Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Hadis Anabilim dalında uzun yıllar akademik çalışmalar yapmış olan Mehmed Said Hatiboğlu’nun, 1962 yılında “İslâmî Tenkid Zihniyeti ve Hadis Tenkidinin Doğuşu” başlığı ile hazırlamış olduğu doktora tezi, 2015 yılında OTTO Yayınları tarafından neşredilmiştir. Hatiboğlu çalışmalarının uzun yıllar sonra neşredilmiş olmasının sebebini şu şekilde...
İslami İlimler arasında bir bilim olarak yerini almasına rağmen tasavvufun, sübjektif bir tecrübe, şeriatın dışında bir hareket olmakla itham edildiği görülmektedir. Tasavvufu, ilimlerin zirvesine çıkaranlar olduğu gibi onu ilimler arasında saymayanların da mevcut olduğu bilinmektedir. Hatta günümüzdeki tenkit ve savunuların onun kadar canlılığını devam ettirebildiği başka bir...
Emperyalizm, modernleşme, küreselleşme gibi kapitalist yayılmanın izdüşümleri batı dışı ülkelerde farklı sorunlara sebebiyet verirken, aynı zamanda bunlar sosyal ve siyasi alanda çeşitli değişimlerin gerçekleşmesine de neden olmaktadırlar. Söz konusu değişimler, özellikle Sosyolojide yaşanan önemli metodolojik problemlerden biri olan Avrupamerkezcilik’in (Eurocentrism) etkisinden...
As the last of the divine religions, Islam is a religion that aims to ensure the happiness of the humankind. Happiness of Muslims can only become reality through certain rules in the society. These rules in the Muslim society are categorized as ibadât (religious service), muamalât (transactions) and uqûbât (punishments). While the punishments in Islamic law are divided into two...
Abstract: Narratives regarding the allegations of distortion of the Qurʾān is a matter which has been uttered by some orientalist all along. Gist of the matter is based on that the Qurʾān revealed to the Holy Prophet by Allāh is even more than the one that we have today and that some of the words and verses of the Qur’ān was distorted thereby changing or decreasing by mistake or...
Bu çalışma, Kur’an’da lider kavramının geniş bir kullanım alanı olduğunu ortaya koymaya yöneliktir. Kur’an farklı lider statüleri için değişik kavramlar kullanmıştır. Bir devlet başkanı, ordu komutanı, yönetimin üst kademelerinde bulunan ve emir verme yetkisi olan kimseler hep lider statüsündedir. Bunları “yönetici liderler” olarak yorumlamak uygun düşecektir. İmam, halife, ülü’l...
Hadislerin güvenilir bir şekilde nakledilmesi amacıyla hicrî birinci asrın sonları ile ikinci asrın başlarından itibaren, isnad sistemi kullanılmaya başlanmıştır. İsnad sistemini işlevsel hale getiren ve onu tamamlayan unsur ise, râvilerin güvenilirliğinin tespitidir. Râvilerin güvenilirliği ise Cerh-Ta’dil ilmini ortaya çıkarmıştır. Ricâl tenkidi yapılırken, hadis münekkidleri...
Hakkaniyet, emniyet ve adaletin büsbütün kaybolduğu, insan haysiyetinin alenen çiğnenmeye başladığı bir ortamda miladi 7. asrın başında Mekke’de nazil olmaya başlayan Kur’ân-ı Kerîm, Allah’a kul olmayı, dünyayı imar vazifesini hakkaniyet ve liyakat çerçevesinde gerçekleştirmeyi ve emaneti ehline vermeyi talep etmekteydi. Bu yüce değerlerin anlaşılması ve yaşanması için ilk...
İslam hukuk ekolleri rehin üzerindeki hakkın mahiyeti ve gücü konusunda iki farklı yaklaşıma sahiptir. Şafiî, Hanbelî ve bazı menkul malları istisna eden Malikilere göre borçlunun rehin üzerindeki hakkı son derece güçlüdür. Bu sebeple rehin mürtehinin elinde tamamıyla emanet olarak görülür. Dolayısıyla herhangi bir kasıt veya kusur olmaksızın rehnin kaybedilmesi halinde, oluşan...
Beş duyu organlarından biri olan görme duyusu, insanların en çok kullandığı duyu organlarından birisidir. Görme duyusu ile varlıkların renkleri, biçimleri, boyutları hakkında kolay ve hızlıca bilgi edinmek mümkündür. Bununla birlikte görme duyusu, hastalık, darp, kalıtsal etkenler vb. sebeplerle yitirilebilmektedir. Bu durum ise insanın bilgi edinmesine olumsuz olarak...
Sometimes hâ letter with sukûn (ـهْ) is added to end of a word for some reasons such as to pronounce the haraka of the last letter during wakf in Arabic. That hâ is called hâ al-sakt in common usage. It is seen that hâ al-sakt which is used in accordance with some certain rules in Arabic, takes place in qiraat imams’ recitations too. However, there is unity in some qiraat imams...
İlim dünyamıza ve düşünce mirasımıza yön veren âlimlerden biri olan Cüveynî, münasip mânaya ziyadesiyle önem vermekte ve onu farklı boyutlarıyla ele almaktadır. Ona göre tâlilin imkanı ve hükmün tâdiyesi, münasip bir mânanın varlığına bağlıdır, ancak münasip mâna ile tâlilin vuku bulması için birtakım şartların yerine gelmesi gerekmektedir. O, münasip mânayı, usûlün mâna yönüne...
Düşünsel temelleri hicri 2. yüzyıla değin uzanan selefilik, İslam’ın özüne dönüş vurgusunda bulunmakla birlikte dini metinleri literal okuma ve anlamaya önem gösteren bir harekettir. İçinde bulunduğumuz yüzyılda Batı coğrafyasının Müslüman ülkelere yönelik emperyalist eylemleri Ortadoğu ülkelerinde karşıt radikal oluşumların hızla ivme kazanmasına neden olurken, selefilik...
Kitap M. Mahfuz Söylemez’in yazdığı “Takdim” (s. 6-8), çevirmenin yazdığı “Önsöz” (s. 9-17) ve üç bölümden oluşmaktadır. Çevirmen “Önsöz”de Seyyid Kutub’un yüzyılımızda yaşayan İslam’ın teori ve pratiğini aktif siyasi söylemle birleştirmeye çalışan önemli düşünürlerden birisi olduğunu belirtir. Kutub ayrıca yenilgi psikolojisini aşıp düşünce şekli ve mücadeleci bir karakterle...
Mehmet Sait Arvas’ın hazırlamış olduğu doktora tezinin kitaplaştırılmış hali olan Fıkıh Usûlü Kelâm İlişkisi isimli bu çalışmada da fıkıh usûlü ve kelâm disiplinlerinin birbiriyle olan ilişki ve irtibatı ilk dönem Hanefî usûlcüleri bağlamında ve kelâm ekolleriyle mukayeseli olarak ele alınıyor. Mehmet Sait Arvas’ın hazırlamış olduğu doktora tezinin kitaplaştırılmış hali olan...
Fıkıh usûlünde Kelam ilmiyle etkileşim içerisinde şekillenen illet teorisi, aynı mezhep içerisinde dahi yeknesak bir yapıya sahip değildir. Hicri 5. asırda Debûsî’nin teorik çerçevesini kurduğu, Serahsî ve Pezdevî’nin eserleri ile olgunlaşan Hanefî illet teorisi, zaman zaman mezhep içi ihtilafa konu olmuş ve tenkit edilmiştir. Bu eleştiriler, fıkıh usûlünün kelâmî öncüllerle...
İspanya 92/711 senesinde başlayan fetihler sayesinde Müslüman hâkimiyeti altına girmiş, 139/756 senesinde Endülüs Emevi Devleti kurulmuştur. I. Abdurrahman ile temelleri atılan ve II. Abdurrahman ile düğün günlerini yaşayan Endülüs’te, devletin kuruluşu üzerinden henüz bir asır bile geçmemişken III. (IX.) yüzyıl boyunca bir dizi iç karışıklık ve ayaklanmanın olduğu bir dönem...
Birçok ilmin tahsilinde kaynak eserlerin daha kısa ve öz olarak telifi gelenek hâlini almıştır. Mensûr eserlerden farklı bir dil kullanan didaktik manzûmeler, birçok disipline ait konuları kendine has bir üslup ve tertiple işlemesi, aynı zamanda tahsil gören öğrenciye gerekli olan bilgileri derli toplu bir biçimde bulmasına imkân sağlaması itibariyle eğitim öğretim faaliyetleri...
213/828 ila 276/889 tarihleri arasında yaşayan ve hayatının büyük bir bölümünü Bağdat’da geçiren Ebû Muhammed Abdullâh b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî (ö. 276/889), çok yönlü bir âlimdir. İbn Kuteybe gençlik yıllarında Mutezilî görüşlere sempati duymuştur. Fakat daha sonra, döneminde Ehl-i Sünnet’in sözcüsü haline gelmiş, duruşu ve faaliyetleriyle siyasi otoritenin teveccühünü...
Kur’ân kıssalarından bahseden âyetler, ilâhî kelamın kendine has üslubunun öne çıktığı âyetlerdir. Mektûb değil mesmu’ olarak nâzil olan Kur’an-ı Kerim muhatap kitlenin kullandığı dilin imkânlarını dikkate almış ve beşerin idrak seviyesine uygun olarak hitapta bulunmuştur. Hz. Peygamber’in sîretiyle paralel okunması gereken kıssaların, ifsat olan tevhit akidesini ıslah etmek ve...
Osmanlı şeyhülislamları hakkında yapılacak detaylı çalışmalar, Osmanlı hukukunun daha iyi anlaşılması ve yorumlanması için büyük önem arz etmektedir. 17. yüzyılda yaşayan Çatalcalı Ali Efendi gerek on üç yıllık şeyhülislamlık vazifesi ile, gerekse sonraki dönemde kendisine çokça başvurulan muteber fetvalar vermiş olması sebebiyle dikkat çeken ve araştırılması gereken bir...
This research analyses the notion of ‘ismah, believed to be a natural faculty of the prophets (and the Imams in Shi’ite case) that protects them from sin, even though they are capable of committing sin. The following questions have naturally played a central role in the formation and construction of the subject: is it possible for a human being to be infallible? Is it rational to...
Kriminolojiye dayalı klasik ceza hukukuna bir tepki olarak gelişen viktimoloji, daha ziyade, mağdura odaklanarak suçun sebebiyet verdiği zararları gidermeyi amaçlamaktadır. Bu yeni ilim dalı, suçtan dolaylı olarak etkilenen kişileri ifade etmek için “suçtan zarar gören” kavramını geliştirerek mağdur kavramının kapsamını genişletmiştir. Buna rağmen suçlu yakınlarını mağdur...
Mudârabe işletim sürecindeyken tarafların oluşmuş ya da oluşacak kâr üzerinde hakları sabit olmaktadır. Söz konusu haklar, klasik fıkıh eserlerinde üç farklı durum ve düzeyde ifade edilmektedir. Birincisi, mudârabe sermayesinin ticari mala dönüşmesiyle meydana gelen haktır. Bu durumda taraflar ticari mal üzerinde hak sahibi olmakta ve bu hak “hakku’t-temellük” diye...
İslam düşünce tarihinin köşe taşlarından biri olan İmam Ebû Hanîfe, aynı zamanda İslam hukukunun kurumsal yapıya kavuşmasına katkı sağlayan fakihler arasında ilk sıralarda yer alır. Onun düşünce sistemi farklı ilmi disiplinler tarafından çok yönlü olarak araştırılmış; İslam düşünce ve hukuk tarihindeki derin etkisi ve haiz olduğu konumu takdir ve teslim edilmiştir. Bununla...