m u , a zarazem ty tu łó w p u b lik o w a n y c h p rzez w y d aw n ictw o „R A ”27. D zięki specy ficzn em u c h a ra k te ro w i ty c h ty tu łó w te m a ty po lity czn e po­ ru sz a n e b y ły m a rg in a ln ie , o d zw ie rcied la ją c stan o w isk o rz ą d u w sp ra w ach p o lity k i w e w n ę trz n e j i za g ran icz n ej. S zersze z a in te re so w a n ie p ro b le m a ty ­ ką p o lity czn ą d aje się w y ra ź n ie j zauw ażyć w la ta c h 1935— 1939. P ow o­ d em tego było stopniow e zw iększanie się w ty m czasie p o lity czn ej roli ra d ia , w idoczne np. w a u d y c ja c h pośw ięconych p am ięci P iłsu d sk ieg o , sp ra w ie zajęcia p rzez P o lsk ę Ś ląsk a C ieszyńskiego czy pro b lem o w i obro­ n y k ra ju i p o lity k i w sto su n k u do N iem iec (przem ów ienie B ecka tra n s m i­ to w a n e z se jm u n a ulice W arszaw y). Ilość i jakość p u b lic y sty k i dotyczącej sp ra w p o lity c zn y ch je st p rz y ­ k ład em ilu s tru ją c y m w p ły w p ro g ra m u radiow ego na p ro fil i k sz ta łt p e ­ rio d y k ó w ra d io w y ch , stan o w iąc y ch ele m e n t a p a ra tu pro p ag an d o w eg o obo­ zu rządzącego. P rze w o d n iczą cy G łó w n ej R ady P ro g ra m o w e j P olskiego R adia K. K rz y w ick i, o m aw iają c tę stro n ę działalności ra d ia w P olsce stw ierd z ił, iż w p rz eciw ień stw ie do p a ń s tw ościennych ra d io „nie ag i­ tu je , lecz p rz e k o n u je i p o b u d za”28. U leg a ją cy zm ianom , ale o k re ślo n y w a ru n k a m i m odel p ra sy radiow ej,, u k sz ta łto w a n y w la ta c h 1925— 1927, sp ełn iał w p ełn i sw oje zad an ie w m o ­ 27 Por. J. T e p a , Na polskiej antenie, L w ów 1938, s. 56—57. 28 X lat Polskiego Radia, W arszawa 1935, s. 41. m encie d o cieran ia do każdego posiadacza rad io o d b io rn ik a. W S ta n a c h Z je ­ dnoczonych i k ra ja c h E u ro p y Z ach o d n iej n a k ła d y w y d a w n ictw tego ty p u b y ły p o ró w n y w aln e z ilością ab o n en tó w ; np. w e F ra n c ji n ak ład ty g o d n i­ k a „M on P ro g ra m m e " w ynosił 5,2 m in egz., w N iem czech d ru k o w a n o 5,5 m in egz. p erio d y k ó w rad io w y ch , pism BBC ■— 3,8 m in egz.29 W sto ­ s u n k u do P o lsk i d a n e te są n iep o ró w n y w aln e, m a ją c n a uw ad ze fa k t w ie­ lo k ro tn ie w iększej w w y m ien io n y ch k ra ja c h liczby ab o n en tó w . N p. w 1939 r. w W ielk iej B ry ta n ii n a 1000 m ieszk ań có w p rz y p ad ało 187 odbior­ ników , w P olsce zaś 2930. W ro k u 1927 łączn y n a k ła d w szy stk ich u k a z u ­ jący ch się czasopism ra d io w y ch w y n o sił 40 tys. egz.31, p rz y liczbie a b o n e n ­ tów sięg ającej 117 tys. W la ta c h p ó źn iejszy ch m im o n iew ą tp liw e g o w zro­ stu n ak ład ó w pism re la c ja ta ulec m u sia ła zm ian ie ze w zględu n a szybki w zrost liczby abo n en tó w , k tó ra w ro k u 1935 p rz ek ro c zy ła 500 tys., a w 1938 r. 1 m ilio n 32. U k a zu jąca się od 1934 r. „ A n te n a ” w y ch o d ziła w n a k ła ­ dzie ok. 35 ty s. egz., p o zn a ń sk i „T y d zień R ad io w y ” ok. 3 tys., „R adio na W si” ok. 50 tys. egz. Z dużą ostrożnością p rz y ją ć m ożna szacunkow o licz­ bę su m y n ak ład ó w n a ok. 150 tys. egz. w połow ie la t trzy d z iesty ch . T aki sta n rzeczy uznać trz e b a za d alek i od id eału , zakład ająceg o w m ia rę w y ró w n a n ą liczbę ab o n e n tó w i n ak ład ó w p ra s y rad io w ej. G łów ne fu n k c je in fo rm a c y jn e (program ) p rz e ję ła stopniow o w ysokonakładow a p ra sa codzienna. W ydaw cy p ra s y ra d io w ej s ta ra li się uczynić ją p rz y stę p n ą tak że przez o bniżanie cen. W początkow ym ok resie p erio d y k i te b y ły stosunkow o d ro ­ gie. Z ty tu łó w u k a z u ją c y c h się w la ta c h 1925— 1927 „ A n te n a P o lsk a ” ko­ szto w ała 1,75 zł, „ R a d io św ia t”, „ R a d k r K u rie r” , „R a d io -A m a to r”, „R adio P o lsk ie ” — Г zł. W la ta c h trz y d z ie sty c h ceny pism u leg ły obniżeniu, co zw iązane było m .in. ze w z ro stem n ak ład ó w . C ena np. „R adia n a W si” u leg ła o b niżeniu z 15 do 10 gr., „ A n te n y ” z 60 do 40 gr. N a jb a rd z ie j po­ p u la rn e pism o „R adio dla W sz y stk ich ” kosztow ało 10 gr, a więc ty le, ile n ie k tó re d zien n ik i. C zęściow ą odpow iedź na p y ta n ie o ro lę i znaczenie czasopism ra d io w y ch na ry n k u p ra so w y m D ru g ie j R zeczypospolitej d a je p rzy to czo n y p rzez M. J. K w ia tk o w sk ie g o spór m ięd zy P o lsk im Z w iązkiem WTydaw ców D zien n ik ó w i C zasopism a P o lsk im R adiem , dotyczący m .in. czasu n a d a w a n ia w iadom ości oraz re k la m radiow ych. A ni w p o stu la ta c h Z w iązk u W ydaw ców , an i w p o d p isan y m p o ro zu m ien iu nie w spom niano w ogóle o p ra sie w y d a w a n e j przez P o lsk ie R adio, co pozw ala sądzić, iż zasięg je j odd ziały w an ia nie s tw a rz a ł k o n k u re n c ji czasopism om in fo rm a ­ cy jn y m i p o lity czn y m . K o n k u re n c ją było radio, głów nie ze w zględu na szybkość p rz e k a z y w a n ia in fo rm ac ji. 20 K w i a t k o w s k i , op. cit., s. 402. s0 „Mały Rocznik Statystyczny 1939”, s. 350. 31 M i s z c z a k , op. cit., s. 47. 3- „Mały Rocznik S tatystyczny 1939”, s. 349. Z re k o n stru o w a n a po w o jn ie ró w n o leg le do o dbudow y rad io fo n ii p ra sa ra d io w a z o b iek ty w n e j konieczności istn ie n ia ok reślo n eg o m o d elu tego ty p u p e rio d y k u p rz e ję ła w iększość ro zw iązań fo rm a ln y c h (p rogram , p u ­ b licy sty k a, in fo rm a c ja , fra g m e n ty słu ch o w isk ) cd czasopism w y d a w an y ch p rz ed w rz eśn iem 1939 r. Z d ecy d o w an ie m n ie j m iejsca p o św ięcan o p ro b le ­ m a ty c e tech n ic zn ej, k tó ra z bieg iem czasu w ogóle p rz e sta ła p o jaw iać się na ła m a c h 33. A n alogicznie do o k re su p ierw szy ch la t p o lsk iej rad io fo n ii czasopism a ra d io w e b ęd ące o rg a n am i P olskiego R adia p o p u lary z o w ały ideę ra d io fo n iz acji k ra ju . W 1945 r. zanotow ano 168 tys. ab o n en tó w , a w ielkość z ro k u 1939 (ponad 1 m in) p rzek ro czo n o w 1949 r.34 C zy n n i­ kiem , k tó ry w p ły n ą ł n a zm ian y w p ro g ra m ie ra d io w y m (po m ijając u p o w ­ szech n ian ie od końca la t c z te rd zie sty c h m ag n eto fo n u ), b y ło u ru c h o m ie n ie sta c ji te le w iz y jn e j, now ego, pow ażnego k o n k u re n ta ra d ia . Z nalazło to sw oje odbicie w p ra sie rad io w ej. Od 1956 r. p o ja w ia ją się fachow’e p e ­ rio d y k i p rzezn aczo n e d la p ra co w n ik ó w p ro g ram o w y ch . Z ad an iem te j g ru ­ py czasopism je st — p o p rzez an alizę p ro g ra m u o raz opinii o nim — zw ięk szen ie jego szeroko ro z u m ia n ej a tra k c y jn o śc i, p o zn an ie i u w zg lęd ­ n ien ie g u stó w słuchaczy. C zasopism a p ro g ram o w e oprócz m ożliw ości ca­ łościow ego sp o jrze n ia n a tre ść ra d ia u k a z u ją tak że jego p o dstaw ow e fu n k c je i recep cję. W sto su n k u do o k re su p rz ed w o jen n e g o zm ian ie u leg ły p ro p o rcje cza­ sopism . Z m n iejszy ła się ilość ty tu łó w ad reso w an y c h do słu ch aczy (b rak p ra s y rozgłośni reg io n a ln y ch ), k tó ra dzisiaj sp ro w ad za się do je d n e j po­ zy cji (tyrgodnik ,,A n te n a ”). Z n aczn ie p o w ięk szy ła się n a to m ia st g ru p a p e ­ riodyków ' fachow ych, pom o cn y ch w fu n k c jo n o w an iu in s ty tu c ji p ro d u k u ­ jącej i e m itu ją c e j au d y c je w czte rec h p ro g ra m a c h ogólnopolskich i sze­ sn a stu ro zg ło śn iach re g io n a ln y ch . !S Po 1945 r. u k az y w ały się m .in. n a stę p u ją c e pism a o p ro filu techn iczn y m : „R adio. M iesięcznik d la tech n ik ó w i a m ato ró w " ( 1946 - 1950); „B iu lety n T echniczny P olskiego R ad ia” ( 1947 - 1950); „B iu lety n T echn iczn y R ad ia i T elew izji" ( 1950 - 1971); „ R ad io am ato r” (od 1950 ), w 1961 r. zm. ty t. n a „R ad io am ato r i K ró tk o fa lo w iec ” , od 1979 r. zm. tyt. n a „ R a d io e lek tro n ik ” ; „T ech n ik a R ad ia i T ele w izji” (od 1972 jako k o n ty n u ac ja „B iu letyn u T echnicznego R adia i T elew izji”). 34 „ A n te n a ” , n r 1 z X I 1956 , s. 2.


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n4/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n4-s49-60/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n4-s49-60.pdf

Rafał Habielski. Polskie czasopiśmiennictwo radiowe : przegląd informacyjno-bibliograficzny, Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, 49-60,