Redaktorzy naczelni prasy ZSL w końcu 1960 r.

Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, Dec 1991

Wiesław Lachiewicz

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1991-t30-n1/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1991-t30-n1-s65-70/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1991-t30-n1-s65-70.pdf

Redaktorzy naczelni prasy ZSL w końcu 1960 r.

Lachiewicz, Wiesław Redaktorzy naczelni prasy ZSL w końcu 1960 r. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej - Kwartalnik Historii Prasy Polskiej X X X 1 PL ISSN 0137-2998 WIESŁAW LACHIEWICZ (Warszawa) REDAKTORZY NACZELNI PRASY ZSL W KO ŃCU 1960 R. A naliza i synteza biografii redaktorów naczelnych p rasy Zjednoczo­ nego Stronnictw a Ludow ego — rozum ianej jako ogół dzienników i cza­ sopism ukazujących się po K ongresie Jedności Ruchu Ludowego (27— 29 listopada 1949) i w yrażających ideologię oraz program ich dyspo­ n e n ta — należy do tem atów pom ijanych zarów no w badaniach historii ru ch u ludowego, jak i jego czasopiśm iennictw a. Niniejsze opracow anie jest próbą odw torzenia zbiorowego p o rtre tu socjalno-zawodow ego dzia­ łaczy Stronnictw a, k tórzy w końcu 1960 r. kierow ali redakcjam i pism ZSL. Oceniając ogólną sytuację p rasy ludow ej w pierw szych latach po połączeniu Polskiego S tronnictw a Ludowego ze Stronnictw em Ludow ym trzeb a nadm ienić, że był to okres regresu i stałego zm niejszania się roz­ m iarów oraz znaczenia działalności inform acyjnej i propagandow ej ZSL. D opiero polityczne przem iany, zapoczątkow ane w październiku 1956 r., k tóre stw orzyły możliwości i w arunki dla um ocnienia w pływ ów S tro n ­ nictw a n a społeczny i gospodarczy rozw ój k raju , pozwoliły n a zwiększenie jego aktyw ności ideow ej i program ow ej, a za ty m — n a odbudowę i zintensyfikow anie działalności prasow ej. Od tego czasu rola p rasy S tro n ­ nictw a rosła. Pow staw ały now e redakcje. Podczas gdy od 1953 r. (po likw idacji w 1951 r. dziennika „W ola L u d u ”, a w dw a lata później — dw um iesięcznika „S praw y Chłopskie”) do końca 1956 r. ZSL dyspono­ wało tylko „Zielonym S ztandarem ”, to pod koniec la t pięćdziesiątych posiadało już siedem pism o łącznym nakładzie ponad 6,8 m in egz. w skali rocznej, w ty m cztery pow stały w 1957 r. W ażnym w ydarzeniem było także powołanie przez Prezydium Naczelnego K om itetu ZSL w lip ­ cu 1959 r. W ydaw nictw a „P rasa Z SL”, k tórem u powierzono adm inistro­ wanie, finansow anie i opracow yw anie stro n y technicznej pism oraz ich kolportaż. W ślad za poszerzeniem bazy inform acyjno-propagandow ej Naczelny K om itet ZSL prow adził aktyw ną politykę kadrow ą w dziennikarstw ie. W pierw szym okresie odnowy dokonał istotnych zm ian w składzie r e ­ daktorów naczelnych swoich pism. A kceptow anie i upow szechnianie no 5 — K w art. Hist. Prasy Polskiej 1/90 W IESŁA W LA C H IE W IC Z w ej w izji polskiej wsi oraz potrzeba sięgania do trad y cji ru ch u ludo­ wego, w spierająca „rozszerzone” aspiracje Stronnictw a, w ym agały po­ w ierzenia kierow ania środkam i inform acji ludziom doświadczonym w p racy politycznej i id en ty fik u jący m się z założeniam i deklaracji ideow o-program ow ej ZSL z 1956 r. oraz z zasadam i tzw. now ej polityki rolnej, p rzy jętej w spólnie przez К С PZ P R i NK ZSL w styczniu 1957 r. O konsekw encji prow adzonej polityki kadrow ej n ajd o b itn iej św iad­ czy sk ład osobowy redaktorów naczelnych, jaki ukształtow ał się w prasie Stro n n ictw a pod koniec 1960 r. P rzedstaw iał się on następująco: S ta ­ nisław Cieślak („Dziennik L udow y” — codzienne pismo ZSL, reak ty w o ­ w ane w styczniu 1957 r., wychodzące w dwóch m utacjach terenow ych, 0 rocznym nakładzie 2,2 m in egz.), Dyzm a G ałaj („Wieś W spółczesna” — organ teoretyczny ru ch u ludowego, m iesięcznik ukazujący się od m arca 1957 r. w nakładzie 32 tys. egz. rocznie), B ernard Górecki („Gazeta C hłopska” — pism o w ojew ódzkich kom itetów ZSL w Poznaniu, Zielonej Górze, Koszalinie, Opolu i Olsztynie, pow stałe z inicjatyw y ludowców W ielkopolski w g rudniu 1956 r., nakład 320 tys. egz.), M ieczysław G rad („Zielony S ztan d ar” — naczelny organ ZSL, wychodzący dw a razy w tygodniu, o rocznym nakładzie 3,2 m in egz.), Józef K uk u łk a („Rocznik Dziejów Ruchu Ludow ego” — pism o naukow e w ydaw ane przez Zakład H istorii R uchu Ludowego przy NK ZSL, pierw szy num er ukazał się w listopadzie 1959 r.), Stanisław Słupek („W ieści” — tygodnik społecz­ no-polityczny pośw ięcony spraw om wsi, redagow any w K rakow ie od stycznia 1957 r. dla regionu południow ej Polski, o nakładzie 160 tys. egz.), Feliks Starzec („Tygodnik K u ltu ra ln y O rk a” — pow stał w czerw cu 1957 r., przeznaczony dla w iejskich środow isk ośw iatow o-kulturalnych 1 inteligencji działającej w śród chłopów, roczny nak ład globalny 900 tys. egz.). W ym ieniony skład osobowy red ak to ró w naczelnych, podobnie jak i liczba p rasy Stronnictw a, u stalił się n a wiele lat. Podczas gdy S. Cie­ ślak fu n k cję tę w „D zienniku Ludow ym ” pełnił praw ie dziewięć lat, to jego poprzednik (M arian Kubiecki) — trz y lata. W „Gazecie Chłop­ sk iej” w ielkości te kształtow ały się odpowiednio: około pięć la t i półtora roku, a w „Tygodniku K u ltu raln y m O rka” — ponad pięć la t oraz dw a i pół roku. M. G rad zatru d n io n y w „Zielonym S ztandarze” od początku 1960 r. kierow ał tą red ak cją przeszło osiem lat. Tylko we „W si W spół­ czesnej” i w „W ieściach” nie było zm ian od 1957 r., a red ak to rzy n a ­ czelni ty ch pism przetrw ali, kolejno, osiem oraz dziew iętnaście lat. R edaktorzy naczelni prasy ZSL z końca 1960 r. w zdecydow anej większości rep rezen tu ją pokolenie, k tóre w yrastało i w ychow ało się przed drugą w ojną św iatow ą. Ich poglądy form ow ały się pod w pływ em realiów politycznych, społecznych i gospodarczych II Rzeczypospolitej. W 1939 r. ich p rzeciętny w iek w ynosił 22 lata. Pięciu redaktorów (71,4%) urodziło się w rodzinach chłopskich i w yw odzi się z ziem i rzeszow skiej, R E D A K T O R Z Y N A C Z E L N I P R A S Y Z SL tarn o w sk iej i łow ickiej. Pozostali m ają pochodzenie inteligenckie. W szy­ scy, poza B. G óreckim , ukończyli stu d ia wyższe, w ty m dw aj przed w ojną (filozofię i filologię polską). K ieru n k i w ykształcenia pozostałych: socjologia, ekonom ia, filozofia i służba zagraniczna. C zterech red a k to ró w podjęło p racę przed w rześniem 1939 r. — głów ­ nie w szkolnictw ie, w u rzędach p ań stw ow ych oraz w spółdzielczości rolniczej. Zawodowo zajm ow ał się d ziennikarstw em S. Słupek — praco ­ w ał w „Zniczu” (organ ZMW RP „W ici” w K rakow ie, m iesięcznik ośw ia­ tow y, społeczny i rolniczy), w „Piaście” (tygodnik polityczno-społeczny i ośw iatow y pośw ięcony „P raw o m lu d u polskiego”) i w „ N u rta c h ” (organ pisarzy chłopskich). B. G órecki w latach 1936— 1938 redagow ał w P oznaniu „Polską G azetę O grodniczą”. Podczas okupacji niem ieckiej red a k to rz y będący p rzedm iotem analizy zajm ow ali się najczęściej organizow aniem i prow adzeniem ta jn y c h kom ­ p letów nauczania, p racą w gospodarce ro ln ej, w spółdzielczości i działal­ nością k o n sp iracy jn ą w ram ach T ow arzystw a U n iw ersy tetó w Ludow ych, „R ocha” czy też Zw iązku W alki Z b rojnej. D. G ałaj redagow ał „S kibę” — pow ielane k o nspiracyjnie pisem ko ru c h u ludow ego, oraz „N iw ę” — z in ­ sp iracji u g rupow ania „W ola L u d u ” . S. S łupek uczestniczył w k am p an ii w rześniow ej. N ależał rów nież do B atalionów Chłopskich, podobnie jak F. Starzec i D. G ałaj. M. G rad był żołnierzem A rm ii K rajow ej. P rz y jm u ją c kierow nicze fu n k cje w p rasie ZSL — przeciętnie w w ie­ ku 42 la t (31 la t m iał J. K u k u łk a, 50 la t — S. Cieślak i B. Górecki) — red ak to rzy naczelni z końca 1960 r. m ieli bogate dośw iadczenia w dzia­ łalności politycznej i społecznej, a nieco m niejsze w dziennikarstw ie, choć czterech z nich kierow ało już w cześniej (średnio1w 31 ro k u życia) p rzy n a jm n ie j jedną red ak cją. B yły to m.in.: „M łoda M yśl L udow a”, „Z a­ rzew ie” , „S p raw y C hłopskie”, Polskie Radio w K rakow ie. O dużej ak ­ tyw ności politycznej i społecznej red ak to ró w św iadczą fu n k cje i stan o ­ w iska, jakie zajm ow ali przed objęciem kiero w n ictw a redakcji. S. Cieślak b ył członkiem R ady N aczelnej i N aczelnego K o m itetu W ykonaw czego ZSL, posłem do K rajo w ej R ady N arodow ej, a potem n a Sejm PR L, zastępcą k ierow nika W ydziału Ekonom iczno-Rolnego NKW SL, człon­ kiem K o m itetu Ekonom icznego p rzy C en traln y m U rzędzie P lan o w an ia i R ady Ekonom icznej p rzy URM. N atom iast D. G ałaj — se k re tarz em Z arządu Głównego T ow arzystw a U n iw ersy tetó w Ludow ych, w icepreze­ sem ZW i ZG ZMW „W ici”, członkiem w ładz naczelnych ZSL, n au czy ­ cielem akadem ickim w Łodzi, w O lsztynie i w W arszaw ie, doktorem n a u k rolniczych. B. G órecki — prezesem W KW P S L „Nowe W yzw olenie” w P oznaniu, członkiem kom isji NKW SL. M. G rad — przew odniczącym Ogólnopolskiego K o m itetu S tu d iu jącej M łodzieży W iejskiej „W ici” , człon­ kiem ZG ZMW „W ici” i P rezy d iu m ZG ZM P, członkiem NK ZSL i jego S e k reta ria tu . J. K u k u łk a — członkiem P rezy d iu m ZG ZM P, przew odni­ czącym K rajo w ej R ady S tu denckiej, zastępcą d y rek to ra Z akładu H istorii W IE SŁ A W L A C H IE W IC Z R uchu Ludow ego przy NK ZSL, w iceprezesem W arszaw skiego K om itetu ZSL. nauczycielem akadem ickim , doktorem n a u k historycznych. S. S łu ­ pek był m.in. członkiem Z arządu O kręgu ZMW R P „W ici” w K rakow ie i D elegatury W ojew ódzkiej T ow arzystw a U niw ersytetów Ludow ych, a F. Starzec — członkiem P rezy d iu m WZ SL w Łodzi, P rezy d iu m ZG ZWM, R ady N aczelnej ZSL i P rezy d iu m NK ZSL, prezesem W ojew ódz­ kiego K om itetu ZSL w K oszalinie, kierow nikiem w ydziału w ZG ZMP. Z nam ienne jest, że tylko w dwóch przypadkach ustąpienie ze s ta ­ now iska re d a k to ra naczelnego pism a ZSL zbiegło się z zaham ow aniem k a rie ry społeczno-zaw odow ej lub politycznej analizow anych osób. Do­ tyczy to B. Góreckiego, k tó ry m ając 54 lata podjął pracę w lokalnych red ak cjach prasow ych n a teren ie W ielkopolski, oraz S. Słupka, k tó ry red ak to rem naczelnym „W ieści” był do 62 ro k u życia, tj. do przejścia n a e m ery tu rę. Pozostali red a k to rz y osiągnęli czołowe fu n k cje w państw ie i ru ch u ludow ym — w iceprezesa Naczelnego K om i­ te tu ZSL (D. G ałaj i J. K ukułka), członka P rezy d iu m i S e k reta ­ ria tu N aczelnego K om itetu ZSL (trzy osoby), m arszałka Sejm u PR L (D. Gałaj), członka P rezy d iu m K lubu Poselskiego ZSL, członka R ady P ań stw a, w iceprzew odniczącego R ady K rajow ej PRON, członka Św ia­ tow ej R ady Pokoju, w iceprzew odniczącego R ady K rajo w ej TPPR , p re ­ zesa Z arządu L udow ej Spółdzielni W ydaw niczej, w iceprezesa ZG „S a­ m opom ocy C hłopskiej”, am basadora PR L w M eksyku, I se k re tarz a A m ­ b asady PR L we F ran cji, d y rek to ra In sty tu tu Rozw oju Wsi i R olnictw a, d y re k to ra W ydaw nictw a W iedza Pow szechna, w iced y rek to ra N arodo­ wego B anku Polskiego. W szyscy byli posłam i n a Sejm . N iektórzy pełnili fu n k cje w PA N i n a w yższych uczelniach. Dwie osoby uzyskały ty tu ł p rofesora zwyczajnego. Poza S. Słupkiem pozostali red a k to rz y pracow ali w aparacie poli­ ty czn y m S tronnictw a — przew ażnie jako kierow nicy w ydziałów N aczel­ nego K om itetu, d y rek to rzy ZH RL albo C entralnego O środka D oskona­ lenia K a d r ZSL czy też jako u rzęd u jący członkow ie kierow nictw a N a­ czelnego K om itetu. A ktyw ność polityczna red ak to ró w naczelnych p rasy ZSL z końca 1960 r. m a sw oje korzenie w bogatej działalności w organizacjach m ło­ dzieżowych. W iększość z nich należało do Zw iązku M łodzieży W iejskiej R P „W ici” (przeciw staw iającego się sanacji, zw iązanego ideologicznie ze S tro n n ictw em Ludow ym ), a n astępnie ZMW „W ici” oraz ZMW, zajm ując w ysokie fu n k cje społeczne i etatow e. Trzech red a k to ró w naczelnych było znanym i działaczam i ZM P, a także organizacji akadem ickich (D. G ałaj, J. K u k u łk a i F. Starzec). Osoby będące przedm iotem analizy w stępow ały do ZSL z chw ilą jego pow stania; w y ją te k stanow i S. Słupek, k tó ry zdecydow ał się na człon­ kostw o dopiero w 1957 r. K ażdy działał w S tronnictw ie Ludow ym , głów ­ nie w latach 1945— 1949, a S. S łupek od 1933 r. B. G órecki rozpoczął R ED A K TO R ZY N A C ZELN I PR A SY ZSL działalność polityczną w PSL (od grudnia 1945 r.), aby w sierpniu 1946 r. przejść do P S L „Nowe W yzw olenie” , a pod koniec następnego roku do SL i wreszcie do ZSL. P rzeciętn y w iek w stępow ania do ludow ej p artii w ynosi 27 lat. Działalność dziennikarska redaktorów naczelnych p rasy Stronnictw a jest w yraźnie skrom niejsza niż ich działalność polityczno-państw ow a i społeczna, choć skłonności do w ykonyw ania tego zawodu przejaw iali stosunkow o wcześnie i bardzo aktyw nie — głównie poprzez organizow a­ nie, w spółtw orzenie i redagow anie pism, zwłaszcza m łodzieżowych, kon­ spiracyjnych i o lokalnym zacięgu. Dotyczy to m.in. następujących re ­ dakcji: „Skiba”, „N iw a”, „W iciowa D roga”, „Znicz”, „N u rty ”, „W ola L u d u ”, „M łoda Myśl L udow a”. Duży dorobek m ają w tym względzie D. Gałaj, S. Słupek, M. G rad i F. Starzec. Na uw agę zasługuje rela ty w ­ nie pokaźna liczba redakcji — nie zaliczanych do kręgu redakcji prasy ludow ej — z którym i współdziałali na stałe lub w nich pracow ali. Były to: „Pokolenie”, „Zarzew ie” , „Nowa W ieś”, „Polska G azeta Ogrodnicza” , „Nowe D rogi”, „Głos O lsztyński”, ,W arm ia i M azury”, „G azeta Poznań­ sk a”, „Południow a W ielkopolska”, „Głos L asu”, „Spółdzielnia P ro d u k ­ cy jn a”, „Ekspress Poznański”, „Poradnik G ospodarski” . W szyscy red a k ­ torzy, będący przedm iotem zainteresow ania, w różnej m ierze, pisali do ty tułów nie będących zeteselowskim i. Ich twórczość dziennikarska cha­ rak te ry z u je się m onotem atycznością, zarówno z okresu do 1960 r. jak i później. Nie jest też zróżnicow ana pod względem form . Są to na ogół a rty k u ły polityczne, o życiu wsi, gospodarce, o przem ianach w ruchu ludow ym (wspomnienia, kom entarze okolicznościowe i historyczne). N aj­ częściej zamieszczali a rty k u ły w stępne, persw azyjne, nakłaniające do „budow ania now ej w si” , intensyfikow ania rolnictw a, krzew ienia ośw iaty i k u ltu ry chłopskiej oraz do um acniania pozycji i znaczenia Stronnictw a. N ajbardziej zróżnicow any przekrój tem atyczny rep rezen tu je publicysty­ ka red ak to ra naczelnego „W ieści” . Poruszał on tru d n e problem y spo­ łeczne, pisał o dziejach i bohaterach ruchu ludowego, zamieszczał re ­ cenzje literackie, prezentow ał w ybitne sylw etki, był autorem słuchow isk radiow ych. Pięciu spośród siedm iu redaktorów naczelnych pism ZSL z końca 1960 r. może wykazać się autorstw em w ydań książkowych, które ch arak ­ tery zu ją się spolaryzow aną tem atyką. Poświęcone są np. planow ej go­ spodarce w Polsce, pow staniu Zw iązku M łodzieży W iejskiej „W ici”, ak­ tyw ności społecznej i gospodarczej chłopów, dziejom ich w alki i wspom ­ nieniom o działaczach ludowych. W yjątek stanow ią niektóre książki J. K ukułki i M. G rada — o teorii i prak ty ce stosunków m iędzynarodo­ wych, a także z zagranicznych podróży, które w ykazują znam iona po­ wieści reportażow ych. R easum ując można stw ierdzić, że zespół osobowy redaktorów n a ­ czelnych p rasy ZSL, k tó ry ukształtow ał się po jej żywiołowym rozw oju


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1991-t30-n1/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1991-t30-n1-s65-70/Kwartalnik_Historii_Prasy_Polskiej-r1991-t30-n1-s65-70.pdf

Wiesław Lachiewicz. Redaktorzy naczelni prasy ZSL w końcu 1960 r., Kwartalnik Historii Prasy Polskiej, 1991, 65-70,