"Gazeta >>Rozwój<< (1897-1915) : studium źródłozawcze", Jan Chańko, Łódź 1982 : [recenzja]

Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, Apr 2018

Zenon Kmiecik, Jan Chańko (aut. dzieła rec.)

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n3/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n3-s94-95/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n3-s94-95.pdf

"Gazeta >>Rozwój<< (1897-1915) : studium źródłozawcze", Jan Chańko, Łódź 1982 : [recenzja]

Kmiecik, Zenon "Gazeta 'Rozwój' (1897-1915) : studium źródłozawcze", Jan Chańko, Łódź 1982 : [recenzja] Kwartalnik Historii Prasy Polskiej - R ECEN ZJE I N OTY Prasa prowincjonalna w K rólestwie Polskim narodziła się w okresie popowsta­ niowym . Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych X IX w. powstała w iększość pism prowincjonalnych w miastach gubernialnych. Łódź, nie będąc ośrod­ kiem władz gubernialnych, dynamiką rozwoju swego przemysłu w ysunęła się na czoło m iast przem ysłowych Królestwa. Tutaj też rozwijały się rzemiosło, handel, banki i instytucje kredytowe. Początkowo w Łodzi w ychodziły pisma w języku niemieckim: „Lodzer Zeitung” i „Lodzer Tageblatt”. W ażnym wydarzeniem w dziejach prasy polskiej było powstanie w 1884 r. pierwszego polskiego pisma w Łodzi pt. „Dziennik Łódzki”. Wokół tego pisma sku­ piła się grupa inteligencji polskiej, dostarczając doń artykułów, felietonów i utw o­ rów literackich. Pierwszoplanową rolę w założeniu dziennika i jego redagowaniu odgrywał Henryk Elzenberg, publicysta o pewnym dorobku popularnonaukowym i doświadczeniu w pracy dziennikarskiej. Po upadku „Dziennika Łódzkiego” w 1892 r. różni przedstaw iciele inteligencji łódzkiej planow ali założenie nowego pisma. Dopiero wszakże w 189V r. udało się W iktorowi Czajewskiemu, dziennikarzowi 0 w yższym w ykształceniu hum anistycznym, uzyskać koncesję na założenie nowego dziennika. Dzieje „Dziennika Łódzkiego” opracował Z. Gostkowski, którego' rozprawa „Dziennik Ł ódzki” 1884—1892. Studium nad powstaniem opinii publicznej w w ielo ­ narodowym mieście fabrycznym ukazała się w 1963 r. Z kolei m onografię „Rozwoju” opracował i w ydał w 1982 r. Jan Chańko. Żaden ośrodek regionalny w kraju nie może być porównywany ze środowiskiem naukowym w Łodzi, które daje syste­ m atyczne dowody zainteresowania dziejami lokalnej prasy. Książkę o „Dzienniku Łódzkim” opracował socjolog, zaś omawiana praca w yszła spod pióra historyka. Jan Chańko znajdował się w dogodniejszym położeniu aniżeli jego poprzednik, gdyż do r. 1982 narosła spora liczba publikacji i opracowań z dziejów prasy pol­ skiej, jak i rozpraw dotyczących m etodologii badań prasoznawczych. Trzeba to zapisać na korzyść Chańki, że w ykorzystał on większość studiów metodologicznych 1 w swej pracy krytycznie się do nich ustosunkował. Autor przyjął metodę badań zbliżoną do tej, którą stosują historycy zajm ujący się dziejami ogólnymi. W yko­ rzystuje w ięc istniejące w archiwach m ateriały, które pozwalają mu wejrzeć za kulisy pracy redakcyjnej i zorientować się w m ożliwościach i trudnościach w yda­ w ania pisma polskiego w Łodzi. Do 1901 r. w szystkie pisma łódzkie z powodu braku m iejscowych cenzorów przesyłano do W arszawskiego Komitetu Cenzury. Te dodatkowe trudności dla redakcji pism łódzkich skończyły się dopiero, gdy u tw o­ rzono m iejscowy referat cenzury. Zdaniem autora, w początkach istnienia „Rozwój” nie reprezentował konkret­ nego kierunku politycznego czy społecznego, a nawet kulturalno-narodowego. Jest to spostrzeżenie słuszne i odpowiada w pełni rzeczywistości. N ie tylko „Rozwój”, ale cała prasa polska w K rólestw ie do 1905 r. nie reprezentowała skrystalizow a­ nych programów społeczno-politycznych. Zwłaszcza dzienniki warszawskie, nie m o­ gąc krytycznie pisać o sprawach krajowych, w ypełniały swe łam y wiadomościam i zagranicznym i i je głów nie om awiały i kom entowały. Prasa codzienna w K róle­ stw ie do 1905 r. z konieczności w ięc nie była ośrodkiem kształtowania opinii pu­ blicznej, lecz dostarczycielką różnorodnych inform acji i nowin dla publiczności. Przełom przyniósł dopiero rok 1905, kiedy to w w yniku ogólnej sytuacji p oli­ tycznej i protestów dziennikarzy polskich zniesiono cenzurę prewencyjną. Powstają w tedy w K rólestw ie czasopisma będące organami partii politycznych: PPS, SDKPiL, R ECEN ZJE I NOTY ludowców, liberałów, narodowych demokratów i konserw atystów . J. Chańko tych przemian w całej prasie Królestwa nie dostrzega i dlatego końcowe lata istnienia „Rozwoju” są mniej dokładnie om ówione aniżeli jego początkowy okres. Wprawdzie stwierdza, że „Rozwój” reprezentował program endecki, ale nie analizuje jego kon­ kretnych zasad. Można jednak przypuszczać, że „Rozwój” podobnie jak organy w arszaw skie Narodowej Demokracji głosił hasła ugody i lojalizmu wobec Rosji carskiej oraz prezentował program narodowych postulatów wobec państwa zabor­ czego. Słowem , prasa endecka po 1907 r., akcentując lojalizm wobec rządu rosyj­ skiego, prowadziła jednocześnie krytykę jego antypolskiej polityki. Autor rozprawy nie analizuje treści społeczno-politycznych i dlatego jego monografia nie jest pełna. Czytelnik nie dowiaduje się z niej np., jaki był stosunek „Rozwoju” do sprawy wyodrębnienia Chełmszczyzny i jak pismo reagowało na w ytw orzenie się pod ko­ niec om awianego okresu orientacji proaustriackiej. Zagadnienia te dom inowały w prasie endeckiej wychodzącej w W arszawie i m usiały się przewijać w jej organach terenowych. Dokładniej natom iast czytelnik został poinform owany o funkcjonowaniu pisma w rozdziałach: „Zawartość i układ pism a”, „Zasięg i formy oddziaływania gazety »Rozwój«”, z których w yłania się dokładny obraz pozycji wydawniczej „Rozwoju” i zasięgu jego w pływ ów . Trzeba pamiętać, że prasa łódzka osiągnęła wcześniej niż inne organy regionalne stabilność finansową. Dość wcześnie pisma łódzkie zdobyły sobie sporą liczbę abonentów oraz płatnych ogłoszeń i należały do grona now o­ czesnych organów prasowych w K rólestwie. W innych ośrodkach regionalnych Kró­ lestw a pisma w ychodziły tylko dzięki ofiarności m ecenasów, którzy zasilali ich kasy. Dlatego nie podzielam pesymizmu autora, który stwierdza, że różnorodność podpisów pod artykułam i służyła stworzeniu pozorów, iż jest ono twOrem kolek­ tyw u dziennikarzy i współpracowników. W innych ośrodkach regionalnych w Kró­ lestw ie powszechne było zjawisko, że redaktor naczelny pisma był nie tylko jego kierownikiem , lecz także „redakcją”. W Łodzi, mającej prasę skomercjalizowaną, istniały redakcje kolektyw ne poszczególnych pism, które przynosiły wydawcom nie deficyt, lecz dochody. Omawiana praca w ykorzystuje istniejącą literaturę dotyczącą historii prasy polskiej w K rólestwie oraz dzięki sumiennym badaniom autora zawiera pełny w i­ zerunek pisma „Rozwój”. Powinna ona zainteresować szersze grono historyków, którzy znajdą w niej szereg rozwiązań metodologicznych przydatnych przy opra­ cowaniu monografii innych czasopism. Zenon Kmiecik Monografie czasopism niezbyt często pojawiają się w e współczesnym polskim piśm iennictwie historycznym. Potwierdzeniem tego może być fakt, że np. większość czołowych organów politycznych niepodległej Polski dalej czeka na sw ych biogra­ fów. Jednej z przyczyn tego stanu rzeczy — oprócz przede w szystkim pracochłon­ ności takiego przedsięwzięcia — należy szukać w problemach metodologicznych,. Jan С h a ń к o, Gazeta „Rozwój” ( 1897 - 1915 ). Studium źródłcgnawcze, Acta U niversitatis Lodziensis . Folia historica, Łódź 1982 . Urszula J a k u b o w s k a , Oblicze ideowo-polityczne „ Gazety W arszawskiej” i „Warszawskiego Dziennika Narodowego” w latach 1918 -1939, W arszawa- Łódź 1984 , ss. 248 .


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n3/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n3-s94-95/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1985_1986-t24-n3-s94-95.pdf

Zenon Kmiecik, Jan Chańko (aut. dzieła rec.). "Gazeta >>Rozwój<< (1897-1915) : studium źródłozawcze", Jan Chańko, Łódź 1982 : [recenzja], Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, 94-95,