"Miłośnicy 'chińskości' w dawnej Polsce. Od siedemnastego do początków dwudziestego wieku", Bogna Łakomska, Warszawa 2008 : [recenzja]

Czasy Nowożytne : periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku, Dec 2011

Janusz Tazbir, Bogna Łakomska (aut. dzieła rec.)

A PDF file should load here. If you do not see its contents the file may be temporarily unavailable at the journal website or you do not have a PDF plug-in installed and enabled in your browser.

Alternatively, you can download the file locally and open with any standalone PDF reader:

http://czashum.hist.pl/media//files/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s265-268/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s265-268.pdf

"Miłośnicy 'chińskości' w dawnej Polsce. Od siedemnastego do początków dwudziestego wieku", Bogna Łakomska, Warszawa 2008 : [recenzja]

Czasy Nw?yotNe - BogN a ? ako o d Sieadmn wydawNi Mska, mio??ncy ?cHi?S Stego do ?ptokcz? Ctwo Nerito o?cki? W da W d WudzieS N, w arszawa 2008, ss. 191 + 79 iLUstra CJi na temat znajomo?ci Chin w dawnej Polsce oraz wp?ywu na ni? kultury chi?skiej (a zw?aszcza mody na chi?szczyzn?) istnieje ju? rozleg?a literatura przedmiotu, skupiaj?ca si? g??wnie wok?? ?chy?skich? gabinet?w oigrod?w, jak r?wnie? ceramiki, przedmiot?w z laki oraz tkanin stamt?d importowanych. t aki te? charakter nosi niedawno wydana praca Bogny ?akomskiej, nawi?zuj?ca tematycznie do takich pozycji jak zbi?r studi?w Chiny w oczach Polak?w do XX wieku, red. J. W?odarski, Gda?sk 2001, a tak?e praca M. ka ?uskiego, Polska?Chiny 1246?1996. Szkice z dziej?w wzajemnych kontakt?w, Warszawa 2004. Gdyby autorka recenzowanej pracy si?gn??a do tej?e pozycji, zawieraj?cej wykaz rezydencji magnackich, w kt?rych przechowywano chi?szczyzn?, pozwoli?oby to na wzbogacenie jej ksi??ki i wyj?cie poza kilka tylko miejscowo?ci, takich jak Bia?ystok, Warszawa i nie?wie?. t o nic, ?e zachowa?y si? tylko bardzo nieliczne inwentarze, ale monografie wielu miast zawieraj? nieraz sporo wiadomo?ci o gromadzonej tam chi?szczy?nie1 . Bogna ?akomska przedstawi?a kolejno percepcj? Dalekiego Wschodu w Europie Zachodniej oraz jej przejawy w Polsce, od wczesnego ?redniowiecza poczynaj?c. Gros pracy zajmuje om?wienie ?chi?szczyzny? wzbiorach oraz w gabinetach polskich magnat?w, ze szczeg?lnym uwzgl?dnieniem Wilanowa, Zamku kr?lewskiego pod rz?dami ostatniego z monarch?w, wreszcie roli Stanis?awa Augusta Poniatowskiego jako jej kolekcjonera. osobny rozdzia?, zatytu?owany ??wiat fantazji?, po?wi?ci?a ?akomska wspominanej ju? ceramice, przedmiotom z laki oraz ?chy?skim tkaninom?. ksi??k? zamykaj? ?marzenia o chi?skich ogrodach?, kr?tkie podsumowanie i bardzo obszerna bibliografia. Problemy wp?yw?w ?chi?szczyzny? na literatur? autorka om?wi?a tylko marginalnie, sarmack? znajomo?? my?li filozoficznej konfucjusza w og?le omin??a, cho? na s. 8 ksi??ki czytamy, ?e moda na chi?szczyzn? ogarnia?a ?r??ne dziedziny ?ycia, od ubioru po filozofi??. t ytu? ksi??ki wykracza wi?c znacznie poza jej zawarto??. t rudno z tego powodu robi? wyrzuty autorce, skoro r?wnie? pisz?cy te s?owa zar?wno wszkicu z 1949 r. (Moda na chi?szczyzn? w Polsce XVIII wieku), jak i w o wiele p??niejszym artykule na ten sam temat (?Przegl?d orientalistyczny? 1998, nr 3?4) post?pi? w podobny spos?b. 1 Por. przyk?adowo: Pi?? wiek?w miasta Rzeszowa, red. F. B?o?ski, Warszawa 1958, s. 249 i 252. ksi??na Zofia Lubomirska gromadzi?a tam chi?szczyzn? w pa?acyku letnim w Zrzeczycy. G??wn? podstaw? ?r?d?ow? pracy stanowi? zachowane inwentarze pa?acowe, rej-e struj?ce wyposa?enie ?chy?skich? gabinet?w itakich?e altanek oraz muzealne eksponaty. Mo?na tu dorzuci? Inwentarz zamku ???kiewskiego, wydany przez L. Finkla (?Sprawozdanie komisyi do badania historyi sztuki w Polsce?, krak?w 1896, t. 5, s. 42?48), zawieraj?cy sporo wzmianek o chi?szczy?nie. Bibliografia stanowi imponuj?cy zestaw przede wszystkim zachodnioeuropejskich prac po?wi?conych modzie na chi?szczyzn?. Jej wyst?powanie w Europie ?rodkowo-Wschodniej pomijaj? one z regu?y lekcewa??cym milczeniem, kt?rego ofiar?, opr?czrzeczypospolitej, pad?a tak?e rosja katarzyny ii. Czasami tylko, przewa?nie w przypisach, pada wzmianka o pokoju chi?skim w Monplaisir w Peterhofie, wiosce chi?skiej w Carskim Siole oraz w takim?e pawilonie w oranienburgu pod Sankt Pe tersburgiem2. Podobnie post?pi?a niestety i autorka omawianej pracy, w og?le nie wspominaj?c o rosji. Sekunduje temu brak w bogatym zestawie opracowa? jakichkolwiek pozycji z literatury rosyjskiej. na temat chi?szczyzny w Europie XViii stulecia napisano jednak tak wiele, ?e trudno mie? autorce za z?e pomini?cie kt?rej? z pozycji. Przyk?adowo mo?na tu wymieni? takie prace jak: J. Guerin, La chinoiserie en Europe au XVIII si?cle, Paris 1911; H. Bellevitch-Stankevitch, Le gout chinois en France au temps du Louis XIV, Paris 1910; D. F. Lach, Contributions of China to German Civilization, 1648?1740, Chicago 1944; China. Chinaverst China und Europa. Chinaverst?ndniss und Chinamode im XVII und XVIII Jahrhundert, Berlin 1973, oraz cho?by tytu?y wymieniane w przypisach do artyku?u D. n. Zas?aw skiej, Chinoiseries w kolekcji Stanis?awa Kostki Potockiego w Wilanowie, ?rocznik Historii Sztuki? 2000, t. 25. Aby si? o tym przekona?, nale?y uwa?nie przewertowa? ca?? recenzowan? ksi??k?, albowiem indeks os?b zosta? sporz?dzony wyj?tkowo niestarannie i wr?cz ba?amutnie. Wystarczy przypomnie?, ?e Diariusz podr??y po Europie w latach 1677?1678 t . Billewicza zosta? zar?wno w indeksie, jak i w bibliografii umieszczony pod has?em M. kunicki-Goldfinger, kt?ry przygotowa? jego edycj?. nazwisko Billewicza w og?le nie trafi?o do indeksu. Mo?na oczywi?cie powiedzie?, ?e te pomini?cia nie s? istotne, skoro praca dotyczy ?dawnej Polski?; niestety, jednak zdarzaj? si? one tak?e w zakresie jej w?a?nie dotycz?cej. Z prac L. Cyrzyka autorka wydaje si? zna? tylko jego stosunkowo najmniej wa?ny przyczynek Sobieski a Chiny, jej uwadze usz?y natomiast inne prace tego? autora, takie jak Polscy badacze Chin w XVII w. (?Szkice z Dziej?w Polskiej orientalistyki? 1969, t. 3), Chiny w pi?miennictwie polskim do ko?ca XVII wieku (?Przegl?d orientalistyczny? 1963, nr 2) oraz Chiny w pi?miennictwie polskim XVIII wieku (ibidem, 1963, nr 3). Z dorobku E. G?rskiej-Dzikowskiej autorka zacytowa?a tylko jej popularnonaukowe artyku?y publikowane ongi? na ?amach miesi?cznika ?Chiny? (w tym bardzo ciekawy pod tytu?em Chi?szczyzna w polskiej sztuce sakralnej). Wspomina wprawdzie o pracy tej?e autorki: Wp?ywy sztuki chi?skiej na polsk? kultur? artystyczn? XVII i XVIII wieku (s. 12 recenzowanej pracy), ale nie wida?, aby z niej korzysta?a. A jest to przecie? do?? obszerna rozprawa (ss. 197 maszynopisu!), z kt?rej G?rska-Dzikowska mia?a zamiar si? doktoryzowa? uprof. W?adys?awa t omkiewicza. Bogna ?akomska powo?a?a si? na prac? t . ?bikowskiego Gabinet chi?ski kr?la Jego Mo?ci w Wilanowie jako na r?kopis, przechowywany w tamtejszym Muzeum, 2 Por. przyk?adowo: H. Honour, Chinoiserie. The Vision of Cathay, Edinburgh?London 1961, s. 116?117. nie wiedz?c, ?e ju? przed paroma laty zosta?a ona opublikowana w ?Przegl?dzie Humanistycznym? (1990, nr 2). ?akomska wspomnia?a o korespondencji Leibniza z Adamem kocha?skim jako ?r?dle wiadomo?ci o Chinach. Warto przypomnie?, ?e problemowi temu osobny artyku? po?wi?ci? W. M. Drzewieniecki, The Knowledge of China in XVII Century Poland as Reflected in the Correspondance between Leibniz and Koca?ski (?the Polish review? 1967, nr 3). obszer-nie wypowiedzia? si? na ten temat B. Lisiak w ksi??ce Adam Amandy Kocha?ski (1631? 1700). Studium z dziej?w filozofii i nauki w Polsce XVII wieku, krak?w 2005 (podrozdzia? ?Chiny?, s. 408?416). kolejny m?j zarzut dotyczy wszystkich badaczy polskich wypowiadaj?cych si? na temat ?zauroczenia? Chinami i mody na chi?szczyzn?. nie zwracaj? oni uwagi na g?osy krytyki tej mody, jak r?wnie? samego pa?stwa oraz jego mieszka?c?w.Pisa? o tym J. Beckmann (Zum Wandel vom positiven zum negativen Chinabild in Europa, ?neue Zeitschrift f?r Mis sionswissenschaft? 1966, t. 12) oraz H. B?rsch-Supan (Ein China des es niemals gab, Mode und Missverst?ndnis der Chinoiserie, ?Westermanns Monatshefte? Februaer 1974). W Polsce z tymi opiniami mogli si? zapozna? ju? odbiorcy przek?adu Przypadk?w Robinsona Kruzoe, w kt?rym oChi?czykach czytamy, ?e naprawd? s? nieukami ?i nikczemnymi niewolnikami, w rz?dzie despotycznym, ich sk?onno?ci i nikczemno?ci przyzwoitym? (odpowiednim; t. 2, Lw?w 1774, s. 125). Anonimowy autor artyku?u zamieszczonego w ?Pami?tniku Historyczno-Politycznym?(kwiecie? 1786, s. 346), zarzucaj?c Chi?czykom despotyczn? form? rz?du, s?aby rozw?j rolnictwa, niski poziom nauki i sztuki, dost?p do urz?du mandaryna op?acany z?otem, wyrazi? zdziwienie, ?e ??adnemu narodowi europejskiemu nie przysz?o na my?l zrzuci? jarzma ci??kiego, w kt?rym nas Chi?czykowie trzymaj?? (co dziwi zreszt?, jak bardzo by? w swoich pogl?dach odosobniony). Poziom rolnictwa chi?skiego krytykowa?a tak?e publicystyka z okresu Sejmu Czteroletniego, powo?uj?ca si? na prac? Corneliusa de Pauw Recherches philosophique sur des Egyptiens et les Chinois (Berlin 1773). Wyst?puje tam cz?sto g??d, adzieci w obawie przed przeludnieniem s? topione zaraz po urodzeniu. Anonimowy autor musia? czyta? Przypadki Robinsona Kruzoe, skoro napisa?, ?e ludno?? Chin jest ?bardziej niewolniczemu ich rz?dowi przyzwoita?3 . irzykowski nazwa? kiedy? marksistowsk? teori? literatury ?systemem podejrze??. na tej w?a?nie zasadzie zosta?y zbudowane niekt?re fragmenty omawianej ksi??ki. W?adys?aw Waza w czasie podr??y poniderlandach i W?oszech ?najprawdopodobniej zetkn?? si? z cenionym w tych krajach chy?skim towarem? (s. 40); ?Gabinet chi?ski w pa?acyku w Choroszczy musia? wygl?da? podobnie jak analogiczny apartament w pa?acu w Bia?ymstoku? (s. 75) itd. Je?li chodzi z kolei o styl, to trudno si? zgodzi? z wyra?eniem, ?e ??daj?c op?aty za zwiedzanie pokoi z chi?szczyzn?, ?niekt?re osobliwe przypadki satyryzowano? (s. 90), albo te?, i? nast?powa?o ?rozpr??enie obyczaj?w? (s. 40). Wr?cz humorystycznie brzmi wzmianka o ?fabryce? (chyba manufakturze?) za?o?onej w XVi w. w Lesznie przez ?dw?ch braci z Czech?. Julian ko?aczkowski ( Wiadomo?ci tycz?ce si? przemys?u i sztuki w dawnej Polsce, krak?w 1888, s. 211), wyra?nie pisa? tu o cz?onkach grupy religijnej, zwanej bra?mi czeskimi, kt?ra znalaz?a schronienie w Polsce. 3 Materia?y do dziej?w Sejmu Czteroletniego, t. 1, Warszawa 1963, s. 40 oraz 50?51. na zako?czenie warto doda?, ?e ponownemu zwrotowi ku ?chi?szczy?nie?, o kt?rym autorka wspomnia?a w ?Zako?czeniu?, po?wi?ci? niedawno obszerne studium Bogdan Mazan4, kt?ry swe wnikliwe uwagi doprowadzi? do XX stulecia. reasumuj?c, nale?y stwierdzi?: dobrze, ?e interesuj?ca praca Bogny ?akomskiej uka za?a si? na p??kach ksi?garskich. Poniewa? ogranicza si? jednak do kwestii ogrod?w iwyposa?enia wn?trz mieszkalnych, na pe?n? syntez? dziej?w mody na chi?szczyzn? wdawnej Polsce przyjdzie nam jeszcze poczeka?. j anuSz 4 Chi?szczyzna. Kulturowe przeobra?enie poj?cia, w: Awangardowa encyklopedia czyli s?ownik rozumowany nauk, sztuk i rzemios? rozmaitych. Prace ofiarowane Profesorowi Grzegorzowi Ga?dzie, ??d? 2008.


This is a preview of a remote PDF: http://czashum.hist.pl/media//files/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s265-268/Czasy_Nowozytne_periodyk_poswiecony_dziejom_polskim_i_powszechnym_od_XV_do_XX_wieku-r2011-t24-s265-268.pdf

Janusz Tazbir, Bogna Łakomska (aut. dzieła rec.). "Miłośnicy 'chińskości' w dawnej Polsce. Od siedemnastego do początków dwudziestego wieku", Bogna Łakomska, Warszawa 2008 : [recenzja], Czasy Nowożytne : periodyk poświęcony dziejom polskim i powszechnym od XV do XX wieku, 2011, 265-268,