1914 Yılında Yayınlanan Kadın Gazetelerinden ‘Kadınlık’a Göre Kadın

1914 Yılında Yayınlanan Kadın Gazetelerinden ‘Kadınlık’a Göre Kadın Yrd. Doç. Dr. Besim YILDIRIM Doç. Dr. Salih SEYHAN atatürk üniversitesi iletişim fakültesi gazetecilik bölümü Abstract Woman According to ‘Kadınlık’, a Women Newspaper Published in 1914 This study aims to understand the role of the women in the modernization period of the Ottoman Empire by exploring the media content of that period. 11 original copies of the Kadınlık (Womanhood) newspaper are taken into consideration as an example of the study from the March 8th to May 17th 1330 published in Ottoman Turkish with Arabic alphabet. After having presented general information about the newspaper, we tried to analyze the articles of Ebussureyya Sami, Halis Esref, Sukufe Nihal Mithat, Mahmud Sadık, Nevvera Sukran and Hacı Cemal, writers who had written a lot about the status of Ottoman women. The articles have been analyzed by qualitative content analysis in order to be able to reveal the newspaper’s attitude related to the women’s status. As a result, despite the existence of different points of view of the writers, we observed that different aspects of the women’s identity and status, i.e. family life, education, marriage and divorce law, working conditions, have been discussed within the context of historical, political and social conditions of the period. keywords: Kadınlık, women in the Ottoman Empire, women’s magazines, women newspapers 40 İleti-ş-im 23 • Aralık 2015 Résumé 1914 La femme selon ‘Kadınlık’, l’un des journaux des femmes, publié en Nous envisageons par cette recherche de comprendre le rôle attribué aux femmes au cours de la période de modernisation dans l’Empire ottoman et de révéler les sujets liés aux femmes publiés à l’époque à partir de l’exemple du journal Kadınlık. Pour ce faire, nous avons analysé onze numéros du journal, publiés entre 8 mars 1330 et 17 mai 1330, en ottoman avec l’alphabet arabe, en les transformant au format digital. La recherche présente dans un premier temps les informations générales et techniques à propos du journal. Ensuite, le contenu des articles de certains écrivains qui ont plutôt traité des sujets portant sur le statut social de la femme, comme Ebussüreyya Sami, Halis Eşref, Şukufe Nihal Mithat, Mahmud Sadık, Nevvera Şükran et Hacı Cemal, furent analysés qualitativement, ce qui rend le travail une monographie. Selon les analyses, nous pouvons indiquer que même s’il y a des points de vue différents au sein des écrivains du journal à propos de l’identité et le statut social des femmes, il est tout de même possible d’observer que, dans le contexte historique, politique et social de l’époque, les sujets les plus traités furent les suivants: le statut de la femme dans la famille, son éducation, les lois sur le mariage et la divorce, les conditions selon et dans lesquelles les femmes peuvent travailler. mots-clés: Kadınlık, la femme à l’époque ottomane, les magazines des femmes, les journaux des femmes Özet Osmanlı modernleşme sürecinde kadınlara biçilen rolü anlamak ve o dönemde basının gündeminde yer almış olan kadına ilişkin konuları Kadınlık Gazetesi bağlamında ortaya çıkarmayı amaçlayan bu çalışmada, gazetenin 8 Mart 1330-17 Mayıs 1330 tarihleri arasındaki orijinal Arap harfli Osmanlıca 11 nüshası, dijital ortama aktarılarak incelenmiştir. Araştırmada öncelikle kimlik bilgileri ve teknik özellikleri gibi gazeteye ait genel bilgiler sunulmuştur. Daha sonra gazetenin kadına biçtiği role ilişkin yaklaşımlar üzerinde yorum yapabilmek ve derginin kadının konumuna ilişkin tutumunu ortaya koymak amacıyla, yazılarında kadının toplumsal konumuyla ilgili meselelere yoğunlaşan Ebussüreyya Sami, Halis Eşref, Şukufe Nihal Mithat, Mahmud Sadık, Nevvera Şükran ve Hacı Cemal’e ait yazılar niteliksel içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma bu yönüyle monografi özelliği taşımaktadır. Değerlendirmeler sonucunda gazetenin yazarları arasında kadının kimliği ve konumuna ilişkin farklı bakış açılarının varlığı dikkat çekse de, ağırlıklı olarak, dönemin tarihsel, siyasal ve toplumsal koşulları bağlamında, kadının aile içindeki konumu, eğitimi, evlilik boşanma hukuku, kadının nasıl ve hangi hallerde çalışması gerektiğine yönelik konuların gündeme getirildiği anlaşılmıştır. anahtar kelimeler: Kadınlık, Osmanlı’da kadın, kadın dergileri, kadın gazeteleri İleti-ş-im 23 • Aralık 2015 41 1. Giriş II. Meşrutiyet’in hemen ardından yayınlanan gazete ve dergilerin hemen hepsi, II. Abdülhamit’in dönemine, “Zulüm ve istibdattan, kahır ve baskıdan ibaret olan eski idareyi”, (Nadir, 1908: 1), “…o zalam ve enin dolu günlerde, memleketin esaret ve istibdat altında inim inim inlediği günlerde…” (Şayan-ı Teessüf Bir Mülakat, 1908: 1) gibi cümlelerle göndermelerde bulunmuşlardır. Kadınlık Gazetesi de II. Meşrutiyetin ilanından çok sonra (1914) yayınlanmış olmasına rağmen, II. Meşrutiyet’in ilanından sonra geçen dönemi de içine alarak eski devirleri, “Şimdiye kadar cehlin kara pençeleriyle yırtılan gariban-ı nisviyete ilmi, edebi ve ailevi çiçekler, güller takmak ve mübareze-i hayatiyeye iştirak için o zayıf dimağları silah-ı ilm ve irfan ile teçhiz eylemek içün çalışacaktır” ifadeleriyle yermiştir (“Mesleğimiz”, Kadınlık, 8 Mart 1330, Numru 1, s.2). II. Abdülhamid’in bu şekilde tanıtılması gelişmekte olan İttihat Terakki Cemiyeti’nin de teşkilatlanmasını kolaylaştırmış, devletin her köşesinde kendisine taraftar bulabilmiştir. Cemiyet’in fikirlerini her tarafa yaymak için en önemli araçlardan biri ise basın olmuştur. İttihat Terakki’ye ait yayın organlarından, Cemiyet’in kendileri ile ilgili olumlu görüşlerini okuyup, sıkı bir Cemiyet taraftarı olan kadınların sayısı da Selanik başta olmak üzere ülkenin her yerinde fazlalaşmıştır. II. Meşrutiyet, Osmanlı açısından sosyal, siyasal, eğitim, hukuk gibi toplumsal alanlarda dönüşüm ve değişime gidildiği bir dönemdir. Osmanlı modernleşmesinde öncülük edecek yapısal değişimler bu dönemde ivme kazanmış, siyasal yapıda farklılaşma, laikleşme, özgürleşme sürecine girilmiştir. Yine bu dönemde toplumsal geri kalmışlıkla kadının eğitimi arasında paralellik kurulmuş, batıyı yakalamak için kadınların eğitilmesi gerektiği konusu sıklıkla vurgulanmıştır. Bu değişim ve dönüşüm içerisinde kadınlara geleneksellik ile modernlik arasında dengeyi kurma rolü biçilmiş, bu çerçevede kadınlara yönelik birçok dergi ve gazete yayınlanmıştır. Bu yayınlarla kadın erkek ilişkilerinin, geleneksel biçimleri eleştirilmeye başlanmış, kadının toplumsal statüsünün yeniden inşası için mücadele verilmiştir. Zaman içerisinde kadınların aktif katılımlarıyla zenginleşip, etkin hale gelen bu gazete ve mecmualar toplumun kurtuluşunun ancak kadının yükselişiyle mümkün olabileceği görüşünden hareketle, Osmanlı’daki kadın sorununa farklı açılardan yaklaşılmasına olanak sağlamış ve kadının toplumsal konumunun iyileştirilmesinde başlangıç noktası oluşturmuşlardır. Bu haliyle II. Meşrutiyet dönemi, kadınlar için bir aydınlanma döneminin de başlangıcıdır denilebilir (Çakır 1994: (...truncated)