Davranışsal Muhasebe Alanını İçeren Araştırmalara Yönelik Literatür Taraması

İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ ARAŞTIRMALARI DERGİSİ Cilt / Vol: 6, Sayı/Issue: 6, 2017 Sayfa: 189-198 Received/Geliş: Accepted/Kabul: [25-10-2017] – [18-11-2017] Davranışsal Muhasebe Alanını İçeren Araştırmalara Yönelik Literatür Taraması1 Seçkin GÖNEN Prof. Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü Prof. , Dokuz Eylul University Faculty of Economics End Administrative Sciences orcid.org/0000-0001-5962-7375 Mithat RASGEN Doktora Öğrencisi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Postgraduate , Dokuz Eylul University Institute of Social Sciences orcid.org/0000-0002-6186-4238 Öz Davranışsal muhasebe, yatırımcıların karar verme sürecinde bilgi elde etmek amacıyla kullandıkları finansal tabloların dışında bilgi kullanıcılarının karakteristik yapılarına odaklanarak finansal bilgiler ile bireysel davranışların arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Geleneksel muhasebe yöntemi ile işletmelerin hesapları rapor haline getirilirken davranışsal muhasebe ile kişilerin zihinsel hesapları kayıt altına alınmaya çalışılmaktadır. Dolayısıyla kişilerin mali işlemler hakkındaki değerlendirmeleri ve yatırım kararlarındaki sebepler ortaya çıkartılarak bilgi kullanıcılarının veya yatırımcıların sahip olduğu koşullara göre alacağı kararlar davranışsal muhasebe ile açıklanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, davranışsal muhasebenin yatırımcı kararlarına olan etkisini içeren araştırmaları ortaya koyarak, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları tespit etmektir. Bu bağlamda, çalışmada davranışsal muhasebe yapısını etkileyen faktörler bireysel motivasyon ile birlikte ele alınmakta ve davranışsal muhasebede kullanılan yaklaşımlara yer verilerek davranışsal muhasebenin yatırımcı kararları üzerindeki etkisine yönelik araştırmalar incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Davranışsal Muhasebe, Yatırım Kararları, Muhasebe Teorileri Conceptual Framework About Effect of Behavioral Accounting on Investor Decisions Abstract Behavioral accounting examines the relationship between individual's behaviors and financial information by focusing on characteristic patterns of information users. It goes beyond information tool of financial statements for investors that are on the verge of taking decisions. By traditional accounting method accounts of enterprises are kept record, however by behavioral accounting minds of individuals are aimed to kept record. Accordingly, personal evaluations of financial transactions are revealed as reasons for investment decisions and decisions varying in terms of conditions of information users are explained by behavioral accounting. The aim of this study is to express studies covering effects of behavioral accounting to investor decisions and detecting similarities and differences amongst them. On this basis, factors influencing behavioral accounting's structure are taken in accordance with personal motivation and approaches used in behavioral accounting are covered to examine studies about the effects of behavioral accounting of investor decisions. Keywords: Behavioral Accounting, Investment Decision, Accounting Theories 1 Bu çalışma 6-8 Eylül tarihlerinde Selanik’te gerçekleştirilen 2.İktisadi ve İdari Bilimlerde Gelecek İçin Bilimsel İşbirliği 2017 Uluslararası Konferansı’nda sunulmuş ve geliştirilmiştir. Davranışsal Muhasebe Alanını İçeren Araştırmalara Yönelik Literatür Taraması 1.Giriş Muhasebe; parayla ifade edilebilen mali nitelikteki işlemleri kaydederek işletmenin finansal bilgilerini karar alma sürecinde olan bilgi kullanıcılarına finansal tablo şeklinde aktaran bir bilim dalıdır. Bu bilgiyi üreten ve çeşitli amaçlar doğrultusunda analiz eden muhasebe meslek mensuplarının ise duygu ve düşünceleri, kişilik özellikleri ve toplumsal kültürleri ile inançları bilginin üretilmesi sırasında etkili olmaktadır. Davranışsal muhasebe olarak tanımlanan bu kavram, bilgi üreticisinin ve kullanıcısının bilişsel özellikleri üzerindeki muhasebe etkisini incelemektedir. İki personelin uyguladıkları muhasebe politikalarına göre elde ettikleri çıktıkların farklı olması ya da aynı durumla karşılaşan yöneticilerin farklı kararlar alması, kişinin bilişsel özelliklerin karar aşamasında etkili bir faktör olduğunu kanıtlamaktadır. Davranışsal muhasebe, çeşitli teorilerden etkilenmiş ve muhasebe ile ilişkili taraflar arasında muhasebe dışı bir faktör oluşturmuştur. 2.Davranışsal Muhasebe Bilgi teknolojilerine ve sosyal bilimlerde yaşanan gelişmeler muhasebe bilimini de önemli düzeyde etkilemiştir. Bunun sonucu olarak geleneksel muhasebe çeşitli değişimler yaşamış ve farklı alt dallara ayrılmıştır. Dolayısıyla yaşanan bu gelişmeler muhasebeyi değiştirmiş ve faklı yapılar halinde şekillendirmiştir. Önceleri sadece kayıt işleminden ibaret olduğu düşünülen geleneksel muhasebenin de kapsamı genişlemiştir. Bu genişlemenin en önemli çıktısı davranışsal muhasebenin oluşumudur. Davranışsal muhasebe kişilerin bir muhasebe olayıyla karşılaştıklarında sergiledikleri davranışlarını incelemektedir. Bu kavramın ortaya çıkması ise davranışsal iktisatın büyük bir yeri vardır. İktisatın temel varsayımı olan homo economicus, kıt kaynaklarla maksimum fayda elde etmeye çalışan insanları ifade etmektedir. Başka bir deyişle insan beklenen fayda teorisinin de temelini oluşturan rasyonel davranış varsayımına göre hareket etmektedir. Ancak tüm insanların rasyonel davranışlar gösterdiğinden bahsetmek mümkün değildir. Çünkü insan çevresiyle sürekli olarak etkileşim gösteren, belirli normlara ve inançlara sahip kendine özgü kişiliği bulunan canlı varlıklardır. Dolayısıyla insanla beklentilerin aksine rasyonel “İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi” “Journal of the Human and Social Sciences Researches” [itobiad] ISSN: 2147-1185 [190] Seçkin GÖNEN, Mithat RASGEN yerine çoğu zaman irrasyonel davranış sergilemektedir (Marşap ve Gökten, 2016; 346). Genel olarak muhasebe fonksiyonu sermaye piyasalarında çok önemli bir rol oynamaktadır. Çünkü işletmelerin faaliyetlerinin dönemsel olarak ekonomik sonuçlarını özetleyen mali tablolar, muhasebe sisteminin bir çıktısıdır. Dolayısıyla muhasebe sistemi, işletme faaliyetlerini tanımlamak, ölçmek, tablo haline getirmek ve paydaşlara ve diğer kullanıcılara ekonomik verinin iletilmesini sağlamaktadır. Muhasebe bilgi sistemi ile bilgi alıcısı arasında ilişki iletişim süreci olarak adlandırılmaktadır. Bir bilgi sistemi açısından muhasebe bilgiyi kodlar ve gönderir, finansal raporun okuyucusu ise bir alıcı görevindedir. Ancak aynı uyarıyı alan tüm alıcıların aynı miktarda bilgiyi aldığı kesin değildir. Çeşitli araştırmalardan da görüleceği üzere benzer uyarıcıların tüm kodlayıcılar tarafından aynı şekilde kodlanmadığı açıklanmış, kazançlar ve maliyetler açısından farklılıkların olduğu tespit edilmiştir. Bu gerçekler göz önünde bulundurulduğunda davranış biliminin muhasebe üzerinde önemli etkilerinin olduğu görülmektedir. Örneğin amortisman ve diğer yönetim politikalarının farklılıklar göstermesi farklı alıcıların aynı (...truncated)