"Nielubiani, tolerowani. Katolicy w Elblągu w II połowie XVII i w XVIII wieku. Studium z dziejów codziennego współistnienia wyznań", Elżbieta Paprocka, Gdańsk 2009 : [recenzja]

Czasy Nowożytne : periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku, Dec 2011

Janusz Małłek, Elżbieta Paprocka (aut. dzieła rec.)

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s263-264/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s263-264.pdf

"Nielubiani, tolerowani. Katolicy w Elblągu w II połowie XVII i w XVIII wieku. Studium z dziejów codziennego współistnienia wyznań", Elżbieta Paprocka, Gdańsk 2009 : [recenzja]

NwżyotNe - ro Cka, nuaibel, tloer Wie XVi WSpółiS Wani. eLżB ieta PaP gluą W i poł cdozieng recenzowaną książkę można uznać za kontynuacją pracy Michaela G. Müllera, Zweite Reformation und ständische Autonomie im Königlichen Preussen. Danzig, Elbing und Thorn in der Epoche der Konfessionalisierung (1557–1660), Berlin 1997. książka Müllera omawiała dzieje kościołów: luterańskiego, kalwińskiego i rzymskokatolickiego w Prusach królewskich, w tym i w Elblągu do 1660 r. Elżbieta Paprocka zajęła się tylko Elblągiem, i to w kolejnym okresie dziejów tychkościołów, tj. od traktatu oliwskiego (1660) do wcielenia tego miasta do Prus (1772). Praca Elżbiety Paprockiej oparta jest na materiałach przechowywanych w archiwach Gdańska, o lsztyna i t orunia oraz zbiorach rękopisów i starodruków Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii nauk, książnicy kopernikańskiej (dawnej książnicy Miejskiej) w t oruniu i Biblioteki Elbląskiej. Szczególnie wydajne okazały się recesy (protokoły) rady miasta Elbląga z lat 1700–1771, korespondencja wielkich miast pruskich oraz tzw. r ękopisy elbląskie, zawierające niezwykle cenne kolekcje (odpisy dokumentów iinne silva rerum), sporządzone przez uczonych kolekcjonerów elbląskich jeszcze przed pożarem wElblągu w 1777 r., który strawił zasadniczą część archiwum tego miasta. Dodajmy, że uratowana z pożaru nieduża część archiwum elbląskiego znajduje się obecnie w Archiwum Państwowym w Gdańsku. Praca poświęcona jest polityce ewangelickiej rady miasta Elbląga wobec katolickiej diaspory w tym mieście. Jej pozycja polityczna była skromna. Jeszcze na początku XViii w. tylko 10 katolików posiadało obywatelstwo, awięc prawa polityczne w tym mieście. Chrztów katolickich wkościele św. Mikołaja w 1693 r. było 46, ale dla lat 1697–1703 były to liczby mieszczące się w przedziale do 10, choć brak jest zapisów co do chrztów rodzin najbiedniejszych. W 1771 r. mieszało w Elblągu 2000 katolików, na ogólną liczbę 15 000 mieszkańców. książka Elżbiety Paprockiej nie jest syntezą dziejów kościoła luterańskiego ani ko ścioła rzymskokatolickiego w Elblągu w latach 1660–1772, lecz monografią wzajemnych relacji luterańsko-katolickich w omawianym okresie. i w tym zakresie przynosi nową faktografię i nowe ustalenia. ukazuje ona w pełni konfesyjną politykę miasta Elbląga wobec mniejszości katolickiej. Miasto uzyskało 22 grudnia 1558 r. przywilej religijny, uznający w praktyce konfesję Augsburską 1. W 1617 r. w okresie narastającej kontrreformacji Elbląg 1 Druk przywileju, zob.: J. Małłek, Początki reformacji w Elblągu, „rocznik Elbląski” 1991, t. 12, s. 71–83. wynegocjował w rokowaniach z biskupem warmińskim Szymonem rudnickim w zamian za zwrot kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Mikołaja relatywnie korzystny układ o nieinstalowaniu zakonów (chodziło głównie ozakon jezuitów) wtym mieście. W XViii stuleciu polityka Elbląga wobec katolików była niezwykle ostrożna. Miasto, jakby przestraszone krwawymi wyrokami po tumulcie toruńskim 1724 r., za wszelką cenę starało się nie dawać podstaw do interwencji czynników zewnętrznych wjego życie. W wypadku konwersji z katolicyzmu na luteranizm na żądanie katolickiego proboszcza luterańska przecież rada miasta w ostateczności usuwała takie osoby z Elbląga. katolicy byli w tym mieście – jak napisała autorka – nielubiani, tolerowani, a można by dodać, że ta tolerancja była wymuszona. n ie było wypadku, aby rada albo księża luterańscy zwracali się ze skargą do katolickiego proboszcza z powodu konwersji luteranina na katolicyzm (co by zresztą naruszało ówczesne ustawodawstwo r zeczypospolitej), odwrotnych skarg były dziesiątki, które autorka przytoczyła. Można by zapytać, czy apostazja następuje tylko przy przejściu z katolicyzmu na luteranizm lub kalwinizm, czy także wówczas, gdy decyzja jest odwrotna? Miasto starało się zachować bardzo poprawne stosunki z biskupami warmińskimi, co przejawiało się w różnych gestach; jak to było praktykowane wówczas, w cennych podarunkach. książka Elżbiety Paprockiej ukazuje więc w sposób niezwykle sugestywny trudne współistnienie dwóch wyznań wmieście nad rzeką noszącą tę samą nazwę co samo miasto – Elbląg. Stanowi interesujący materiał do dyskusji nad modelem konfesjonalizacji zarówno w Prusach królewskich, jak i w całej rzeczypospolitej. j anuSz


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s263-264/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s263-264.pdf

Janusz Małłek, Elżbieta Paprocka (aut. dzieła rec.). "Nielubiani, tolerowani. Katolicy w Elblągu w II połowie XVII i w XVIII wieku. Studium z dziejów codziennego współistnienia wyznań", Elżbieta Paprocka, Gdańsk 2009 : [recenzja], Czasy Nowożytne : periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku, 2011, 263-264,