Przemysły kreatywne w Polsce : stan oraz przykłady strategii i programów na rzecz wsparcia kreatywności w skali lokalnej

Ekonomiczne Problemy Usług, Dec 2013

Anna Wanda Tomaszewska

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Ekonomiczne_Problemy_Uslug/Ekonomiczne_Problemy_Uslug-r2013-t-n107/Ekonomiczne_Problemy_Uslug-r2013-t-n107-s7-24/Ekonomiczne_Problemy_Uslug-r2013-t-n107-s7-24.pdf

Przemysły kreatywne w Polsce : stan oraz przykłady strategii i programów na rzecz wsparcia kreatywności w skali lokalnej

Przemys?y kreatywne w Polsce : stan oraz przyk?ady strategii i program?w na rzecz wsparcia kreatywno?ci w skali lokalnej Ekonomiczne Problemy Us?ug nr - ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECI?SKIEGO Anna Wanda Tomaszewska* PRZEMYS?Y KREATYWNE W POLSCE STAN ORAZ PRZYK?ADY STRATEGII I PROGRAM?W NA RZECZ WSPARCIA KREATYWNO?CI W SKALI LOKALNEJ Chocia? kreatywno?? i przemys?y kreatywne s? definiowane i klasyfikowane w r??ny spos?b, to i tak odgrywaj? coraz wi?ksz? rol? we wsp??czesnych gospodarkach i staj? si? czynnikami budowania konkurencyjno?ci miast i region?w. W konsekwencji powstaje coraz wi?cej projekt?w i program?w wspieraj?cych rozw?j kreatywno?ci i przemys??w kreatywnych w r??nej skali, tak?e lokalnej. Celem artyku?u jest prezentacja stanu przemys??w kreatywnych w Polsce i niekt?rych przyk?ad?w strategii i program?w wspieraj?cych rozw?j tych przemys??w w skali lokalnej. W pierwszej cz??ci przedstawiono tak?e wybrane cechy i definicje poj?? ?kreatywno??? i ?przemys?y kreatywne?, jak r?wnie? ich zr??nicowany zakres. S?owa kluczowe: przemys?y kreatywne, sektor kreatywny, kreatywno?? Wprowadzenie We wsp??czesnej gospodarce do kluczowych zasob?w zalicza si? bez w?tpienia wiedz?, informacj? i kapita? ludzki. W ostatnich latach uwaga przedstawicieli ?rodowisk naukowych, a tak?e decydent?w, w coraz wi?kszym stopniu skupia si? jednak na kreatywno?ci i kulturze. W konsekwencji poj?ciom ?klasa kreatywna? oraz ?sektory (lub przemys?y) kreatywne? zaczyna przypisywa? si? znacz?c? rol? w procesach rozwoju i budowania konkurencyjno?ci zar?wno w skali lokalnej, jak i regionalnej, a w wymiarze przestrzennym coraz cz??ciej m?wi si? o kreatywnych miastach, aglomeracjach czy regionach. Kreatywno?? * Anna Wanda Tomaszewska, Katedra Gospodarki Regionalnej i ?rodowiska, Wydzia? Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet ??dzki, e-mail: . i przemys?y kreatywne zaczynaj? by? tak?e uwzgl?dniane w dzia?aniach i polityce w?adz. Staj? si? one przedmiotem inicjatyw i projekt?w realizowanych przez r??ne instytucje. Celem niniejszego artyku?u jest przedstawienie stanu przemys??w kreatywnych w Polsce oraz prezentacja wybranych przyk?ad?w strategii i program?w wspieraj?cych kreatywno?? i przemys?y kreatywne w skali lokalnej. Kreatywno??, a zw?aszcza przemys?y kreatywne, s? jednak r??nie definiowane i klasyfikowane, dlatego najpierw zaprezentowano r??ne podej?cia w tym zakresie. 1. Kreatywno?? i przemys?y kreatywne ? identyfikacja poj??, klasyfikacja, charakterystyka W potocznym rozumieniu ?kreatywno??? kojarzy si? najcz??ciej z pomys?owo?ci?, zdolno?ci? do tw?rczego my?lenia czy tworzeniem oryginalnych rozwi?za?. Bywa wi?c rozumiana na przyk?ad jako ?zdolno?? tworzenia nowych rzeczy, nowych sposob?w rozwi?zywania problem?w?1. Kreatywno?? mo?e by? rozpatrywana w r??nych uj?ciach, z punktu widzenia r??norodnych obszar?w dzia?alno?ci cz?owieka. W sztuce termin ten oznacza na przyk?ad umiej?tno?? tworzenia czego? ?nowego? (kreatywno?? artystyczna), natomiast w ekonomii jest on powi?zany z innowacjami. W raporcie The economy of culture in Europe, prezentuj?cym wyniki badania przeprowadzonego przez KEA na zlecenie Komisji Europejskiej, ?kreatywno??? jest rozumiana w spos?b mi?dzysektorowy i multidyscyplinarny jako po??czenie element?w kreatywno?ci artystycznej oraz innowacji ekonomicznych i technologicznych. W takim uj?ciu jest wi?c ?procesem interakcji oraz efekt?w spillover pomi?dzy r??nymi procesami innowacyjnymi? (rysunek 1). Co wi?cej, efekty te nie pojawiaj? si? zawsze i wsz?dzie. Do?? cz?sto maj? miejsce na ograniczonym obszarze ? tam, gdzie ?atwiej nast?puje wymiana pomys??w i niematerialnych zasob?w2. Richard Florida, tw?rca poj?cia ?klasa kreatywna?, w proponowanym przez siebie uj?ciu wskaza? powi?zania, jakie wyst?puj? mi?dzy kreatywno?ci? a wiedz?, informacj? i innowacjami. Zdefiniowa? on kreatywno?? jako ?tworzenie z wiedzy nowych, u?ytecznych form?. Tym samym potraktowa? wiedz? i informacj? jako narz?dzia i materia?y kreatywno?ci, a innowacj? jako jej produkt3. Podkre?li? w ten spos?b kluczow? rol? kreatywno?ci w procesach innowacyjnych i jej ? w pewnym sensie ? nadrz?dny charakter w stosunku do wiedzy w tym zakresie. Kreatywno naukowa Kreatywno technologiczna Kreatywno ekonomiczna Kreatywno kulturowa Rys. 1. Interakcje i efekty spillover mi?dzy procesami innowacyjnymi ?r?d?o: The economy of culture..., s. 42. W literaturze przedmiotu wskazywane s? r??ne cechy kreatywno?ci, cho? nie zawsze jednoznaczne. Do?? liczny zbi?r mo?na odnale?? tak?e w pracy R. Floridy. Przywo?uje on kilka w?tk?w z literatury przedmiotu, z kt?rych wy?ania si? pewien zbi?r cech kreatywno?ci, pozwalaj?cych lepiej zrozumie? jej istot?. I tak, kreatywno??4: ? to nie to samo, co ?inteligencja?, ? wymaga zdolno?ci do syntetyzowania, ? wymaga pewno?ci siebie i zdolno?ci do podejmowania ryzyka, ? jest cz?sto ?wywrotowa?, poniewa? zak??ca istniej?ce dotychczas wzorce my?lenia i ?ycia, 3 R. Florida, The rise of the creative class. And how it?s transforming work, leisure, community and everyday life, Basic Books, New York 2002, s. 44. 4 R. Florida, Narodziny klasy kreatywnej, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2010, s. 49?53. Zob. tak?e: R. Florida, The rise of the creative class..., s. 30?35. ? jest zdolno?ci?, kt?ra jest w?a?ciwa praktycznie wszystkim ludziom, cho? w r??nym stopniu, pracy, ? mo?e wymaga? czasu, ? jest wielowymiarowa i empiryczna, ? cho? mo?e by? stymuluj?ca i efektowna, to tak naprawd? opiera si? na ? mimo ?e cz?sto jest postrzegana jako zjawisko indywidualne, to jest to jednak proces spo?eczny, ? jej si?? nap?dow? stanowi w znacznym stopniu nagroda wewn?trzna, ? najlepiej rozkwita w jedynym w swoim rodzaju ?rodowisku spo?ecznym. Przemys?y (lub sektory) kreatywne, jak sama nazwa wskazuje, wi??? si? z kreatywno?ci?. Odgrywa ona w nich kluczow? rol?, gdy? przemys? kreatywny powstaje w wyniku po??czenia kreatywno?ci i przedsi?biorczo?ci rozumianej jako umiej?tno?? przekucia idei lub pomys?u w pewne konkretne dzia?anie, kt?re przynosi wymierne korzy?ci5. W odniesieniu do podmiot?w i organizacji, kt?re w swojej dzia?alno?ci ?wykazuj? si?? kreatywno?ci?, stosowane jest r??ne nazewnictwo. Najcz??ciej m?wi si? o sektorze b?d? sektorach kreatywnych, przemys?ach kreatywnych, sektorze przemys??w kreatywnych, sektorze bran? kreatywnych czy sektorze gospodarki kreatywnej6. W literaturze przedmiotu odpowiednikiem angielskiego terminu creative industries s? najcz??ciej pierwsze dwa7. Istnieje wiele definicji creative industries oraz stosowane s? r??ne kryteria s?u??ce do ich klasyfikacji (podzia? na bran?e lub podsektory), dlatego przedstawiono tylko wybrane z nich. Czym charakteryzuj? si? wi?c przemys?y kreatywne i na podstawie jakich kryteri?w mo?na je wyr??ni? w obr?bie tradycyjnych sektor?w gospodarki? Jako podstawowe kryterium definiowania i identyfikacji wskazuje si? w?asno?? intelektualn? b?d?c? podstaw? nowych dzia?alno?ci oraz nowych firm. R??ny mo?e by? jednak zakres dzia?alno?ci, jak? obejmuj? przemys?y kreatywne. W szerokim 5 M. Mackiewicz, B. Michorowska, A. ?liwka, Analiza potrzeb i rozwoju?, s. 5. 6 Zob. np. M. Koszarek, Diagnoza sektora bran? kreatywnych na obszarze metropolii gda?skiej, BSR Expertise, 2011, http://www.creativecitiesproject.eu/en/output/doc-23-2011/ SWOT_Gdansk_PL.pdf (dost?p: 16.1 2.2012 ); M. Mackiewicz, B. Michorowska, A. ?liwka, Analiza potrzeb i rozwoju?; A. Klasik, Od sektora kultury do przemys??w kreatywnych, w: Od przemys??w kultury do kreatywnej gospodarki, red. A. Gw??d?, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2010. 7 M. Mackiewicz, B. Michorowska, A. ?liwka, Analiza potrzeb i rozwoju?, s. 4. W literaturze pojawia si? tak?e t?umaczenie ?dzia?alno?ci tw?rcze? ? autorzy podkre?laj?, ?e angielski termin industry wykracza znaczeniowo poza polski ?przemys??. Szerzej: T. Stryjakiewicz, K. Stachowiak, Uwarunkowania, poziom i dynamika rozwoju sektora kreatywnego w pozna?skim obszarze metropolitalnym, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Pozna? 2010, s. 20. uj?ciu sk?adaj? si? bowiem na nie dwa podsektory ? przemys?y kultury i przemys?y nauki, natomiast w w??szym uj?ciu ogranicza si? je tylko do pierwszego z nich8. Jednocze?nie r??norodne instytucje odmiennie definiuj? i klasyfikuj? przemys?y kreatywne na podsektory, dlatego ich zakres bywa niekiedy do?? zr??nicowany. W raporcie Analiza potrzeb i rozwoju przemys??w kreatywnych przygotowanym na zlecenie Ministerstwa Gospodarki wskazano trzy podstawowe elementy, kt?re r??nicuj? definicje sektora kreatywnego, a mianowicie9: ? skal? dzia?a? (wielko?? produkcji), ? ?warto?? dodan?? (charakter produktu, wk?ad intelektualny) ? oraz warunki ekonomiczne prowadzonej dzia?alno?ci. Spo?r?d r??nych definicji przemys??w kreatywnych warto wskaza? definicj? brytyjskiego Departamentu Kultury, Medi?w i Sportu (Department for Culture, Media and Sport ? DCMS) sformu?owan? w drugiej po?owie lat dziewi??dziesi?tych XX wieku. Zgodnie z ni? creative industries to ?dzia?ania, kt?re maj? swoje ?r?d?o w kreatywno?ci jednostki, umiej?tno?ciach i talencie, oraz maj? potencja? kreacji bogactwa i miejsc pracy poprzez wytwarzanie i wykorzystywanie praw w?asno?ci intelektualnej?10. W takim rozumieniu przemys?y kreatywne obejmuj? trzyna?cie rodzaj?w dzia?alno?ci, a mianowicie: reklam?, architektur?, sztuk? i antyki, gry komputerowe, design, projektowanie mody, rzemios?o, film i wideo, radio i telewizj?, muzyk?, sztuki performatywne, oprogramowanie oraz rynek wydawniczy11. Wyra?na jest wi?c tutaj rola kreatywno?ci oraz jej zwi?zek z w?asno?ci? intelektualn?. W podej?ciu proponowanym przez DCMS ?kreatywno??? stanowi g??wny czynnik procesu produkcji, natomiast w?asno?? intelektualna jest cech? charakterystyczn? produkt?w, kt?re powstaj? w jej wyniku12. Nieco inn? definicj? i klasyfikacj? przemys??w kreatywnych zaproponowa?a UNCTAD. Zgodnie z ni? creative industries13: ? to cykle kreacji, produkcji oraz dystrybucji d?br i us?ug, w przypadku kt?rych podstawowe nak?ady to kreatywno?? i kapita? intelektualny; ? stanowi? one zbi?r dzia?alno?ci opartych na wiedzy, skoncentrowanych, ale nieograniczonych do sztuki, potencjalnie generuj?cych przychody z handlu i praw w?asno?ci intelektualnej; ? obejmuj? one zar?wno produkty materialne, jak i niematerialne artystyczne lub intelektualne us?ugi zawieraj?ce kreatywn? tre??, warto?? ekonomiczn? i cele rynkowe; ? znajduj? si? na skrzy?owaniu nast?puj?cych sektor?w: przemys?u, us?ug i rzemie?lniczego. Klasyfikacja przemys??w kreatywnych zaproponowana przez UNCTAD odbiega od stworzonej przez DCMS. Obejmuje ona cztery g??wne grupy dzia?alno?ci (dziedzictwo, sztuk?, media oraz kreacje funkcjonalne), a w ich ramach dziewi?? podgrup (podsektor?w) przemys??w kreatywnych (tabela 1). Tabela 1 Struktura przemys??w kreatywnych wed?ug UNCTAD Przedstawione klasyfikacje przemys??w kreatywnych nie s? oczywi?cie jedynymi14. W raporcie KEA ? The economy of culture in Europe wyra?nie rozr??niono poj?cia oraz zakres sektor?w: kultury i kreatywnego. Zgodnie z uj?ciem przyj?tym przez KEA, sektor kultury obejmuje ?tradycyjne dziedziny sztuki oraz przemys?y kultury, kt?rych wyniki maj? charakter wy??cznie artystyczny?. Do sektora kreatywnego nale?? natomiast ?pozosta?e przemys?y i dzia?ania, kt?re u?ywaj? kultury jako warto?ci dodanej w wytwarzaniu produkt?w pozakulturalnych?15. Rozr??nienie tych dw?ch sektor?w oraz ich podzia? na obszary, sektory i podsektory przedstawiono w tabeli 2. Sektor kultury i sektor kreatywny w The economy of culture in Europe Tabela 2 Sektor kultury Sektor kreatywny Obszary macierzyste dziedziny sztuki (core arts field) przemys?y kultury dzia?ania i przemys?y kreatywne przemys?y powi?zane Sektory (podsektory) sztuki wizualne (rzemios?o artystyczne, malarstwo, rze?ba, fotografia) sztuki performatywne (teatr, taniec, cyrk, festiwale) dziedzictwo (muzea, biblioteki, stanowiska archeologiczne, archiwa) film i wideo telewizja i radio gry wideo muzyka (rynek muzyki wydanej, koncerty na ?ywo, przychody z tytu?u praw autorskich) ksi??ki i prasa (wydawanie ksi??ek, wydawanie magazyn?w i prasy) design (moda, grafika, projektowanie wn?trz, wzornictwo u?ytkowe) architektura reklama producenci komputer?w, producenci odtwarzaczy MP3, przemys? telefonii kom?rkowej itp. ?r?d?o: opracowanie na podstawie The economy of culture?, s. 56. 14 R??ne klasyfikacje przemys??w kreatywnych przedstawiono m.in. w: A. Klasik, Od sektora kultury?, s. 55?59. W raporcie UNCTAD wskazano natomiast cztery modele zak?adaj?ce r??n? struktur? przemys??w kreatywnych, w tym podej?cie DCMS. Zakres tego poj?cia zale?y tak?e od mo?liwo?ci jego kwantyfikacji w danej skali, st?d te? na potrzeby realizowanych bada? i projekt?w bywa on r??nie okre?lany. W polskiej literaturze mo?na si? spotka? np. z podzia?em sektora kreatywnego na dwa podsektory: dzia?alno?ci tw?rcze (creative industries) oraz dzia?alno?ci o du?ym wykorzystaniu wiedzy (knowledge-intensive industries). Zosta? on przyj?ty w ramach mi?dzynarodowego projektu badawczego pt. Accommodating creative knowledge. Competitiveness of European metropolitan regions within Enlarged Union (ACRE) realizowanego w ramach 6. Programu Ramowego Unii Europejskiej. Szerzej: T. Stryjakiewicz, K. Stachowiak, Uwarunkowania, poziom i dynamika?, s. 11?12, 21?22. 15 Szerzej: The economy of culture?, s. 44?45, 53. Istniej? zatem r??ne definicje przemys??w kreatywnych. Poszczeg?lne dzia?alno?ci zwi?zane z sektorem kreatywnym mog? by? wyodr?bniane i klasyfikowane wed?ug r??nych kryteri?w16. Mimo to mo?na okre?li? pewne cechy wyr??niaj?ce creative industries. W?r?d nich wskazuje si? nast?puj?ce, kt?re odnosz? si? do takich obszar?w, jak17: ? oferowane warto?ci i produkty ? w przypadku przemys??w kreatywnych centraln? pozycj? zajmuj? warto?ci i produkty intelektualne, artystyczne i naukowe; ? charakter pracy dominuj?cej w firmach i instytucjach ? motywem i czynnikiem rozstrzygaj?cym jest praca umys?u (indywidualna i zespo?owa); ? natura dzia?alno?ci ? pierwszoplanow? rol? odgrywaj? tutaj dzia?alno?ci o najwi?kszym pierwiastku kreatywno?ci; ? sektory, do kt?rych nale?? firmy i instytucje ? w tych przemys?ach zachowywany jest specyficzny balans mi?dzy sektorami publicznym i prywatnym, z dominacj? mikro, ma?ych i ?rednich przedsi?biorstw i instytucji; ? nak?ady i wyniki ? w przypadku przemys??w kreatywnych s? one trudne do oszacowania oraz rynkowej wyceny z uwagi na nieuchwytno?? sk?adnik?w aktyw?w, zasob?w i umiej?tno?ci. 2. Sektor i przemys?y kreatywne w Polsce W ostatnich latach wraz z rosn?cym zainteresowaniem rol? przemys??w kreatywnych w gospodarce powstaje coraz wi?cej raport?w po?wi?conych sektorowi kultury i przemys?om kreatywnym zar?wno na poziomie instytucji mi?dzynarodowych, jak i w poszczeg?lnych krajach, w tym na poziomie miast i region?w18. Zgodnie ze wspomnianym ju? raportem KEA, obroty sektora kultury i sektora kreatywnego w Europie (analizowano 27 pa?stw cz?onkowskich Unii Europejskiej oraz Islandi?, Norwegi? i Liechtenstein) wynios?y w 2003 roku ponad 654 mld euro, natomiast ich udzia? w ??cznym PKB w tym samym roku osi?gn?? poziom 2,6%. W Polsce obroty tych sektor?w wynios?y ponad 6,2 mld euro, przy czym ich udzia? w krajowym PKB by? znacznie ni?szy ni? w skali Europy (wynosi? tylko 1,2%). W niekt?rych krajach udzia? ten w przypadku sektora kreatywnego i sektora kultury by? znacznie wy?szy ni? w Polsce i przekroczy? nawet ?redni? europejsk?. Najwy?szym ? na poziomie 3,4% ? udzia?em sektora kultury i sektora kreatywnego w PKB charakteryzowa?a si? w 2003 roku Francja (obroty na poziomie ponad 79,4 mld euro). Wysokie warto?ci osi?gn??y r?wnie? takie kraje, jak: Norwegia (3,2% udzia?u w PKB i obroty na poziomie oko?o 14,8 mld euro), Finlandia (3,1% i ponad 10,6 mld euro), Dania (tak?e 3,1% i oko?o 10,1 mld euro) oraz Wielka Brytania z udzia?em sektor?w kreatywnego i kultury w PKB na poziomie 3,0%. Ni?szy ni? w Polsce udzia? odnotowano tylko w kilku krajach ? w Islandii (0,7%), Luksemburgu (0,6%), w Grecji (1,0%) oraz na Cyprze (0,8%), a najni?szy ? na Malcie (zaledwie 0,2% PKB)19. W raporcie Znaczenie gospodarcze sektora kultury20 przygotowanym przez Instytut Bada? Strukturalnych przedstawiono stan oraz znaczenie gospodarcze sektora kultury i przemys??w kreatywnych w skali kraju (tabela 3) oraz poszczeg?lnych wojew?dztw. Okre?lono w nim r??ny zakres sektora kultury i przemys??w kreatywnych, a w ramach tych ostatnich uwzgl?dniono bran?e, kt?re przedstawiono w tabeli 421. Tabela 3 Zatrudnienie i warto?? dodana wytworzona w przemys?ach kreatywnych w Polsce (dane za 2008 r.) Warto?? dodana wytworzona Zatrudnienie (mln z?) 19 Szerzej: The economy of culture?, s. 6, 65?68. 20 P. Lewandowski, J. Mu?k, ?. Skrok, Znaczenie gospodarcze? 21 Do sektora kultury zaliczono tylko cz??? bran? uwzgl?dnionych w ramach przemys??w kreatywnych. Poza tym nie wszystkie z nich zosta?y uwzgl?dnione w obliczeniach w ca?o?ci. Szerzej: P. Lewandowski, J. Mu?k, ?. Skrok, Znaczenie gospodarcze?, s. 62?63. Warto?? dodana wytworzona w przemys?ach kreatywnych w Polsce w 2008 roku wynios?a ponad 27,5 mld z?, co stanowi?o blisko 2,5% ca?ej warto?ci dodanej. Bior?c pod uwag? zatrudnienie, osoby pracuj?ce w przemys?ach kreatywnych stanowi?y blisko 2,7% og??u zatrudnionych. W przemys?ach kreatywnych powsta?a zatem niewiele mniejsza cz??? PKB ni? w g?rnictwie i wydobyciu (2,5%)22. Zr??nicowany by? poza tym udzia? poszczeg?lnych bran? przemys??w kreatywnych w wytworzonej warto?ci dodanej (tabela 4). Tabela 4 Udzia? bran? w warto?ci dodanej w przemys?ach kreatywnych w Polsce (dane za 2008 r.) Bran?e Najwi?kszy udzia? w warto?ci dodanej wytworzonej w przemys?ach kreatywnych w Polsce w 2008 roku mia?y reklama (18,5%) oraz dzia?alno?? wydawnicza (18,3%). Do?? wysoki odsetek dotyczy? tak?e nadawania program?w (14,1%) oraz dzia?alno?ci bibliotek, muze?w i obiekt?w zabytkowych (12,9%). 22 P. Lewandowski, J. Mu?k, ?. Skrok, Znaczenie gospodarcze?, s. 47?48. Udzia? tych bran? w ca?o?ci warto?ci dodanej wyni?s? w tym roku ponad 60%. Tu? za nimi znalaz?y si? us?ugi architektoniczne (7,3%) oraz us?ugi telewizji kablowych (5,7%). Najmniejsza (poni?ej 1,0%) cz??? warto?ci dodanej powsta?a natomiast w takich bran?ach, jak produkcja zabawek (0,6%), profesjonalne us?ugi fotograficzne (0,4%) oraz reprodukcja zapisanych no?nik?w informacji. Oceniaj?c stan przemys??w kreatywnych w Polsce, warto r?wnie? spojrze? na poszczeg?lne regiony (wojew?dztwa). Jak mo?na bowiem przypuszcza?, warto?? dodana w nich wytworzona jest zr??nicowana w przekroju wojew?dzkim (tabela 5). Tabela 5 Warto?? dodana wytworzona w przemys?ach kreatywnych w poszczeg?lnych wojew?dztwach (dane za 2008 r.) Wojew?dztwo mazowieckie ?l?skie dolno?l?skie pomorskie wielkopolskie ma?opolskie ??dzkie zachodniopomorskie kujawsko-pomorskie lubelskie warmi?sko-mazurskie opolskie lubuskie podkarpackie podlaskie ?wi?tokrzyskie W roku 2008 poszczeg?lne wojew?dztwa r??ni?y si?, niekiedy nawet znacznie, wielko?ci? warto?ci dodanej wytworzonej w przemys?ach kreatywnych. Pod tym wzgl?dem przodowa?o wojew?dztwo mazowieckie (powy?ej 10 mld z?). Tu? za nim znalaz?y si? kolejne, dobrze rozwini?te gospodarczo wojew?dztwa, a mianowicie: ?l?skie, dolno?l?skie, pomorskie, wielkopolskie, ma?opolskie oraz ??dzkie. Najs?abiej wypad?y pod tym wzgl?dem wojew?dztwa podlaskie i ?wi?tokrzyskie, w kt?rych wielko?? warto?ci dodanej wynios?a mniej ni? 300 mln z?. Analizuj?c stan przemys??w kreatywnych w przekroju wojew?dzkim, warto r?wnie? zwr?ci? uwag? na ich udzia? w ca?o?ci warto?ci dodanej wytworzonej w danym wojew?dztwie. Okazuje si? bowiem, ?e jedynie w przypadku siedmiu wojew?dztw (mazowieckiego, pomorskiego, ?l?skiego, dolno?l?skiego, ma?opolskiego, ??dzkiego i zachodniopomorskiego) udzia? przemys??w kreatywnych w warto?ci dodanej by? wy?szy od ?redniej krajowej (2,47%), przy czym najwy?szy by? w wojew?dztwie mazowieckim (bliski 4,0%). Najni?szym natomiast udzia?em charakteryzowa?o si? wojew?dztwo podkarpackie23. 3. Wybrane przyk?ady strategii i program?w na rzecz wsparcia kreatywno?ci w skali lokalnej w Polsce Rosn?ce w ostatnich latach zainteresowanie rol? kultury i przemys??w kreatywnych w gospodarce dotyczy nie tylko ?rodowisk naukowych. Tak w Polsce, jak i za granic? coraz cz??ciej realizowane s? r??ne projekty wspieraj?ce rozw?j sektora kreatywnego, r?wnie? w polityce w?adz r??nego szczebla zaczynaj? by? uwzgl?dniane cele i dzia?ania dotycz?ce przemys??w kreatywnych. W konsekwencji zar?wno w skali lokalnej, jak i regionalnej, nie tylko w Polsce24, zaczynaj? powstawa? strategie i programy bezpo?rednio ukierunkowane na wsparcie rozwoju przemys??w kreatywnych na danym obszarze, co jeszcze bardziej podkre?la przypisywan? im wsp??cze?nie rol?. W tej cz??ci artyku?u przedstawiono wybrane przyk?ady istniej?cych strategii i program?w na rzecz wsparcia kreatywno?ci i przemys??w kreatywnych w skali lokalnej w Polsce oraz za?o?one w nich cele i dzia?ania. 23 Szerzej: P. Lewandowski, J. Mu?k, ?. Skrok, Znaczenie gospodarcze?, s. 50?52. 24 Przegl?d niekt?rych krajowych strategii i inicjatyw na rzecz rozwoju przemys??w kreatywnych w pa?stwach cz?onkowskich Unii Europejskiej znajduje si? w: The impact of culture on creativity, KEA 2009, http://www.keanet.eu/docs/impactculturecreativityfull.pdf (dost?p: 20.1 2.2012 ), s. 171?178. Strategie i projekty rozwoju sektora kreatywnego na przyk?adzie wybranych obszar?w metropolitalnych Europy Zachodniej (Amsterdamu, Barcelony i Birmingham) przedstawiono natomiast w publikacji: T. Stryjakiewicz, T. Kaczmarek, M. M?czy?ski, J.J. Parysek, K. Stachowiak, Polityka wspierania rozwoju sektora kreatywnego w pozna?skim obszarze metropolitalnym na tle do?wiadcze? zagranicznych, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Pozna? 2010, s. 13?27. Miastem, w kt?rym znaczn? wag? przypisuje si? przemys?om kreatywnym, jest ??d?. W Strategii promocji i komunikacji marketingowej marki ??d? na lata 2010?2016 okre?lono cele strategiczne rozwoju ?odzi jako miasta b?d?cego centrum przemys??w kreatywnych. Za?o?ono tworzenie korzystnych warunk?w do rozwoju kreatywno?ci i przemys??w kreatywnych w mie?cie, co ma przyczyni? si? do budowy marki miasta25. W dokumencie wyodr?bniono nast?puj?ce og?lne cele strategiczne zwi?zane z kreowaniem marki: 1. ?Wykreowa? miasto ??d? jako Centrum Przemys??w Kreatywnych na mapie (percepcji) Polski, Europy i ?wiata. 2. Stworzy? wizerunek miasta ?odzi jako miejsca tw?rczego, energetycznego, otwartego, przedsi?biorczego, niezale?nego i odwa?nego?26. W dokumencie znalaz?y si? tak?e szczeg??owe cele strategiczne (a dla ka?dego z nich cele operacyjne), kt?re odnosz? si? do czterech filar?w ? kultury, gospodarki, edukacji oraz turystyki: 1. ?Zbudowa? percepcj? atrakcyjno?ci miasta w oparciu o kultur? offow?, gdzie tw?rczo?? styka si? z biznesem. 2. Wykreowa? ??d? jako miasto nowoczesnej gospodarki opartej na kreatywno?ci i przedsi?biorczo?ci funkcjonuj?cych firm i os?b. 3. Zbudowa? percepcj? ?odzi jako miejsca oferuj?cego wysoki poziom edukacji artystycznej. break? 27. 4. Wykreowa? ??d? jako miasto oferuj?ce atrakcyjn? turystyk? typu city Cele i dzia?ania w zakresie rozwoju przemys??w kreatywnych okre?lono tak?e dla metropolii gda?skiej w dokumencie Wsp?lny plan dzia?ania dla bran? kreatywnych. Lokalny plan dzia?ania dla metropolii gda?skiej28, przygotowanym Tam?e, s. 62?66. 25 http://www.kreatywna.lodz.pl/page/14,glowne-zalozenia.html (20.1 2.2012 ), http://www. uml.lodz.pl/ (dost?p: 20.1 2.2012 ). 28 Wsp?lny plan dzia?ania to dokument wypracowany w ramach mi?dzynarodowego projektu Creative Cities realizowanego na obszarze pi?ciu pa?stw cz?onkowskich Unii Europejskiej (Polski, Niemiec, W?gier oraz S?owenii i W?och) w okresie od 1.01.2010 do 31.1 2.2012 r. W dokumencie okre?lono dzia?ania w ramach pi?ciu obszar?w, maj?ce przyczyni? si? do wsparcia bran? kreatywnych, jak r?wnie? ich integracji wok?? idei stworzenia i rozwoju klastra bran? kreatywnych. Cele i dzia?ania wskazane w Lokalnym planie dzia?ania dla metropolii gda?skiej odnosz? si? tym samym do ka?dego z pi?ciu obszar?w wsparcia, wyr??nionych we wsp?lnym planie. Szerzej: A. Meller, M. Tyborska, Wsp?lny plan dzia?ania dla bran? kreatywnych. Lokalny plan dzia?ania dla metropolii gda?skiej, Gda?ska Fundacja Przedsi?biorczo?ci, http://www.creativecitiesproject. eu/en/output/2012/doc/Local-Implementation-Plan-inGdanskin-Polish.pdf (dost?p: 20.1 2.2012 ), s. 2?6. przez Gda?sk? Fundacj? Przedsi?biorczo?ci. W ramach pi?ciu obszar?w (networking, edukacja i zatrudnienie, wymiana wiedzy i do?wiadcze?, marketing oraz infrastruktura i finanse) okre?lono cele i dzia?ania (tabela 6). Tabela 6 Cele i dzia?ania okre?lone w Lokalnym planie dzia?ania dla metropolii gda?skiej Networking Cel g??wny dzia?a?: Zaprojektowanie narz?dzi i konkretnych przedsi?wzi??, kt?re wp?yn??yby na integracj? ?rodowiska kreatywnego metropolii gda?skiej, nawi?zywanie nowych kontakt?w biznesowych i potencjalnych partnerstw Dzia?anie 1: Identyfikacja istniej?cych struktur w bran?y kreatywnej na terenie metropolii gda?skiej Dzia?anie 2: Platforma internetowa dedykowana bran?om kreatywnym metropolii gda?skiej Dzia?anie 3: Organizacja spotka? networkingowych Dzia?anie 4: Zbudowanie i rozwijanie systemu rekomendacji produkt?w, us?ug, partner?w w bran?y kreatywnej metropolii gda?skiej Edukacja i zatrudnienie Cel g??wny dzia?a?: Wskazanie rozwi?za? u?atwiaj?cych dost?p do oferty edukacyjnej przeznaczonej dla bran? kreatywnych metropolii gda?skiej oraz zwi?kszenie ich zawodowych umiej?tno?ci; okre?lenie mo?liwych sposob?w rozwoju zawodowego absolwent?w kierunk?w kreatywnych i podniesienia efektywno?ci lokalnych firm bran?y kreatywnej Edukacja Dzia?anie 1: Organizacja projekt?w szkoleniowych dla bran? kreatywnych metropolii gda?skiej Dzia?anie 2: Stworzenie i aktualizowanie kalendarza edukacyjnego Dzia?anie 3: Mentoring dla firm kreatywnych z obszaru metropolii gda?skiej Zatrudnienie Dzia?anie 1: Stworzenie programu praktyk i sta?y w bran?ach kreatywnych metropolii gda?skiej Dzia?anie 2: Stworzenie gie?dy ofert bran? kreatywnych Dzia?anie 3: Stworzenie programu wsparcia dla start-up??w z bran?y kreatywnej metropolii gda?skiej Wymiana wiedzy i do?wiadcze? Cel g??wny dzia?a?: Podniesienie poziomu jako?ciowego projekt?w bran? kreatywnych metropolii gda?skiej przez zapewnienie mo?liwo?ci wymiany wiedzy i do?wiadcze? Dzia?anie 1: Stworzenie platformy internetowej Dzia?anie 2: Organizacja wizyt studyjnych Dzia?anie 3: Profilowane konferencje, seminaria z towarzyszeniem warsztat?w, targ?w, wystaw Marketing Cel g??wny dzia?a?: Zaprojektowanie wizji i misji promocji bran?y kreatywnej metropolii gda?skiej i zwi?kszenie poziomu jej zainteresowania ide? klastra bran? kreatywnych Dzia?anie 1: Opracowanie strategii marketingowej dla promowania i integracji przedstawicieli przemys?u kreatywnego z obszaru metropolii gda?skiej Dzia?anie 2: Promocja idei klastra przemys?u kreatywnego na terenie metropolii gda?skiej Dzia?anie 3: Analizowanie zapotrzebowania na produkty i us?ugi firm kreatywnych metropolii gda?skiej Infrastruktura i finanse Cel g??wny obszaru: Zwi?kszenie efektywno?ci i skuteczno?ci dzia?ania bran? kreatywnych metropolii gda?skiej przez zapewnienie zgodnej z jej potrzebami infrastruktury oraz wsparcia finansowego pozwalaj?cego na wielowymiarowy rozw?j sektora Dzia?anie 1: Dywersyfikacja ?r?de? finansowania bran? kreatywnych Dzia?anie 2: Uruchomienie systemu wymiany barterowej w ramach wsp??pracy bran?y kreatywnej Dzia?anie 3: Przygotowanie w ramach Gda?skiego Inkubatora Przedsi?biorczo?ci ?STARTER? oferty ?na miar?? dla przemys??w kreatywnych z obszaru metropolii gda?skiej ?r?d?o: opracowanie w?asne na podstawie A. Meller, M. Tyborska, Wsp?lny plan dzia?ania..., s. 8?41. Tabela 7 Cele Wsp?lnej strategii rozwoju kreatywno?ci przemys?owej na pograniczu polsko-litewskim Cel I. Utrzymanie i rozw?j zasob?w kulturowych polsko-litewskiego pogranicza 1. Ochrona zasob?w przyrodniczych i kulturowych 2. Rewitalizacja miejscowo?ci i obiekt?w zabytkowych 3. Zachowanie i restytucja tradycji r?kodzie?a i sztuki lokalnej 4. Utworzenie marki turystyczno-kulturowej regionu Cel II. W?a?ciwe wykorzystanie potencja?u intelektualnego mieszka?c?w regionu 1. Poprawa warunk?w kszta?cenia, rozw?j edukacji pozaszkolnej 2. Promocja m?odych talent?w w kulturze oraz uzdolnionych animator?w ?ycia spo?eczno-gospodarczego 3. Podnoszenie warto?ci produkt?w i us?ug kreatywnej przedsi?biorczo?ci 4. Utworzenie klastra kreatywnej przedsi?biorczo?ci Cel III. Poprawa warunk?w ?ycia mieszka?c?w polsko-litewskiego pogranicza 1. Rozw?j infrastruktury kultury, turystycznej i komunikacyjnej 2. Restrukturyzacja i reorientacja dzia?alno?ci gospodarczej, dywersyfikacja zatrudnienia i rozw?j us?ug 3. Promocja produkt?w i us?ug kreatywnej przedsi?biorczo?ci oraz obszaru kulturowego ?r?d?o: opracowanie na podstawie Wsp?lnej strategii rozwoju kreatywno?ci?, s. 37?38. Kreatywno?? i przemys?y kreatywne s? jednak wspierane nie tylko w du?ych miastach, zw?aszcza b?d?cych stolicami region?w. Cele i dzia?ania w zakresie wsparcia kreatywno?ci mog? by? tak?e okre?lane dla obszar?w pogranicza, czego przyk?adem jest Wsp?lna strategia rozwoju kreatywno?ci przemys?owej na pograniczu polsko-litewskim, kt?ra powsta?a w ramach projektu Kreatywno?? przemys?owa a mo?liwo?? zr?wnowa?onego rozwoju region?w przygranicznych Polski i Litwy w ramach Programu Wsp??pracy Transgranicznej Litwa?Polska 2007?2013 na zam?wienie samorz?d?w pi?ciu gmin (Olita, Kalwaria, Krasnopol, ?o?dzieje oraz Pu?sk)29. W dokumencie tym okre?lono wizj? rozwoju kreatywnej przedsi?biorczo?ci na obszarze, kt?rego dotyczy strategia, nast?puj?co: ?Kreatywna przedsi?biorczo?? na pograniczu polsko-litewskim jest istotnym czynnikiem rozwoju spo?eczno-gospodarczego, decyduj?cym o marce regionu?30, a tak?e cele og?lne, a w ich ramach szczeg??owe (tabela 7). Zaprezentowane w artykule dokumenty zak?adaj? r??ne cele w zakresie wspierania rozwoju przemys??w kreatywnych na danym obszarze, a ich realizacja wymaga wielu kompleksowych dzia?a?. Pokazuj? one jednak, ?e przemys?y kreatywne zaczynaj? by? dzisiaj wa?nym elementem polityki, r?wnie? w skali lokalnej. Podsumowanie Kreatywno?? i przemys?y kreatywne to poj?cia definiowane i klasyfikowane w r??ny spos?b. Odgrywaj? one we wsp??czesnej gospodarce coraz wi?ksz? rol?, a w skali miast i region?w nale?? do istotnych czynnik?w wzmacniania konkurencyjno?ci. Cho? kreatywno?? gospodarki i rozw?j przemys??w kreatywnych s? trudne do zmierzenia, to takie pr?by s? podejmowane przez r??ne instytucje, nie tylko mi?dzynarodowe. W Polsce udzia? przemys??w kreatywnych w gospodarce nie nale?y do najmniejszych, cho? ich rola i wielko?? mog? si? r??nie kszta?towa? w zale?no?ci od przyj?tej definicji i zakresu oraz stosowanej metodologii bada?. Mimo to, coraz cz??ciej podkre?la si? rol? creative industries w dzia?aniach i polityce w?adz r??nych szczebli. W konsekwencji tak?e w skali lokalnej i regionalnej przemys?y kreatywne staj? si? wa?nym elementem prowadzonej polityki, a nawet przedmiotem specjalnie tworzonych strategii i program?w. Literatura Creative economy report 2008, UNCTAD 2008, http://unctad.org/fr/Docs/ditc20082cer_ en.pdf (dost?p: 17.1 2.2012 ). Florida R., Narodziny klasy kreatywnej, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2010. Investing in creative industries ? a guide for local authorities, DCMS, June 2009, http:// www.theworkfoundation.com/DownloadPublication/Report/269_2204842.pdf (dost?p: 18.1 2.2012 ). Janik M., Przestrze? kreatywno?ci i kreatywno?? przestrzeni, w: Kreatywne miasto ? kreatywna aglomeracja, red. A. Klasik, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2009. Klasik A., Od sektora kultury do przemys??w kreatywnych, w: Od przemys??w kultury do kreatywnej gospodarki, red. A. Gw??d?, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2010. Klasik A., Przemys?y kreatywne oparte na nauce i kulturze, w: Kreatywne miasto ? kreatywna aglomeracja, red. A. Klasik, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2009. Koszarek M., Diagnoza sektora bran? kreatywnych na obszarze metropolii gda?skiej, BSR Expertise, 2011, http://www.creativecitiesproject.eu/en/output/doc-23-2011/ SWOT_Gdansk_PL.pdf (dost?p: 16.1 2.2012 ). Lewandowski P., Mu?k J., Skrok ?., Znaczenie gospodarcze sektora kultury. Wst?p do analizy problemu, Instytut Bada? Strukturalnych, Warszawa 2010; http://ibs.org. pl/site/upload/publikacje/ObserwatoriumKultury/znaczenie%20gospodarcze%20s ektora%20kultury%20-%20raport%20IBS.PDF (dost?p: 19.1 2.2012 ). Mackiewicz M., Michorowska B., ?liwka A., Analiza potrzeb i rozwoju przemys??w kreatywnych, ECORYS Sp. z o.o., Warszawa 2009; http://www.mg.gov.pl/files/upload/10147/Analiza%20potrzeb%20i%20rozwoju%20przemyslow%20kreatywnych. pdf (dost?p: 16.1 2.2012 ). Meller A., Tyborska M., Wsp?lny plan dzia?ania dla bran? kreatywnych. Lokalny plan dzia?ania dla metropolii gda?skiej, Gda?ska Fundacja Przedsi?biorczo?ci, CREATIVE INDUSTRIES IN POLAND THE STATE OF CREATIVE INDUSTRIES AND EXAMPLES OF STRATEGIES AND PROGRAMS SUPPORTING CREATIVITY AT THE LOCAL LEVEL Summary Although creativity and creative industries are defined and classified in many different ways, they play an increasing role in modern economies and become factors of building the cities and regions? competitiveness. As a consequence, the projects and programs supporting creativity and creative industries are being carried out at different levels, also at the local one. The aim of the article is to present the state of creative industries in Poland and some examples of strategies and programs supporting creative industries at the local level. It also includes, in the first part, selected characteristics and definitions of terms ?creativity? and ?creative industries?, as well as its different range. Keywords: creative industries, creative sector, creativity 1 M. Janik , Przestrze? kreatywno?ci i kreatywno?? przestrzeni, w: Kreatywne miasto - kreatywna aglomeracja, red. A. Klasik, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej im . K. Adamieckiego w Katowicach, Katowice 2009 , s. 69 . 2 Szerzej: The economy of culture , KEA 2006 , http://www.keanet.eu/ecoculture/studynew. pdf (dost?p: 16.12 . 2012 ), s. 41 -42 oraz M. Mackiewicz , B. Michorowska , A. ?liwka , Analiza potrzeb i rozwoju przemys??w kreatywnych , ECORYS Sp. z o.o., Warszawa 2009 , s. 5. 8 A. Klasik , Przemys?y kreatywne oparte na nauce i kulturze, w: Kreatywne miasto ..., s. 31 - 32 . 9 Szerzej: M. Mackiewicz , B. Michorowska , A. ?liwka , Analiza potrzeb i rozwoju?, s. 6. 10 Investing in creative industries - a guide for local authorities , Department for Culture, Media and Sport, June 2009, s. 4. 11 Tam?e, s. 4. 12 The economy of culture?, s. 47 . 13 Creative economy report 2008, UNCTAD 2008 , http://unctad.org/fr/Docs/ditc20082cer_ en. pdf (dost?p: 17.12 . 2012 ), s. 13 . 16 Zob. np.: T. Stryjakiewicz, K. Stachowiak , Uwarunkowania, poziom i dynamika?, s. 21 . 17 A. Klasik , Przemys?y kreatywne..., s. 33 - 34 . 18 Zob. np.: M. Mackiewicz , B. Michorowska , A. ?liwka , Analiza potrzeb i rozwoju?; P. Lewandowski , J. Mu?k, ?. Skrok, Znaczenie gospodarcze sektora kultury. Wst?p do analizy problemu , Instytut Bada? Strukturalnych , Warszawa 2010; M. Grochowski, Sektor kreatywny w Warszawie. Potencja? i warunki rozwoju , Creative Metropoles , Warszawa 2010; M. Grochowski , S. Dudek-Ma?kowska , M. Fuhrmann , T. Zegar, Sektor kreatywny w wojew?dztwach pomorskim i kujawsko-pomorskim. Raport z bada? , Gda?sk 2012 ; M. Koszarek, Diagnoza sektora? 26 Strategia zarz?dzania mark? ??d? na lata 2010-2016 , http://www.kreatywna.lodz.pl/ data/dataPublicator/strategia_zarzadzania_marka_lodz_na_lata. pdf (dost?p: 20.12 . 2012 ), s. 62 . 27 29 Szerzej: Wsp?lna strategia rozwoju kreatywno?ci przemys?owej na pograniczu polsko-litewskim , Olita-Suwa?ki 2011 , http://www.ugpunsk.pl/userfiles/file/Strategia%20Rozwoju% 20P K%20na%20Pograniczu%20PL . pdf (dost?p: 20.12 . 2012 ), s. 1- 5 .


This is a preview of a remote PDF: http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Ekonomiczne_Problemy_Uslug/Ekonomiczne_Problemy_Uslug-r2013-t-n107/Ekonomiczne_Problemy_Uslug-r2013-t-n107-s7-24/Ekonomiczne_Problemy_Uslug-r2013-t-n107-s7-24.pdf

Anna Wanda Tomaszewska. Przemysły kreatywne w Polsce : stan oraz przykłady strategii i programów na rzecz wsparcia kreatywności w skali lokalnej, Ekonomiczne Problemy Usług, 2013, 7-24,