Aleksitimi: Tedavi Girişimleri

Psikiyatride Guncel Yaklasimlar - Current Approaches in Psychiatry, Nov 2014

Aleksitimi "duygular için söz yokluğu" anlamına gelmekte ve kişideki aleksitimi düzeyi arttıkça, psikoterapi sürecinin de olumsuz etkilendiği bilinmektedir. Dolayısıyla aleksitimi skorlarından da hastaların klinik tedavisinde uzmanlara yol gösterecek önemli bir araç olarak yararlanılabileceği düşünülmektedir. Bu kuramsal derleme çalışmasında, aleksitimi tedavisinin günümüzde ne noktada olduğu sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu soruyu yanıtlamak için aleksitimik özelliklerin uzun vadede terapi sonucu üzerindeki etkileri ve aleksitimi tedavisinde öne çıkan psikoterapi yaklaşımlarına odaklanılmaktadır. Bu bağlamda, ilgili araştırmaların sonuçları ışığında, aleksitimi tedavisinin farmakoterapiden psikoterapiye gelişimi; aleksitimik bireylerin psikoterapide bağlanma ve ilerleme sorunu; tedavilerindeki engelleri aşmak için yararlanılabilecek psikoterapötik yöntemler ve aleksitimi tedavisinde diğer yaklaşımlara kıyasla öne çıkan grup terapisi ve bilişsel davranışçı terapi alt başlıkları ele alınmaktadır.

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://dergipark.gov.tr/download/article-file/115025

Aleksitimi: Tedavi Girişimleri

Psikiyatride G?ncel Yakla??mlar-Current Approaches in Psychiatry Aleksitimi: Tedavi Giri?imleri Alexithymia: Treatment Interventions Miray ?a??o?lu ?a?la G?lol Ahmet Tosun Alexithymia means ?no words for emotions? and the psychotherapy process is known to be negatively influenced, as the level of alexithymia increases. Therefore, alexithymia score is considered as an essential tool helping clinicians treat the patients. In this literature review, ongoing discussions on the alexithymia treatment will be studied by focusing on the long-term effects of the alexithymic characteristics on the treatment results and the prominent psychotherapy approaches in the alexithymia treatment. In the light of the related studies' results, the treatment of alexithymia will be examined in terms of its progress in time from pharmacotherapy to psychotherapy; problems of attachment and progress in psychotherapy; psychotherapeutic techniques, which help clinicians overcome the obstacles in the treatment process. At this point, the focus will be on group therapy and cognitive-behavioral therapy, as they are considered as the prominent therapies in comparison with the other therapy approaches in the treatment of alexithymia. - Aleksitiminin ki?inin i?sel duygular?n? tan?mlama ve detayland?rma, soyut d???nme ve somatik belirtilerin psikolojik s?k?nt?n?n bir ifadesi olabilece?ini kabul etme yetilerini engelledi?i d???n?ld???nden;[2,6] aleksitimik hastalarla y?r?t?len psikoterapi, klinisyenler i?in genellikle zorlu bir s?re? olarak tan?mlanmaktad?r.[7,8] G?ncel klinik g?zlemler ve kontrol ?al??malar? da aleksitimik hastalarla psikoterap?tik tedavinin zorlu?una i?aret etmekte ve ?o?unlukla aleksitimi d?zeyi artt?k?a terapi sonucunun k?t?le?ti?ini ortaya koymaktad?rlar.[7,8,9] Bu noktada, duygular? tan?mlaman?n tedavi sonucunu etkileyen bir fakt?r oldu?u, dolay?s?yla aleksitimi skorlar?ndan da hastalar?n klinik tedavisinde uzmanlara yol g?sterecek ?nemli bir ara? olarak yararlan?labilece?i ileri s?r?lmektedir.[10,11] Bu kuramsal derleme ?al??mas?nda, aleksitimik ?zelliklerin uzun vadede terapi sonucu ?zerindeki etkileri ve aleksitimi tedavisinde ?ne ??kan psikoterapi yakla??mlar? ?er?evesinde, aleksitimi tedavisinin g?n?m?zde ne noktada oldu?u sorusuna yan?t aranmaktad?r. Bu ba?lamda, ilgili ara?t?rmalar?n sonu?lar? ?????nda aleksitimi tedavisinin farmakoterapiden psikoterapiye geli?imi, aleksitimik bireylerin psikoterapide ba?lanma ve ilerleme sorunu, aleksitimik bireylerin tedavisindeki engelleri a?mak i?in yararlan?labilecek olas? psikoterap?tik y?ntemler ve aleksitimi tedavisinde di?er yakla??mlara k?yasla ?ne ??kan grup terapisi ve bili?sel davran???? terapi ele al?nmaktad?r. Tedavi Giri?imleri Bir?ok boylamsal ara?t?rma, aleksitiminin, zaman i?inde de?i?en somatik belirti ve psikolojik s?k?nt?lar?n aksine sabit bir ki?ilik ?zelli?i oldu?unu ortaya koymu?tur.[12,13] Bu ba?lamda, aleksitiminin sa?l?k de?i?imlerini di?er bilinen risk fakt?rlerine g?re daha iyi yordad??? ?ne s?r?lm??t?r. ?rne?in, Bach ve Bach??n somatoform bozukluk ve panik bozukluk hastalar?n?n tedavi edildi?i iki y?ll?k takip ?al??mas?nda ?srarl? somatizasyon i?in, psikopatoloji ?e?idi, hastal???n ?iddeti ve sosyodemografik de?i?kenlere g?re aleksitiminin daha anlaml? bir yorday?c? oldu?u bulunmu?tur.[14] Bu veriler, bir?ok ara?t?rmac?ya aleksitimik ?zelliklerin tedavisinin, di?er bozukluklarla da ili?kisi bak?m?ndan ?nem te?kil etti?ini d???nd?rmektedir. Ancak tan?sal anlamda olduk?a tart??mal? olan bu kavramdan, tedavi s?recinde nas?l yararlanaca?? konusunda ?e?itli soru i?aretlerinin bulunmas? da ka??n?lmazd?r. Farmakoterapiden Psikoterapiye Psikosomatik hastalarla yap?lan klinik g?zlemler sonucu ortaya ??kmas? sebebiyle, kavram?n kullan?lmaya ba?lad??? ilk y?llarda aleksitimi ile ilgili daha ?ok farmakolojik tedavi yakla??mlar? ?nerilmi?tir. Ancak daha sonralar? aleksitiminin sosyok?lt?rel ve bili?sel y?nlerinin ke?fedilmesi ile birlikte psikoterapi yakla??mlar? da sahneye ??km??t?r.[2] Fakat ayn? zamanda, aleksitimik ?zelliklere ba?l? olarak, psikoterapi merkezli tedavilerin de zor ve tatmin edici olmaktan uzak oldu?u s?kl?kla ifade edilmi?tir.[15] Bu noktada, aleksitimi tedavisinde farmakoterapiden psikoterapiye ge?i? s?recinde, psikoterapinin aleksitimiye bak???n?n nas?l geli?ti?ine g?z atmakta yarar vard?r. Sifneos?un belirtti?i ?zere, aleksitimi ki?inin i?sel duygular?n? detayland?rma, soyut d???nme ve somatik belirtilerin psikolojik s?k?nt?n?n bir ifadesi olabilece?ini kabul etme yetilerini engelleyen bir durumdur.[1,16] Bu noktada Tacon aleksitiminin, terap?tik i?birli?inin kurulmas? ve s?rd?r?lmesini - ki?ide narsisistik hiddeti, a??r? huzursuzluk ve d?rt?sel davran??? tetiklemesi sebebiyle - zorla?t?rd???n? ileri s?rmektedir.[17] Benzer ?ekilde, Sifneos da aleksitimik bireylerin duygular?n?n fark?nda olmalar?n? gerektiren ortamlara sokulduklar?nda kayg?lar?n?n ve dolay?s?yla fizyolojik tepkilerinin artt???na i?aret etmekte ve bu durum ki?ilerde yo?un anksiyeteye sebep oldu?undan s?zel ifadeye dayal? psikoterapi yakla??mlar?n? ?nermemektedir.[15] Ger?ekten de ?o?u psikoterap?tik yakla??m, insanlar?n duygular?na eri?imi oldu?u varsay?m?ndan hareket eder ve kendini yans?tma, i?sel meselelere ilgi duyma ve duygulara ula?abilme gibi aleksitimik hastalar?n yoksun oldu?u kabul edilen birtak?m becerilere gereksinim duyar.[6] Bu nedenle, kullan?lan psikoterap?tik y?ntemler hastalarla bili?ler, d??lemler ve psikonevrotik belirtiler gibi temsili malzeme ?zerinde ?al??abilecekleri varsay?m?na dayanmaktad?r. Buna ba?l? olarak, ?o?u terapist, hastalar?ndan i?levsel terap?tik i?birli?i ya da bunun kurulmas?na imkan veren bir tutum bekler.[8] Bu durum aleksitimik hastalarda terapist ve hasta aras?nda iki tarafa da ?aresizlik hissettiren bir uyu?mazl?k yarat?r. ?o?u zaman terapistin hastan?n a??k?a i?birli?i yapm?yor olu?undan rahats?z oldu?u, hastalar?nsa terapist taraf?ndan sembolik bir ileti?im i?in cesaretlendirildiklerinde ?aresizlik hissettikleri g?zlenmektedir.[6] ?o?u psikoterap?tik yakla??mda bireylerin en az?ndan bir ?l??de duygu fark?ndal??? ve eri?imi oldu?u varsay?m? egemendir. Ancak bu varsay?m aleksitimik bireyler i?in do?ru de?ildir. Bu nedenle aleksitimi hastalar? psikoterapi ile (?zellikle ifadeye dayal? ?e?itleri ile) tedavi edilmesi g?? hastalar olarak g?r?lm??ler,[7] ?stelik kavram?n ilk ortaya ??kt??? d?nemlerde, psikanalitik psikoterapinin aleksitimi tedavisinde yetersiz g?r?lmesi sonucunda s?kl?kla farmakoterapi gibi di?er tedavi se?eneklerine y?nlendirilmi?lerdir.[1] Bu noktada Krystal ?di?er insanlar?n duygusal tepkilerinin bizimkine benzedi?i varsay?m? empatinin temelini olu?tursa da, bu varsay?m?n sorgulanmadan kabul?, do?ru olmad??? halde, t?m hastalar?n psikoterapi i?in gerekli duygusal i?levselli?i g?sterdi?i beklentisini de beraberinde getirmi?tir.? demi?tir.[18] Bu g?r??le de paralel olarak, aleksitimik ?zelliklerin, kesin sabitlikte olmad??? ve psikoterapi ile de?i?ebilir oldu?unu ileri s?ren ara?t?rmalar yap?lm?? ve aleksitiminin tedavisi konusundaki tart??malar?n s?rmesine yol a?m??t?r.[9] Bu s?re?te a??lmas? gereken engellerin saptanmas?n?n, ??z?m ?retmenin ilk basama?? oldu?unu d???n?yoruz. Bu sebeple bu noktada aleksitimik bireylerin psikoterapide ba?lanma ve ilerleme sorununu detayl? bir bi?imde ele alman?n faydal? olaca?? kanaatindeyiz. Psikoterapide Ba?lanma ve ?lerleme Sorunu Etkili bi?imde alg?lama, yans?tma ve ileti?im becerileri ile y?kl? zihinsel durumlar, ki?inin duygular?n? d?zenlemesinde de olduk?a ?nem ta??r.[19,20] Dahas? ki?inin kendi duygusal deneyimlerini, ba?kalar?n?nkinden ay?rmas? ki?ileraras? ili?kileri idare edebilmek i?in de ?ok ?nemli ve gereklidir.[21] Bu noktada alekstimik bireylerin, terap?tik etkile?im i?inde de kendi i?sel/zihinsel durumlar? yerine, d??sal olaylar ile ilgili d???ncelerine odaklanma e?iliminde olduklar? g?r?lmektedir.[8] Bununla paralel olarak, g?ncel klinik g?zlemler ve kontrol ?al??malar?, aleksitimik hastalarla psikoterap?tik tedavinin zorlu?una i?aret etmekte ve aleksitimi d?zeyi artt?k?a terapi sonucunun k?t?le?ti?ini ortaya koymaktad?rlar.[8,9] Grabe ve arkada?lar?n?n ?zetledi?i ?zere, baz? etkenlerin psikoterapiye verilen yan?t? olumsuz etkiledi?i d???n?lmektedir. ?lk olarak, aleksitimik bireylerin genellikle sosyal olarak ka??ngan, so?uk, di?erlerine duygusal olarak daha az ba?l? olduklar? varsay?lmakta, bunun da psikoterapiye cevap verme oran?n? d???rd??? ileri s?r?lmektedir.[9] Psikoterapiye yan?t verme oran?n?n d???k olmas?n?n ikinci olas? nedeni olarak, aleksitimik hastalar?n imgelem ve duygusal ipu?lar?na y?nelik fark?ndal?klar?n?n k?s?tl? olmas? g?r?lmektedir. Aleksitimik hastalar?n dinamik psikoterapiye yan?t verme oran?n?n ?ok d???k olmas? da bu hipotezi do?rular niteliktedir.[2] Ancak bu hastalar?n ?terapiye diren?li? olarak tan?mlanmas?,[22,23] hastalarda arad?klar? i?g?r?y? bulamad?klar?ndan dolay? terapistlerde bask?n olarak ortaya ??kan kar??aktar?msal tepkinin ?k???mseme? olmas?,[24] bu hastalar?n terapistte s?kl?kla tekd?ze, de?i?mez ve duygusuz tepkilere yol a?mas?ndan hareketle terapinin ba?ar?s?zl???n?n t?m sorumlulu?u hastan?n omuzlar?na y?klenmi?tir.[25] Bu ayn? zamanda hastan?n di?er ki?ilerle ya?ad??? ili?kinin terapi odas?nda tekrar edilmesi anlam?na gelmekte ve hastan?n sorunlar?n? peki?tirmektedir. K?saca terapide ba?ar?n?n sa?lanabilmesi i?in ba?a ??k?lmas? gereken engeller bu ?ekilde ?zetlenebilir. ?yleyse aleksitimik bireylerle tedavide bu engelleri a?mak i?in ne gibi y?ntemlerden yararlanabilinece?ine bir g?z atmakta fayda vard?r. Tedavide Yararlan?labilecek Psikoterap?tik Y?ntemler Ara?t?rmalar aleksitiminin yans?tma ve red,[6] bunun yan?nda rol yapma, disosiyasyon, pasif-agresif davran?? gibi ilkel ve olgunla?mam?? savunma mekanizmalar?yla da ili?kili oldu?unu ortaya koymu?tur.[26] Aleksitimik bireylerde duygu ve d???nce aras?ndaki entegrasyonun yoklu?u, ilkel savunma mekanizmalar?n?n kullan?l?yor olmas? ve d?rt?sel davran??a yatk?nl?k tedavide izlenecek yolun belirlenmesi a??s?ndan ?ok ?nemli g?r?lmektedir.[6] Daha ?nceki b?l?mlerde de belirtildi?i gibi, aleksitimik ?zelliklerin de?i?tirilmesinin g?? oldu?una dair genel bir fikir birli?i s?z konusudur. Bu noktada, Nemiah ve Sifneos yorumlay?c? olanlar?na k?yasla destekleyici bireysel psikoterapi formlar?n? ?nerirken,[10] baz? ara?t?rmac?lar bireylere ya da gruplara uygulanabilecek ?zg?l psikoterap?tik teknikler ?nermi?lerdir.[26-28] Mitrani ise tedavinin zihinsel temsillerdeki k?s?tl?l??a de?il, aksine hastan?n zihinsel olarak ba? etmekte g??l?k ?ekti?i altta yatan deneyimlere odaklanmas? gerekti?ini ileri s?rm??t?r.[25] Vanheule ve arkada?lar?, terapist ve hasta aras?nda ortaya ??kan uyu?mazl??? a?mak i?in, terap?tik tekniklerin hastan?n sembolik olmayan yan?t verme stiline uygun olarak ki?iye ?zg?le?tirilmesini ?nermektedirler. Buna g?re, terapistler bu hastalara destek olabilmek i?in, m?dahalelerini ve ileti?im stillerini de?i?tirmelidir.[8] Bug?n aleksitimik ?zellikleri olan ki?ilerin duygular?n? ifade etmekte g??l?k ?ekseler de, duygular? ya?amakta olduklar? bilinmektedir. Bu sebeple m?dahalelerin duygusal ve bili?sel alanlar aras?ndaki ba?? ve ilgili etiketleri yeniden yap?land?rmak ?er?evesinde etkili olaca?? d???n?lmektedir.[26] ?rne?in, Frawley ve Smith?e g?re, terap?tik ba?ar?, s?zel olarak model olma ya da ger?e?e uygun tasvirler yapma yoluyla duygular? a??k ve belirgin hale getirme gibi m?dahalelerle sa?lanabilir.[29] Ac? veren deneyimlerin aleksitimik hastalar? ?ok fazla sarst??? d???n?lmektedir. Bu deneyimler bu hastalar taraf?ndan zihinselle?tirilememi?, yani uygun olarak adlar? konulamam?? ve ki?inin otobiyografik belle?ine i?lenememi?tir.[30] Terapinin amac?, i?te bu ac? veren deneyimlerin hasta taraf?ndan a?amal? olarak isimlendirilmesine yard?m ederek, hastan?n bu deneyimleri zihinselle?tirmesini kolayla?t?rmakt?r.[8] Vanheule ve arkada?lar? aleksitimik hastalarla ?al???rken, ?? a?ama mant???n? ?nerirler. Ana fikir, terapi s?resince, hastalar?n ya?ad??? zor durumlarla ilgili zihinsel temsillerinin a?a??da belirtilen basamaklardan ge?ilerek kurulmas?d?r: (1) S?k?nt? verici durumu ortaya ??karan olaylar zinciri s?ze d?k?lmeli; (2) hastan?n zor durumla ilgili ?n de?erlendirmesi somutla?t?r?lmal? ve son olarak (3) hastan?n zor durumla ba?a ??kma yollar? tart???l?p, duygusal yan?tlara dikkat ?ekilmelidir.[8] Vanheule ve arkada?lar?na g?re bu basamaklar terapiye entegre edilmesi gereken ilkelere i?aret etmektedir. Terapistler aleksitimi hastalar?n?, deneyimlerini s?ze d?kmeleri i?in cesaretlendirmeli ve i?g?r?y? art?rmak amac? ile ?aynalama? tekni?inden yararlanmal?d?r. B?ylece, terapist ve dan??an aras?nda i?leyen ve kapsay?c? bir terap?tik i?birli?i kurulabilir.[8] Sonu? olarak, aleksitimi tedavisinde hangi psikoterapi yakla??m?ndan yararlan?l?rsa yararlan?ls?n, ?terap?tik ili?kinin? de?i?im i?in ?ok temel bir rol oynad??? d???n?llmektedir. ?imdi aleksitimi tedavisinde nispeten ?ne ??kan grup terapisi ve bili?sel davran???? terapi yakla??mlar?n?, terap?tik ili?kiye yap?lan bu vurguyu da akl?m?zda tutarak g?zden ge?irmekte fayda vard?r. Aleksitimi Tedavisinde ?ne ??kan Psikoterapi Yakla??mlar? Kavram klinik literat?rde s?kl?kla yer almas?na ra?men, tedavi alan?nda aleksitimi ile ilgili ara?t?rmalar?n s?n?rl? say?da oldu?u g?r?lmektedir. Bu nedenle aleksitimik hastalar?n psikoterap?tik tedavisine y?nelik bir?ok varsay?m hen?z test edilmemi? olarak durmaktad?r. Ancak Taylor??n da ifade etti?i gibi, elimizdeki baz? veriler, belirli teknikleri i?eren psikoterapilerin duygusal fark?ndal??? art?r?p, duygunun simgesel ve alt-simgesel ??elerini b?t?nle?tirerek aleksitimik ?zelliklerin azalt?lmas?nda etkili oldu?unu g?stermektedir.[10] ?rne?in, aleksitimik ?zelliklerin giderilmesinde bili?sel,[31] davran????,[2] psikodrama ve Gestalt,[32] gev?eme e?itimi ve ba?lanma terapisi,[33] biofeedback,[34] multimodal psikodinamik psikoterapi gibi yakla??mlar?n faydal? oldu?u belirtilmi?tir.[35] Sifneos da yapt??? ara?t?rmalar sonucu, aleksitimiklerin yol g?sterici ve e?itim odakl? grup terapilerinden fayda g?rd?klerini ortaya koymu?tur.[2] Aleksitimi ?l??m? i?in Taylor ve arkada?lar? taraf?ndan (1) duygular? tan?mlamakta zorluk; (2) duygular? ifade etmekte zorluk; (3) d??sal odakl? d???nce ve (4) hayal kurmada k?s?tl?l?k alt boyutlar?n? kapsayan 26 soruluk Toronto Aleksitimi Skalas? (TAS-26) geli?tirilmi?tir.[36] ?l?e?in T?rkiye?deki ge?erlik ve g?venirlik ?al??malar? Dereboy taraf?ndan yap?lm??, T?rk?e TAS-26?n?n g?venirlik ve ge?erli?i yeterli d?zeyde bulunmu?tur.[37] Daha sonra Bagby ve arkada?lar? taraf?ndan 3 alt boyuttan olu?an 20 soruluk Toronto Aleksitimi Skalas? (TAS-20) geli?tirilmi?tir.[38] Bu ?l?ek (1) duygular? tan?mlamakta zorluk, (2) duygular? ifade etmekte zorluk, (3) d??sal odakl? d???nce alt boyutlar?ndan olu?ur.[39] T?rk?e uyarlamas?, ge?erlik g?venirlik ?al??malar? G?le? ve arkada?lar? taraf?ndan yap?lm?? olan TAS-20?nin da yeterli d?zeyde ge?erli ve g?venilir oldu?u bulunmu?tur.[40] Yaz?n?n bu b?l?m?nde, yap?lan ara?t?rmalardan hareketle aleksitimi tedavisinde ?ne ??kan iki yakla??m olarak grup terapisi ve bili?sel davran???? terapiye odaklan?lacak ve psikoterap?tik m?dahalelere etkin ?ekilde cevap verme ve i?birli?ine girme becerilerinden yoksun oldu?una inan?lan aleksitimik bireylerin tedavisinde bu yakla??mlar ?er?evesinde nas?l bir yol izlendi?i g?zden ge?irilecektir. Grup Terapisi Ogrodniczuk ve arkada?lar?n?n ?al??mas?nda, aleksitiminin hastalar?n tedavi tercihleri ?zerinde ?ok k???k bir etkisinin oldu?u, ancak aleksitimik hastalar?n bireysel terapi yerine grup terapilerini tercih etme e?iliminde olduklar? g?r?lm??t?r. Bu ?al??mada, grup terapisi ba?lam?nda, y?ksek d?zeyde aleksitimik ?zelliklerin terapistin negatif tepkilerini tetikledi?i bildirilmi?tir. Terapistlerin bu hastalara y?nelik negatif tepkilerinin, bu hastalar?n pozitif duygu ifadesi eksikli?ine ba?l? olarak ortaya ??kt??? d???n?lmektedir. Bunun da aleksitimi hastalar?n?n terapiden alacaklar? fayday? olumsuz etkileyebilece?ine inan?lmaktad?r.[6] Buna ra?men, Lesser?a g?re aleksitimik bireylere verilecek yard?mda, ya?an?lan andaki duygular?n ifadesine ?nem verilmelidir. Bu ba?lamda, Lesser en ger?ek?i yakla??m?n varolu?sal terapilerde kullan?lan ??imdi ve burada? tekni?i oldu?unu ileri s?rmektedir. Empatik dinlemenin aleksitimiklerin bedensel belirtilerinin duygusal ifadelere d?n??mesinde yard?mc? bir ara? oldu?u ifade edilmektedir. Bu nedenle Lesser grup terapisinin aleksitimik bireyler i?in uygun bir psikolojik yard?m olaca??n? ifade etmektedir.[41] Bu do?rultuda baz? ara?t?rmalar aleksitimik bireylerin grup terapisinden faydaland?klar?na i?aret etmektedir. ?rne?in, blumiya-nervoza hastalar?ndan olu?an bir grup ?zerinde yap?lan bir ?al??mada, de Groot ve arkada?lar? 9-10 haftal?k bir hastane tedavi program?ndan sonra, aleksitimi skorlar?nda ciddi bir gerileme rapor etmi?lerdir. Bu tedavi program? beslenme ve belirti y?netimine ek olarak, ili?kiler ve aile etkile?imleri ?zerine odaklanan yo?un bir grup psikoterapisini i?ermektedir. Yap?lan m?dahalelerde hastan?n dikkatinin duygular?n s?zel olmayan g?stergelerine ?evrilmesi ve b?ylelikle hastalar?n duygusal fark?ndal?klar?n?n art?r?lmas? ama?lanmaktad?r.[42] Somatik hastalarla, aleksitimiyi d???rmenin, tedavi s?reci ?zerindeki faydalar?n?n incelendi?i bir ?al??mada, koroner kalp hastalar?na 4 ay s?ren bir grup psikoterapisi uygulanm??t?r. Buradaki grup terapi teknikleri gev?eme egzersizi, rol yapma, s?zel olmayan ileti?imin tan?t?m? ve s?zel duygusal ifadeye, r?ya ve hayallere y?nelik dikkati geli?tirme gibi m?dahaleleri kapsamaktad?r. Terapinin sonunda, terapiden 6 ay, 1 y?l ve 2 y?l sonra, t?m hastalar?n aleksitimi skorlar? ?l??lm?? ve grup terapisi alm?? hastalar?n ortalama aleksitimi skorlar?nda ?nemli bir d???? oldu?u g?zlenmi? ve bu d???? 2 y?ll?k zaman zarf?nda da korunmu?tur. Di?er grubun ortalama aleksitimi skorlar?nda ise anlaml? bir de?i?im g?r?lmemi?tir. 2 y?ll?k takip s?recinde, aleksitimi derecesi y?ksekten orta d?zeye, ya da ortadan d???k d?zeye gerilemi? grup terapisi g?ren hastalarda, aleksitimi d?zeyi de?i?meyen hastalara oranla, daha seyrek kardiyak durum ortaya ??km??t?r.[43] Grabe ve arkada?lar?n?n yapt??? ara?t?rmaya g?re, yatan hasta tedavi program?nda, psikodinamik grup terapisinin, aleksitimik hastalar?n psikopatolojik s?k?nt? ve aleksitimik ?zelliklerinin anlaml? derecede azalmas? ?zerinde etkili oldu?u bulunmu?tur.[9] Bu ara?t?rmalar?n sonu?lar?n?n ge?erlili?inin artmas? i?in tekrarlanmas? gerekse de, sonu?lar ?zg?l baz? teknikleri i?eren grup terapisinin aleksitimik ?zellikleri uzun s?reli olarak d???rebildi?ini g?stermektedir. Bunun yan?nda aleksitiminin derecesinin, di?er patolojilerin klinik seyri ?zerinde anlaml? bir etkiye sahip olmas? da, uzun vadede daha fazla ileriye d?n?k takip ?al??mas?na ihtiya? oldu?unu ortaya koymaktad?r.[9,10] Bili?sel Davran???? Terapi Aleksitimi tedavisinde de?inece?imiz ikinci psikoterapi yakla??m? bili?sel davran???? yakla??md?r. Bu noktada Taylor ve arkada?lar? bili?sel y?ntem ve tekniklerin bireyin aleksitimik yap?y? yorumlayarak kavramsalla?t?rmas?na yard?m edece?ini ileri s?rmektedirler. B?ylece aleksitimik birey duygu ve d???ncelerini ay?rt etmeyi ??renir ve duygusal geli?im basamaklar?n? alt d?zeyden ?st d?zeylere do?ru ilerletir. Bu da bedenselle?tirmeyi azaltarak duygular?n s?zel ifadesinin artmas?na katk?da bulunur.[31] Yukar?da da belirtildi?i ?zere, aleksitiminin tedavi sonucunu yordad??? s?kl?kla tart???lmakla birlikte, bu ileri d?n?k ?al??malarla nadiren s?nanm??t?r. Rufer ve arkada?lar? taraf?ndan 2004 y?l?nda yap?lan ara?t?rma bu nadir ?al??malara bir ?rnektir.[44] Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) hastalar?ndaki aleksitiminin kal?c? ve g?receli istikrar? ve aleksitiminin tedavi sonucunu yorday?p yordamad???n?n de?erlendirildi?i ara?t?rmada, 42 yatan OKB hastas?na ?multimodal bili?sel davran???? terapi? uygulanm??t?r. Sonu? olarak, OKB ve komorbid depresyonda olduk?a anlaml? bir belirti azalmas? olurken, TAS-20?nin total skorunda, 1. ve 3. fakt?rlerinde kesin bir de?i?im olmam??t?r. Bu durumda, Rufer ve arkada?lar? hastalar?n duygular?n? ifade etme (TAS-20- 2. fakt?r) yeteneklerini geri kazanmalar? ya da yeni ??renmelerinin, bili?sel davran???? terapinin etkisinden kaynaklan?yor olabilece?ini belirtmektedir.[44] Ancak bu sonu? ayn? zamanda bili?sel davran???? terapinin aleksitimi ?zerindeki ba?ar?s?n?n sadece duygular? ifade etme ile s?n?rl? kald???n? da d???nd?rmektedir. Spek ve arkada?lar?n?n 201 depresif hasta ?zerinde yapt??? ara?t?rmada aleksitimi skorlar?n?n tedavi sonras?nda ve bir y?ll?k takip s?recinde anlaml? ?ekilde azald??? ortaya konmu?tur. Bu durumda, aleksitiminin bili?sel davran???? terapi ile de?i?ebildi?i ve tedavi ?ncesi aleksitimi skorunun terapiye verilen yan?t ?zerinde de olumsuz bir etkisinin olmad??? saptanm??t?r.[45] Sonu? olarak, birbiri ile baz? noktalarda ?eli?en ve az say?da ara?t?rman?n varl???, buna ek olarak, oda??n aleksitimi tedavisi ?zerinde de?il, komorbid bozuklu?un tedavisi ?zerinde olmas? sonu?lar? yorumlamam?z ?n?nde engel te?kil etmektedir. Sonu? Aleksitiminin tedavisinde farmakoterapiler kadar psikoterapilerden de yararlan?labilece?ine dair elde g??l? veriler bulunmaktad?r. Eldeki alternatifler i?inde, ?zellikle grup ve bili?sel davran???? yakla??mlar?n dikkate de?er ba?ar?lar elde etti?i g?r?lmektedir. Grup terapilerinde ?zellikle duygusal s?re?lerin tan?nmas?n?n ve empati becerilerinin kullan?lmas?n?n aleksitimik ki?ilerde olumlu etkilerinin oldu?u dikkat ?ekmektedir. Bu durum, aleksitiminin ki?ileraras? ba?lama ve ili?kilere duyarl? oldu?una ve tedavilerde bu etkiden yararlanman?n ?nemli oldu?una i?aret etmektedir. Bu durum ayn? zamanda, d??lem ve fantezi ya?am?ndaki k?s?tl?l?k, duygu, d???nce ve fizyolojik tepkileri ay?rt etmedeki yetersizlik, duygular? tan?ma ve ifade etmedeki g??l?kler gibi aleksitimik ?zelliklerin terapist-hasta aras?ndaki terapi ili?kisini zorla?t?ran bir etkisi olmas? nedeniyle, bu ki?ilerin terapiye uygun olmad?klar? g?r???n? de sorgulamaktad?r. Buna g?re, aleksitimik bireylerde terapi ili?kisi ula??lacak hedefler i?in bir ara? de?il, tam tersine terapinin bir hedefi olmal?d?r. Di?er yandan, bili?sel davran???? terapilerde duygular?n ay?rt edilmesi ve tan?mlanmas? gibi ?al??malar?n, aleksitimi d?zeyinde ?nemli bir d???? sa?lad???n? g?rmek ?mit vericidir. Bu durum ayn? zamanda aleksitiminin ?de?i?tirebilir? bir yan? oldu?unu g?stermesi a??s?ndan da ?nemlidir. Ancak aleksitimik ?zellikler g?steren psikiyatrik gruplar ?zerinde yap?lan ?al??malar?n, aleksitimi skorlar?nda d????e yol a?salar da, tan?n?n di?er bozukluklarla ?ak??an mu?lak do?as? gere?i, birincil tan? olarak aleksitimi tedavisi ile ilgili bize net ve tutarl? bir bilgi vermekten uzak oldu?u dikkat ?ekmektedir. Aleksitimik ?zellikler g?steren bireylerin, grup terapisinden ve bili?sel davran???? terapiden fayda g?rd???ne y?nelik ?e?itli ara?t?rmalar mevcut olsa da, bu sonu?lar? farkl? patoloji gruplar?na genellemek ?u an i?in m?mk?n g?z?kmemektedir. Bu sebeple, aleksitimik ?zelliklerin uzun vadede terapi sonucunu etkileyip etkilemedi?ini ve kullan?lacak tedavi y?ntemlerini belirlemek i?in, farkl? psikoterapi yakla??mlar? ve aleksitimi ili?kisi ?zerine uzun vadede ileriye d?n?k takip ?al??malar?na ihtiya? oldu?u g?r?lmektedir. ?leride, ?zellikle aleksitimik ?zellikler g?steren bireyler ?zerinde farkl? psikoterap?tik tedavi se?eneklerinin etkisini ?l?en ara?t?rmalar?n tasarlanmas? ?nem ta??maktad?r. Ancak yap?lacak olan ara?t?rmalarda bu alandaki tan?sal tart??malar bir netli?e kavu?madan aleksitimi tedavisine y?nelik giri?imlerden fayda sa?lama olas?l???n?n azalabilece?i; fayda sa?lanmas? halinde ise, sa?lanan bu faydan?n ki?ideki komorbid bozuklu?u mu yoksa aleksitimiyi mi hedef ald???n?n bilinemeyece?i de dikkate al?nmal?d?r. Kaynaklar 1. 2. 3. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. Lesser EM . A review of the alexithymia concept . Psychosom Med 1981 ; 43 : 531 - 543 . Sifneos PE . Alexithymia: past and present . Am J Psychiatry 1996 ; 153 : 137 - 142 . Bankier B , Aigner M , Bach M. Alexithymia in DSM-IV disorder: comparative evaluation of somatoform disorder, panic disorder, obsessive-compulsive disorder and depression . Psychosomatics 2001 ; 42 : 235 - 240 . Tolmunen T , Heliste M , Lehto SM , Hintikka J , Honkalampi K , Kauhanen J . Stability of alexithymia in the general population: an 11-year follow-up . Compr Psychiatry 2011 ; 52 : 536 - 541 . Bat?g?n AD , B?y?k?ahin A . Aleksitimi: psikolojik belirtiler ve ba?lanma stilleri . Klinik Psikiyatri Dergisi 2008 ; 11 : 105 - 114 . Ogrodniczuk JS , Piper WE , Joyce AS . Effect of alexithymia on the process and outcome of psychotherapy: a programmatic review . Psychiatry Res 2011 ; 190 : 43 - 48 . Psychother Psychosom 2009 ; 78 : 383 - 384 . Vanheule S , Verhaeghe P , Desmet M. In search of a framework for the treatment of alexithymia . Psychol Psychother 2011 ; 84 : 84 - 97 . Psychother Psychosom 2008 ; 77 : 189 - 194 . Taylor GJ . Recent developments in alexithymia theory and research . Can J Psychiatry 2000 ; 45 : 134 - 142 . Zackheim L. Alexithymia : the expanding realm of research . J Psychosom Res 2007 ; 63 : 345 - 347 . Salminen JK , Saarijarvi S , Aairela E , Tamminen T. Alexithymia : state or trait? one-year follow-up study of general hospital psychiatric consultation out-patients . J Psychosom Res 1994 ; 38 : 681 - 685 . Mart?nez-S?nchez F , Ato-Garc?a M , C?rcoles Adam E , Huedo Medina TB , Selva Espa?a JJ . Stability in alexithymia levels: a longitudinal analysis on various emotional answers . Pers Individ Diff 1998 ; 24 : 767 - 772 . Bach M , Bach D. Predictive value of alexithymia: a prospective study in somatizing patients . Psychother Psychosom 1995 ; 64 : 43 - 48 . Sifneos PE . Alexithymia and its relationship to hemispheric specialization affect and creativity . Psychiatr Clin North Am 1988 ; 11 : 287 - 293 . Hintistan S. Aleksitimi . G?m??hane ?niversitesi Sa?l?k Bilimleri Dergisi 2012 ; 1 : 333 - 346 . Tacon A. Alexithymia : a challenge for mental health nursing practice . Aust N Z J Ment Health Nurs 2001 ; 10 : 229 - 235 . Krystal H. Alexithymia and the effectiveness of psychoanalytic treatment . Int J Psychoanal Psychother 1982 ; 9 : 353 - 378 . Mohaupt H , Holgersen H , Binder P , Nielsen GH . Affect consciousness or mentalization? a comparison of two concepts with regard to affect development and affect regulation . Scand J Psychol 2006 ; 47 : 237 - 244 . Psychosom Med 2008 ; 70 : 214 - 231 . Guttman H , Laporte L . Alexithymia, empathy, and psychological symptoms in a family context . Compr Psychiatry 2002 ; 43 : 448 - 455 . Lydiard RB , Brawman-Mintzer O . Panic disorders across the life span: a differential diagnostic approach to treatment resistance . Bull Menninger Clin 1997 ; 61 ( 2 suppl A ): 66 - 94 . Rosenbaum JF . Treatment-resistant panic disorder . J Clin Psychiatry 1997 ; 58 ( suppl 2 ): 61 - 64 . Rasting M , Brosig B , Beutel ME . Alexithymic characteristics and patient-therapist interaction: a video analysis of facial affect display . Psychopathology 2005 ; 38 : 105 - 111 . Mitrani J. Toward an understanding of unmentalized experience . Psychoanal Q 1995 ; 64 : 68 - 112 . Taylor GJ , Bagby RM , Parker JD . Disorders of Affect Regulation: Alexithymia in Medical and Psychiatric Illness . Cambridge, Cambridge University Press, 1997 . Swiller HI . Alexithymia: treatment utilizing combined individual and group psychotherapy . Int J Psychother 1988 ; 38 : 47 - 61 . Psychother Psychosom 1977 ; 28 : 323 - 329 . Frawley W , Smith RN . A processing theory of alexithymia . Cogn Syst Res 2001 ; 2 : 189 - 206 . Berthoz S , Consoli S , Diaz FP , Jouvent R . Alexithymia and anxiety: compounded relationships? a psychometric study . Eur Psychiatry 1999 ; 14 : 372 - 378 . Psychosomatics 1991 ; 32 : 153 - 164 . Wolf H. The contribution of the interview situation to the restriction of fantasy life and emotional experience in psychosomatics patients . Psychother Psychosom 1977 ; 28 : 58 - 67 . Warnes H. Alexithymia : clinical and therapeutic aspects . Psychother Psychosom 1986 ; 46 : 96 - 104 . Rickles WH . Self psychology and somatization: an integration with alexithymia . Progress in Self Psychology 1986 ; 2 : 212 - 226 . Stingl M , Bausch S , Walter B , Kagerer S , Leichsenrig F , Leweke F. Effects of inpatient psychotherapy on the stability of alexithymia characteristics . J Psychosom Res 2008 ; 65 : 173 - 180 . Taylor GJ , Ryan D , Bagby RM . Toward the development of a new self-report alexithymia scale . Psychother Psychosom 1985 ; 44 : 191 - 199 . Dereboy IF . Aleksitimi ?zbildirim ?l?eklerinin psikometrik ?zellikleri ?zerine bir ?n ?al??ma (T?pta uzmanl?k tezi) . Ankara, Hacettepe ?niversitesi, 1990 . Bagby RM , Parker JDA , Taylor GJ . The twenty-item Toronto Alexithymia Scale-I: item selection and cross-validation of the factor structure . J Psychosom Res 1994 , 38 : 23 - 32 . Leising D , Grande T , Faber R. The Toronto Alexithymia Scale (TAS-20): a measure of general psychological distress . J Res Pers 2009 ; 43 : 707 - 710 . G?le? H , K?se S , G?le? MY , ?itak S , Evren C , Borckardt J et al. Yirmi soruluk Toronto aleksitimi ?l?e?inin T?rk?e uyarlamas?n?n ge?erlik ve g?venirli?inin incelenmesi . Klinik Psikofarmakoloji B?lteni 2009 ; 19 : 214 - 220 . Lesser IM . Current concepts in psychiatry: alexithymia . N Engl J Med 1985 ; 312 : 690 - 692 . de Groot JM , Rodin G , Olmstead MP . Alexithymia, depression, and treatment outcome in bulimia nervosa . Compr Psychiatry 1995 ; 34 : 53 - 60 . Beresnevaite M. Exploring the benefits of group psychotherapy in reducing alexithymia in coronary heart disease patients: a preliminary study . Psychother Psychosom 2000 ; 69 : 117 - 122 . Rufer M , Hand I , Braatz A , Alsleben H , Fricke S , Peter H . A prospective study of alexithymia in obsessive-compulsive patients treated with multimodal cognitive behavior therapy . Psychother Psychosom 2004 ; 73 : 101 - 106 . Acta Psychiatr Scand 2008 ; 118 : 164 - 167 . ?evrimi?i adresi / Available online at: www.cappsy.org/archives/vol6/no1/ ?evrimi?i yay?m / Published online 15 May?s/May 15, 2013 ; doi: 10.5455/cap.20130515054141


This is a preview of a remote PDF: http://dergipark.gov.tr/download/article-file/115025

Miray Şaşıoğlu, Çağla Gülol, Ahmet Tosun. Aleksitimi: Tedavi Girişimleri, Psikiyatride Guncel Yaklasimlar - Current Approaches in Psychiatry, 2014, 22-31, DOI: 10.5455/cap.20130515054141