Ladinin (Picea orientalis Link. Carr) Türkiye şartlarında özel silvikültürü

~IE B SAYı N'UMBER HEFT FASClCULE CİLT VOLUKB: BAND TOME İSTANBUL ÜNİvERSİTESİ ORMANFAKÜLTESI DERGİSİ &IlVIEW OF THE FACIlLTY OF FORESTBY, UNIVERSITY Ol!' ISTANBUL ZElTSCHRIFT DER FOBSTLlOHEN FAKULTAT DER UNIVERSITAT ISTANBUL BEVUE DE LA FAOULTl!: FOBESTttRE DE L'Ul\'1VERSrrI; IYISTANBUL 1 1081 f LADİN'İN (PICEA ORIENTALIS LINK. CARR) TÜRKİYE ŞARTLARINDA ÖZEL SİLVİKÜLTÜRÜ 1 Prof. i. Doğu Ladini Ormanlarmın Dr. İbrahim ATAY i Türkiye'deki Yo.yılışı ve Yetişme l\Iuhtii İstekleri Doğu Karadeniz bölgesi boyunca dar bir şerit halinde uzanan ladin ormanları Artvin yöresinde bir genişlik kazanır ki bunun nedeni Çoruh nehrinin bu yörede rutubeti içerlere kadar taşımasıdır. Bölgede Lil.din yayılışının tipik özelliği, kıyı dağlarına bağlı kalması, iç kısırnlara geçememesidir. Ladin Giresun, Trabzon ve Çamburnun'da münferit fertler halinde sahtle kadar inmekle beraber, sahile paralel dağlık şeritte, kışları sert ve yağışça zengin olan yüksek yerleri seçmektedir (SAATÇIOGLU, 1976). Gerçi doğu Lil.dininin Karadeniz kıyılarındaki alt sınırını, insanların yüzyıllardır süregelen isa:betsiz müdahalelerinin bir ölçüde yukarıya ittiği muhakkaktır. Fakat Ladinin asıl yayılışını 1000 - 1300 metreden yukarıarda yaptığı, küçük meşcerc, grup ve kümecikler halinde 150 m ye kadar indiği, münferit olarak da deniz. kenarında bile bulunduğu bildirilmektedir (KAYACIK, 1952). Gerçekte Ladin yayılış sahasında orman vejetasyonunu kaba olarak 3 ana zona ayır, mak mümkündür (KAYACIK, 1960). Bunlar 1} Çalı formasyonu zonu: ki deniz seviyesinden başlar, 600 - 700 m ye kadar yükselir, 2} Yaprakh ormanlar zonu: 600 - 700 metreden başlar 1000 - 1200 m ye kadar yükselir, 3} iğneyapraklı ormanlar zonu: 1000 - 1200 metreden başlar 1800 ,2400 metreye kadar yükselir. Ladirı yayınşmda Doğu Karadeniz'deki topoğrafik yapı önemli roloynar. 2 Vadi dışında kıyıya paralelolarak uzanan dağlar, bol yağışların, özellikle rutubetli havanın içerlere girmesine engelolurlar ve böylece Ladinin yayılışim sınırlarlar. Ancak yukarda bahiskonusu ettiğimiz iki vadi, Çoruh vadisi ve Harşit vadi si rutubetin biraz daha fazla içerlere girmesini sağladıklarından, Ladin yayılışının buralarda biraz daha genişlediğini görürüz. Genelolarak Ladin Doğu Karadeniz sahil dağ silsilesinin su ayırını hattının arkasına geçmemektedir (KAYACIK, 1952). Ladin yayılrş :sahasında arazi oldukça arızalıdır. Özellikle Rize ve Pazar ilçelerlndeki Ladin ormanıarı yer yer sarp yamaçlar ve uçurumlar üzerindedir. Batıya doğru ilerledikçe yayılış alanı genelde nisbeten yayvanlaşmaya başlar. Doğu Karadeniz bölgesinin bu arızalı durumunun, Ladin ormanlarımızın gerek yapay ve gerekse doğal gençleştirilmesinde bazı zorluklar yarattığı muhakkaktır. Örneğin arazinin genellikle makineli çalışmaya elverişli bulunmaması, uçaklarla kimyasal diri örtü mücadelesi yapılamaması istihsalde transportta karşılaşılan zorluklar v.s. Doğu Ladlnin yayılış sahası olan Doğu Karadeniz bölgesinde 1. sınıf meteoroloji istasyonları sahile yakın alçak yerlerde kurulmuştur. Ladinin yayılış alanları ı Yüksek lIsansta «Doğal Gençleştirme Yöntemleri ii>' .dersl için geliştirilmiş Orman Fakültesi Silvikültür Kürsüsü. Bahçeköy· [stanbul. ı LO, bir örnektir. İBRAHİM ATAY 26 içinde yeteri kadar ve uygun dağrlışta meteoroloji istasyonları bulunmadığından bu alanların iklim özelliklerini bugün için kesin hatları ile ortaya koyma imkanı yoktur, Ancak, Doğu Karadeniz Orman Araştırma İstasyonu tarafından' orman içinde (Meryemana Araştırma Ormanı) 1100 m yükseklikte kurulan ve 11 yıllık ölçmelere sahip bulunan gözlem istasyonunun verilerinden bir fikir edinmemiz mümkündür. Bu cümleden olarak diyebiliriz ki yağışın yıl içindeki dağıtışı düzenlidir. Hatta vejetasyon süresi içindeki yağış kış aylarına oranla daha fazladır (ATA, 1980). Yıllık toplam yağış ise 1000 mm nin üzerindedir. 11 yıl içinde Meryemana'da en düşük sıcaklık -14,2°C (18.1.1972) ve en yüksek sıcaklık 37,2°C (19.7.1978) ölçülmüştür, Nisbi nem ortalama, % 75,1 yaz aylarında daha da fazladır. Sisli günler sayısı fazla olup çoğunlukla vejetasyon süresi içine düşmektedir. Orman içi gözlem istasyonu Meryemana dışında, Artvin, Rize, Trabzon ve Giresun gibi uzun yıllar ölçme yapmış büyük istasyonların gözlem değerleri de bölgede nisbi nemin yüksek, yağışın yıl içindeki dağılışının düzenli, mutlak miktarının yüksek, yaz sıcaklığının aşırı olmadığını teyit etmektedir. Ladin yayılış alanının kıyı şeridinde kışlar çok ılıman geçerken, Llidinin asıl yayılış , alanı olan yüksek dağlık mıntıkada, şiddetli, özellikle bol kar yağışlı kışlar hüküm sürmektedir. Ladin yayılış sahasının iklim özelliğini kısaca özetlemek gerekirse, bu sahalarda kışlar soğuk ve karlı, yazlar serin, yağışlı, yağışın yıl içindeki dağılımı elverişli (her mevsimi yağışlı) nisbi nemlilik oranı yüksektir diyebiliriz. ATA'nın AKGüL'e atfen bildirdiğine göre (ATA, 1980) Doğu Lil.dini ormanıarında tam veya kısmen gelişmiş orman toprağı hakimdir. Çok serin ve fazla yağışh yerlerde, kaba çürüntü formunda sathi humus birikmesi ve keza lokal olarak çok zayıf ve orta derecede podsolleşrniş esmer orman toprağı tipleri mevcuttur. Yağışın fazla ısının noksan olduğu yerlerde, mikro organizma faaliye~lerinin yetersizliği, Orman Güllerinin sert yapraklarının ayrışmasını da güçleştirmektedir. II. Lüdinln Karakteristik Vasıfları ve Türkiye'de Ladin Meşcerelerinin Özellikleri Konifer sınıfının bir cinsli bir evcikli cinsi Iadirıde erkek çiçekler ağacın alt dallarındaki sürgünlerin uçlarında, dişi çiçekler (kozalaklar) üst dallar üzerindedir. Yabancı döllenme esastır (KAYACIK, lS52). Kozalakların dal üzerinde duruşları önce yukarıya, döllendikten sonra Göknarların ve Sedirlerin aksine olarak aşa, ğıya doğru sarkıktir. Olgun kozatakların rengi kendine özgü kahverengini Kasım ortalarında almaktadır (üRGENÇ, 1965). Kuş zararlarının artması, kozataklardaki reçine yapışkanlığırıın azalması, olgunlaşmanın öteki be~irtileridir. Yükseklik (600 m fark) bakı değişikliği (GÜNEY. KUZEY) münferit olarak iki hafta kadar, müştereken bir aya kadar olgunlaşma zamanını etkılerter. Bu hususların bölge şeflerince bilinmesi tohumlama kesimi, özellikle toprak işleme zamanını tohum dökümünden sonraya kaçırmamak Için çok önemlidir. Doğal gençleştirme yönünden, Doğu Ladinlnde zengin tohum yıllarının 2 - 4 senede bir nasıl olduğunun, böyle yıllarda hektara, 1800 kg kozalak ve bunlardan da 100 kgr. tohum intikal edebilmek te olduğunun (üRGENÇ, 1965) bilinmesinde de fayda vardır. Doğu Ladininln büyü. mesl Avrupa Ladinlnin büyümesinden daha yavaştır. Fakat büyümesi 8 - 10 yaşından sonra hızlanmakta ve sürekli bir şekilde uzun yıllar devam etmektedir (KAYACIK, 1980). Elverişli yerlerde 1,5 - 2 m çap ve 40 - 50 metre boy alabtlmektcdir. Doğu Ladtninde şimdiye kadar en yüksek boy, Kafkaslarda tesbit edilmiştir (60 m). En büyük çap da Çoruh vadisinde görülmüştür (1,75 m. göğüs çapı). LADtN'İN 27 ÖZEL SİLVİKÜLTÜRÜ Artvın'in Boreka Bağcılar bölgesinde dip çapı 2 m, boyu 50 m, dikili hacmi 50 m' ve (...truncated)