Türkiye’de ağaçlandırma çalışmalarının planlanması problemleri

SERİ B. CİLT VII. SAyı :2- SERIE B. TOME vıı. FASCıCULE 2.1957 T Ü R K İY E ’DE AĞAÇLANDIRMA ÇALIŞMALARININ PLANLANMASI PROBLEM LERİ II Özel A ğ a ç l a n d ı r m a P l â n l a m a s ı (Ağaçlandırma tatbikatı) Y azan P ro f. D r. F i k r e t S A A T Ç İO Ğ L U (O rm an Fakü ltesi Silvikültür Enstitüsü çalışm alarından) G İR İŞ Türkiyenin genel ağaçlandırma plânlaması1 hazırlandıktan sonra, Orman Umum Müdürlüğü hususiyle ağaçlandırma teşkilâtı bu plânın tatbikatından sorumlu organ olarak her yıl hangi mmtakalarda hangi kategoriden, ve ne vüs’atteki sahaların ağaçlandırılması gerektiğini bil mek durumuna gelecektir. Bu cihetler bilinince, ağaçlandırma işlerinin tahakkuku için lüzumlu büyük hazırlıkları zamanında yapmak müm kün olur. Ancak ağaçlandırma işlerine bilfiil başlıyabilmek için vazifeli teknik elemanların mevkiin en ince hususiyetlerini dikkat nazara ala rak bu vazifenin, en basil ve en büyük başarı ile yerine getirilmesi için, lüzumlu mülâhazaları bir araya getirmeleri ve tertiplemeleri icap eder, işte bu tertipleme bir ağaçlandırma plânı halinde tekevvün eder ki, buna “ Özel Ağaçlandırma Plânlaması” yahut sadece “ Kültür Plânlaması” adı verilir. Büyük küçük her nev’i ağaçlandırma faaliyetinin başlıyabilmesi için, önceden böyle bir plânlamaya mutlâka ihtiyaç vardır. Aksi takdir de yapılacak işler sivikültür gayesini gerçekleştirmekten üzâk kalırlar ve tatbikatta telâfisi çok güç olan bir çok aksaklıklar hasıl olur. 1) Saatçioğlu* F . : Türkiyede ağaçlandırm a çalışm alarının planlanması problem leri I, Genel Ağaçlandırm a P lânlam acı İ. Ü. Orman F a k ü ltesi Dergisi. Seri B , C ilt V II, Sayı I, 1957, S. 55 - 79, ' ' ’ ' ' ' * " ' 66 F ik re t Saatçioğlu Özel ağaçlandırma plânlamalarının ne zaman, hangi ve ne vüs’atteki sahalar için hazırlanacağım, genel ağaçlandırma plânlaması ana hatlan ile tayin etmiş olacaktır. Hazırlanan plânların gerekli tetkikten geçerek kesinleşmeleri ile birlikte tatbikat başlıyabilir; o zaman bütün icraî ve teknik fonksiyonların ağırlık noktası, ağaçlandırmanın bilfiil ya pılacağı mmtakalara ve sahalara intikal eder. A. Ö Z EL AĞAÇLANDIRM A PLA N L A M A SIN IN ANA E S A S L A R I Herhangi bir yerde ağaçlandırma plânı yapmak vazifesini üzerine alan ormancının, bu vazifeyi maksada uygun bir şekilde yerine getirebil mesi için, ekseriya bütün ormancılık kültürünü hususiyle silvikültür bil gilerini ort’aya atması gerekir. Dağınık olan bu bilgilerin ağaçlandırma ■plânı çerçevesi içinde maksatlı surette kıymetlendirilmesi bahis mevzuu dur. Bununla beraber plân tanzim ederken rehber olucu mahiyette bazı esaslan göz önünde bulundurmak daima fayda sağlar. Bu esasların na zarı itibare alınmaması halinde çalışmalar silvikültür gayesinden ayrıla rak yanlış yollara yönelebilir. .1. Ö Z EL AĞAÇLANDIRM A PLÂ N L A M A SIN IN E T Ü D L E R Î Genel ağaçlandırma plânlamasında olduğu gibi, özel ağaçlandırma plânlamasının da salim ve muvaffakiyetli bir yolda tatbik edilebilmesi için, kuvvetli mesnetlere dayanması gerekir. Bu mesnetlerin ortaya çı karılabilmesi detaylı etüdlerin yapılmasını icap ettirir; plân ve mülâha zalar bu etüdlerle elde edilecek olan realitelere dayanacaktır ve dayan mak mecburiyetinded;r. Bu mevzuda yapılması lüzumlu etüdler aşağıda ana hatları ile izah edilmiş bulunuyor. a. A ğaçlandırm a sahalarının em niyeti Plânlamaya mevzu teşkil edecek olan ağaçlandırma sahalarının emniyeti, ağaçlandırmanın en önemli şartlarından birini teşkil eder. Türkiyede hâlâ devam eden orman içi hayvan otlatması ve ziraatle ormanın mücadelesi, bir çok yerlerde ağaçlandırma çalışmalarını çok rahatsız edecek şümul ve mahiyettedir. Başı boş hayvancılığın bilhassa ağaçlan dırmaların birinci düşmanını teşkil eden keçi probleminin, halli meselesi bîr devlet işidir ve bu müzmin yaraya ancak devlet en yapıcı tedbirle riyle çare bulabilir. Keza yüzde yüz ormanın hayat sahasını teşkil eden geniş vatan topraklarının, ormanın imha edilerek verimsiz ve geçici zi raat arazisi haline tahvil edilmesi hâdiseleri de, yine yalnız ormancıların T ü rkiye’de Ağaçlandırm a Çalışm alarının Planlanm ası Problem leri 67 mücadelesi ile değil, ayni zamanda devletin alacağı esaslı tedbirlerle ön lenebilir. Bunlara rağmen mahalli plânlann hazırlanması esnasında ağaç landırma sahalarının insan ve hayvan tahribatından vikayesi için lâzım gelen tedbirler üzerinde durmak gerekir, varsa müsbet tekliflerde bulun mak vazifemizdir. Meselâ herhangi bir eski orman sahasının ağaçlandı rılması halinde korunması için ne miktar muhafaza elemanına ihtiyaç var dır? Bunlar ne şekilde tertiplenmelidir? Baraka ihtiyaçları nedir? Tetkiki icap eden hususlardandır. Ancak bu etüdler neticesidir ki, herhangi bir sa hanın ağaçlandırıldıktan sonra ne dereceye kadar muhafaza edilebileceği belli olabilir. Türkiyede muhafazaları kendiliğinden müemmen olan veya bazı yardımcı tedbirler ile müessir derecede koıunabilecek sahalar bulundu ğu gibi, muhafazaları türlü şartlar doîayısiyle âdeta imkânsız hale gelmiş olan sahalar da mevcuttur. Bu meselede kategorik hükümlere varmak gerekir. Genel plânlama esaslarını mütalâa ederken belirtildiği gibi “ her halde ağaçlandırma gibi nazik ve pahalı bir iş, hukuken ve nizamen aha rın her türlü tecavüzünden masun veya tecavüz ihtimali halinde kanu nun verdiği yetkileri tesirli şekilde kullanarak korunmalan mutlak suret te emniyet altına alınabilecek olan sahalarda yapılabilir. Bu teminatın şu veya bu şekilde dışında kalan sahalan pürüzler ve ihtilâflar halledi linceye kadar kısa veya uzun bir zaman için plânlama dışında bırakmak daha ihtiyatlı ve makul olur.” 1 Şu halde muhafazaları genel ağaçlandırma plânları çerçevesi dahi linde bugün için mümkün görülmeyen sahalarda bu günden plânlama çalışmaları yaparak boşuna emek sarfetmek caiz değildir. b. A ğaçlandırm a sahalarının h aritası Plânlamaya esas olmak üzere ağaçlandırılacak sahanın 1/ 10.000 bulunmadığı takdirde 1/ 25.000 ölçekli ve yükseklik eğrilerini ihtiva eden detaylı bir haritasına ihtiyaç vardır. Mevki şartlarım, sınırlan, de releri, ekspozisyonu, yollan ve nihayet sahanın vüs’atini ancak haritadan okumak ve öğrenmek mümkün olur. İlerde bir misâl üzerinde gösterile ceği gibi, tatbikat plânı da ana hatlan ile ancak bir harita üzerinde işle nebilir. Bu sebepten dolavı iyi vasıflarda haritaların, elde bulunması ağaç landırma plânlamasının ilk şartını teşkil eder. Genel ağaçlandırma plânlaması için evvelce hazırlanmış olması ge 1) Saatçioğlu, F . : Türkiyede ağaçlandırm a çalışm alarının planlanması problem leri. I. Genel Ağaçlandırm a P lânlam ası. O rm an F a k ü lte si D ergisi, Seri L, 1957, S . 62. 68 F ik re t Saatçioğlu reken haritalardan özel plânlamada da istifade edilebilir. Belki bu hari talarda bazı ilâve çalışmalara ihtiyaç duyulacaktır. Memleketimizde Or man Umum Müdürlüğünün ve işletmelerin ellerinde çeşitli haritalar mev cuttur. Bu haritaları, özel ağaçlandırma plânlaması maksatları için kıy metlendirme imkânları bulunabilir. Kesin amenajman plânlarının yapıl dığı mmtakalard (...truncated)