Orman yol şebekelerinin planlanması

, ;, tSlANBtJl ,üNIVERSITES'1 / J' .v / ( , ORMAN YOL ŞEB E K ELER İN İN PLÂNLANM ASI Yazan : Prof. Dr. F âik TAVŞANOĞLU, M em leketim izde b ir m üddetten b eri orm anlardan d ah a fazla hâsı11ât alm ak, m eşeereleri d ah a iyi korum ak v e geliştirm ek için d ah a entans if b ir işletm e tatbik etm ek ihtiyacı duyulm aktadır. İstihsale m üsait orm anların rasyonel olarak plânlanmış yol sistem leriyle kavranm ası sayesinde b ir taraftan b u g ü n e k ad ar devam etm iş ve :günlük ihtiyaçlara göre düşünülm üş plânsız yol inşaatına son verilm iş ■olacak; diğer taraftan şim diye k ad ar ulaşılam ıyan sahalarda kesim çağı nı aşmış ve kesim çağm a gelmiş ağaçlan kıym etlendirm ek m üm kün oîa■eağı gibi, uygulanacak bakım ted birleri sayesinde d e önem li m iktarlar d a ara hasılat elde edilebilecektir. Ayrıca, b u tedbirlerin m üsait tesirleri neticesinde m eşeerelerdeki tecessüm duraklam ası d a önlenmiş ■olacaktır. İstihsâle m üsait koru orm anlam ıdan hali h azırda alm an yıllık h a sılat, ortalam a olarak ancak 0,8 m 3/h e k . sanayi odunudur. H albuki entansif orm ancılık için yeterli yol sistem leri ve iyi bir istihsal tekniği, ile bu ■ormanlardan alınacak yıllık hasılatı en az 2 m :i/h e k . a çıkarm ak m üm kün görülm ektedir. Buna, b ir d e istihsâle m üsait baltalıklarla istihsâle m ü sait olm ayan koni ve baltalıklardan rasyonel yol şebekeleri ve isabetli bakım tedbirleri vasıtasiyle direkt olarak elde edilecek avantajlarla, tecessüm ü hızlandırm ak suretiyle kazanılacak endirekt avantajları da katm ak icabeder. Bunun dışında orm an m ıntıkalarının rasyonel olarak düşünülm üş y o l sistem leriyle kavranm ası sayesinde T ürkiye şartlan bakım ından bü 8 F. TAV ŞAN OĞLU yük Lir önem gösteren orman yangınlarını geniş ölçüde önlem ek ve em niyetle kontrol altına alm ak imkân dahiline girm iş olacaktır. I Ormaıı Yol Şebekelerinin. K arakteristikleri Bir orm an topluluğunun enlansif olarak; işletm eye açılabilm esi için kesim, nakliyat, ekim, dikim, bakım , hastalık ve haşeratla m ücadele, yan gınlardan korunm a ve yangınları söndürm e gibi çeşitli orm ancılık hiz m etlerinin vakit ve zam anında, usul ve tekniğine uygun olarak yapılm a sı şart olup; bu işlerin ileri sürülen isteklere göre yapılabilm esi orm anda ki bütün m eşcerelere h attâ b u m eşcerelerin h e r tarafına kolaylıkla n ü fuzu sağlayan itina ile plân Iaş tırılm ış bir yol şebekesinin m evcudiyetine bağlıdır. D ağlık arazide yol şebekelerinin genel karakteristiklerini şu suretle sıralayabiliriz : — B ir O rm an Yol Şebekesi, dere yolları, ıjdmaç yollan v e irtibat yollan gibi birbirine bağlı b ir çok ana ve tâli yollardan oluşm aktadır. — O rm ancılıkta devam lılık prensibinin o rtay a koıımasiyle birlikte, orm an nakliyatının v e nakliyat tesislerinin devam lılığı da m eydana çık m ış olıır. Bu sebeple b ir orm an yol şebekesi hizm et edeceği m ak sad a uygun olarak usul ve tekniğine göre plânlandığı ve şebekeye dahil olan yolların inşası b ir program a göre gerçekleştirildiği takdirde, tam ve reel anlamı ile devam lı ve b aşta gelen b ir işletme vasıtası olur. — O rm an yol şebekelerini plânlıyarak şebekeye dahil yolların iıışaasını gerçekleştirm ek sayesinde, bugüne k adar faydalanılam ıyan ve b ak ın ılan yapılam ıyan orm anlardan hasılât alm ak ve onları geliştirm ek imkânı elde edilm iş olıır ki, bu şekliyle yol şebekesi en önem li olan İkti sadî anlam ını kazanm ış olm aktadır. II Orman Yol Şebekelerinin Etüdü O nnan Yol Şebekelerinin esaslar şunlardır : E tüd ü için önceden bilinm esi gerekli — N akliyat sın ın ve nakliyat istikam eti : Bir on n an yol şebekesi, ana ve tâli dereleri içine alan bü tün b ir nakliyat havzasını lam olarak işletm eye açm alıdır. Bu havzanın sınırları- ORMAN YOL Ş E B E K E L E R İN İN PLA N LA N M A SI 9; nakliyal sınırlarım teşkil etm ekte olup dağlık arazide bıı sınırlar esas itibariyle havzayı komşu havzalardan ayıran sırt hatlarıdır. Yanyana bulunan havzaların birbirine bağlanm ası ortak nakliyat sının üzerindeki boyun noktalarının en uygun olanından faydalanm ak suretiyle sağlanm alıdır. H er nakliyat havzası içinde bölm elerden en yakın yollara kadar tom ruk taşım asının m üm kün olduğu k adar ekonomik sınırlar içinde kal m ak suretiyle kısa m esafeler içinde (bölm eden çıkarm a m esafesi) ve yuk an d an aşağıya doğru yapılm ası icap ettiği gibi, bütü n yollar ü re rin deki tom ruk nakliyatının d a prensip olarak y uk arıdan aşağıya doğru yapılm ası lâzım gelm ektedir ki, bu istikam et havzadaki nakliyat istika m etini verm ektedir. Ancak bu istikam etin, nakliyat havzasını satış (de polarına, fabrikalara ve istihlâk m erkezine bağlayacak irtibat yolunum yerine ve durum una göre değişebileceği şüphesizdir. — U ygulanacak m eyiller : Yol şebekesi içinde yer alan yolların m otorlu taşıtlarla nakliyatam üsait olması için m eyiller prensip olarak % 9 u (norm al m eyil ııisbeti) aşm am alıdır. Ancak bu norm al m eyil nisbeliniu m uhafaza edilm ek is lenm esinden dolayı göze alınmayacak kadar yüksek m asraflara sebepolan çok zor arazi şartları ve teknik zaru retler karşısında istisnai olarak ve kısa m esafelere inhisar etm ek şartiyle m eyil % 12 ye kadar çıkarıla bilir. Asıl olarak büyük bir m ecburiyet olm adıkça nakliyal istikam e tinde aksi m eyillere cevaz verilm em elidir. Bu m ecburiyetler şunlardır: Komşu nakliyat havzaları arasında nakliyat bakım ından irtibatın zaruri olduğu haller, büyük arazi zorlukları, yolun tem as etm esi zaruri olan (m ü cbir nokta) noktalara temas tem ini ve yabancı araziden kaçınm a lü zum u. Yol güzergâhlarının iââyininde yollar boyunca m eyilsiz (% 0) m e safeler ihdasından im kân nisbetinde kaçınılm alıdır. — Uygulanacak enkiiçiik kurb yarıçapları : Y'amaçlar üzerinde yol güzergâhlarının tâyininde, ihdası zaruri olan kurblar (Lâse) m üm kün m ertebe yam acın yayvan b ir yerine rastlatıl m alı ve b u n lar için enküçük yarıçap 10-12 m. olm alıdır (R esim 1)- D a h a gayrî m üsait d urum larda yarıçap, yol genişliği arttırılm ak suretiyle- F . TAVŞANOĞLU 10 8.0 m. ye kadar düşürülebilir. H er iki d u n u n d a da yol genişliği % 80-100 nisbetiııde arttırılm alıdır. — M evcu t yollardan istifade m eselesi : Yol şebekesinin planlanm asında orm anda d ah a evvel yapılm ış olan yolların b u plân içinde istifadeye elverişli olup olm adığı, yani b u yolla rın bugün ve ilerdeki nakliyat isteklerine uygunluk derecesi, bunların güzergâhları, m eyilleri ve kurblar bakım ından ele alınm alıdır. Bu yol lardan, güzergâhları ve m eyilleri itibariyle yukarda belirtilen isteklere uygun olm ayanlar tam am iyle terkedilerek yol şebekesi plânının dışında bırakılır. G üzergâhları v e;m ey illeri bakım ından uygun bulunan yollar boyunca m evcut olan fakat yarıçapları yeterli bulunm ayan kurblann, yarıçaplarını büyültm ek yahut b u ralarda yol genişliğini arttırm ak su re liy le ıslâhı çok kere m üm kün olm aktadır. © 3 7 0 .......... v : ......... ^ . A Resim 1 . Yamaç üzerinde viraj teşkili. — Yol aralığı v e y (...truncated)