E.K.I. Kozlu Üretim Bölgesinde Troley Lokomotif Nakliyatı, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Yolları

E. K. I. Kozlu Üretim Bölgesinde Troley Lokomotif Nakliyatı. Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Yolları Yüksel KARAHASAN * E.K.I. Kozlu Bölgesi'nde 14 Km^ lik bir alan içerisinde halen +20 katı dahil, 5 ayrı katta 5742 ton tuvenan kömür üretilmektedir. En derin üretim katı —425'dir. Üretim değişik özellikteki 30 damardan yapıl maktadır. Tabakalar büyük ve küçük faylarla bölün müş ve atılmıştır. Ayrıca ondülasyon ve kıvrımlarla damarların özelliği değişikliğe uğramıştır. Çalışma yerleri grizuludur. Ton başına metan miktarı .ortalama 30 m3 dür. Derinlerde bu miktar daha çok artmaktadır. Tabakaların kırıklı oluşu, ba kir sahalardaki metan gazının çalışma yerlerine ve nakliyat yollarına akışına sebep olmaktadır. Bu du rum havalandırma problemlerini güçleştirmekte ve troley nakliyatını da sınırlandırmaktadır. Bölgede halen 3 tip lokomotifle nakliyat yapıl maktadır : A) Troley lokomotifleri. B) Akülü lokomotifler. C) Dizel lokomotifler. * Elektrik Müh. E.K.I. Kozlu a i t : XI Sayı : 6 Dizel lokomotifler —200 ve —360 ara katların da kullanılmakta olup 1000 litrelik vagonları çek mektedirler. Akülü lokomotifler —300 ve —425 katlarında kullanılmaktadır. 5300 litrelik vagonları taşıyan bu lokomotifler yeraltı ana nakliyatının büyük bir kıs mını üzerlerine almışlardır. Ayrıca, troley nakliyatı nın aksadığı güzergâhlarda akülü lokomotifler kul lanılmaktadır. Troley lokomotifleri halen —300 katı kuyu di binde 2.5 Km.'lik bir ring nakliyatı yapmakta ve 5300 litrelik vagonları çekmektedirler. Bölgemizde troley lokomotifleri İle insan nakliyatı yapılmamak tadır. Şek. I de E.K.T. Kozlu Bölgesi —300 Katı tro ley nakliyat şebekesi görülmektedir. I ve II No. lu kuyulardan giren temiz havanın dağılışı oklarla gös terilmiştir. Şekil 1 55 Akülü lokomotifler 21705 kartlyelerlnden getir dikleri doluları 21705/21704 kavşağını geçince bı rakırlar. Bırakılan bu dolu katara troley lokomotifi kancalanarak 21709 yolunu takiben 21704 yoluna çıkar ve tumba gerisindeki 5 numaralı dolu zincirine bırakarak boş olarak 21703 yolundan 21704 tumba boş yoluna geçerek devreyi tamamlar. Birkaç sene öncesinde, bağlı bulundukları kav şaklardan itibaren 22716 yolunda 800 m., 22717 yo lunda 1200 m. ve 21705 yolunda 600 m. mesafe lere kadar troley nakliyatı yapılmakta İdi. Şimdi İse, sadece kuyu dibinde 2.5 Km.'lik bir ring devresinde troley nakliyatı yapılmaktadır. üretimin ağırlık merkezi çok yakın bir zaman da —425 katına kayacaktır. Troley nakliyat sistemi de —425 katında şimdikinden çok daha geniş bir saha içinde bulunacaktır. Troley nakliyat sistemi nin bugünküne nazaran daha derinde ve daha geniş bir saha içerisinde bulunmasının bir takım - nakli yatı sınırlayıcı problemler yaratacağı bilinmektedir. 22716/22717/22710 yollarından gelen akülü lo komotifler doluları 21704 kavşakları önündeki ma kaslara bırakarak boş vagon beklerler. Akülü lo komotiflerin getirdiği dolular, troley lokomotifine kancalanarak 5 no. lu dolu zincirine bırakılırlar. TROLEY LOKOMOTİFİNİ N 1 2 3 4 5 — Tip — Hız — Motor Adedi — Beher motor gücü ve gerilimi —• Ağırlığı 8 — Lokomotif yüksekliği 9 — En küçük dönme yarıçapı Troley lokomotifinin 500V He çalışan 2 adet 78 HP'llk doğru akım seri motoru vardır. Motorlardan herblrl tekerleklere bir dişil vasıtasıyla direk ola rak bağlıdır. Troley dingili ve motor mili birbirine paraleldir. Motor diğer taraftan kendisine yaylar va sıtasıyla bağlandığı maklna çatışının sabit bir mi line dayanmaktadır. Bu şekilde elâstiki bir bağlantı ocak İçi şartlarına çok uygundur. Troley lokomotifi nin hareketi esnasında husule gelen sarsıntılar mo tora çok az Inlktal eder. Fren hava kompresyonlu olup, frenleme zama nı çok kısadır. Frenler için lüzumlu basınçlı hava, troley üzerine yerleştirilmiş bir kompresör vasıtasıy la temin edilmektedir. Troley lokomotifi havalı fre ne İlâveten mekanik frenle de teçhiz edilmiştir. Teh likeli durumlarda, ters akımla frenleme yapılarak lokomotif çok kısa zamanda durdurulabilinir. TROLEY LOKOMOTİFİ ELEKTRİKI DONANIMI HAKKINDA KISA BİLGİ : KARAKTERİSTİKLERİ: : JEFFREY. M. H. 1.8 - 7.4 m/sn. 2. 78 HP, 500V. 13 ton. 6636 mm. 1778 mm. 1337 mm. 15 m. : 1956. Şemada gösterilmemiş olan bir enversör kont rolör vasıtasıyla seri doğru akım motörlerl, bir yön de ve diğer yönde seri veya paralel bağlanabilirler Şemada görülen 6 kademeli kontrolör vasıta sıyla dirençler, motorlara kısmen veya tamamen se ri olarak bağlanabilirler. Kontrolör kolunun 6 kade menin herbirl için yatay hareketi sırasında düşey bir kuvvete de ihtiyacı vardır. Düşey kuvvet tatbik edildiği sürece emniyet anahtarı kapalı tutulmakta ve lokomotif kumanda devresinin toprakla olan İrti batı sağlanmaktadır. Troley lokomotif sürcüsü kont rolör kolundan elini çektiği anda kontrolör kolu hangi kademede olursa olsun lokomotif stop olur. Kontrolörün çeşitli kademelerinde 1'den 6'ya kadar numaralandırılmış kontaktör bobinleri vası tasıyla, yine aynı şekilde numaralandırılmış kontak lar kısmen veya tamamen kapalı kalabilirler. Şek. 2 de JEFFREY Lokomotifinin, orijinal elektrlk devresinin, basitleştirilmiş şeması görülmek tedir. Kontrol anahtarı kapatıldıktan sonra kontro lörün 1. kademesinde 1 ve 4 No. iu kontaktör bo binlerinden akım geçmekte, dolayısıyla 1 ve 4 No. lu kontaklar kapalı tutulmaktadır. Troley motoruna enerji, hattan, arşe kolu ta bir edilen İki sırıkla alınmaktadır. Enerji hattının troleyin sağında veya solunda oluşuna göre sırık lardan biri kullanılmaktadır. Transfer anahtarı vası tasıyla diğer sırıkta cereyan kesiktir. Bu durumda dirençlerin tamamı, şemada gö rüldüğü gibi sert bir halde, motorlara yine seri ola rak irtibatlandırılmış olmaktadır. Diğer kademeler de de çeşitli kontakların kapanmasıyla dirençlerin bir kısmı devre dışı edilmekte veya dirençlerin ken- 56 Madenclllk di aralarında paralel bağlanmasıyla toplam direnç düşürülmektedir. Kontrolörün 6. kademesinde ise dirençlerin tamamı kısa devre olarak devre dışı edilmektedir. Bu durum troleyin son hızına tekabül etmektedir. Troley lokomotif motorları fazla zorlandığı ya hut lokomotif elektrik! devresinde hasıl olan bir arı za nedeniyle troley, hattan, fazla bir akım çekme durumunda olursa, şemada PP. olarak gösterilen aşırı akım rölesi vasıtasıyla kumanda (kontrolör) devresindeki aşırı akım kontağı açılır ve troley lo komotif motorları akımsız kalır. Bu halde seyyar lâmba, kompresör ve projektörler hattan akım çe kebilmektedir. KARŞILAŞILAN ZORLUKLAR ve ÇÖZÜM YOLLARI : Toprak Kaçağı ve Yangın : Troleyin ileri geri manevrası sırasında ve ma kaslarda, arşe kollarının veya kollardan birinin İs tikâmetinin değiştirilmesi anında sürücü, dikkatsiz liği sebebiyle arşe kolunun troley nakil hattı ile ger dirme halatını kısa devre ederek toprak kaçağına sebep olmaktadır. Toprak kaçağı olan güzergâhta ki hattın ceryanı toprak kaçağı rölesi tarafından ke silmekte ve meydana gelen hasarın İzalesi müddetlnce bu güzergâhtaki nakliyat durmaktadır. Bazan bu kısa devrelerden hasıl olan şiddetli arklar ga leri tahkimatında yangınlara sebebiyet vermektedi (...truncated)