Keçilerde Vücut Kondisyon Puanının Döl Verimi, Canlı Ağırlık ve Bazı Vücut Ölçüleri Üzerine Etkisi

YYÜ TAR BİL DERG (YYU J AGR SCI) 2016, 26(3): 372-379 Geliş Tarihi (Received): 20.07.2016 Kabul Tarihi (Accepted): 16.09.2016 Araştırma Makalesi/Research Article (Original Paper) Keçilerde Vücut Kondisyon Puanının Döl Verimi, Canlı Ağırlık ve Bazı Vücut Ölçüleri Üzerine Etkisi Ferda KARAKUŞ Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Van e-posta: Özet: Bu çalışmanın amacı, Saanen ve Kıl keçilerinde teke katımı ve doğum dönemi vücut kondisyon puanının döl verim özellikleri, canlı ağırlık ve bazı vücut ölçüleri üzerine etkisini ortaya koymaktır. Çalışmanın hayvan materyalini, yaşları 2-5 arasında değişen 49 baş Saanen ve 48 baş Kıl keçisi oluşturmuştur. Teke katımı ve doğum kondisyon puanları sırasıyla Saanen keçilerinde 2.24 ve 1.84, Kıl keçilerinde ise 2.17 ve 1.87 olarak belirlenmiştir. Teke katımı kondisyon puanının, ikizlik oranı (P<0.01) ve oğlakların yaşama gücü (P<0.05) üzerine etkisi önemli; gebelik oranı, teke altı keçiye göre oğlak verimi, doğuran keçiye göre oğlak verimi ve kısırlık oranı üzerine etkisi ise önemsiz bulunmuştur. Ayrıca, teke katımı kondisyon puanının söz konusu dönem canlı ağırlığı üzerine etkisi önemsiz, doğum sonrası canlı ağırlığı üzerine etkisi ise önemli (P<0.01) bulunmuştur. Doğum kondisyon puanının her iki dönem canlı ağırlığı üzerine önemli (P<0.05) etkisi olmuştur. Vücut kondisyon puanının vücut ölçüleri üzerine etkisi ise önemli bulunmamıştır. Çalışma sonuçlarına göre Saanen ve Kıl keçilerinde teke katım döneminin başında vücut kondisyon puanının en az 2.5 olması ve gebelik döneminde de bu kondisyonun korunması gerektiği söylenebilir. Anahtar kelimeler: Canlı ağırlık, Döl verimi, Keçi, Vücut kondisyon puanı The Effect of Body Condition Score on Fertility, Live Weight and Some Body Measurements in Goats Abstract: The aim of this study was to determine the effect of body condition score at mating and kidding period on fertility traits, live weight and some body measurements in Saanen and Hair goats. The study was carried out on 49 head Saanen and 48 head Hair goats at the age of 2-5 years. Mating and kidding condition scores were determined as 2.24 and 1.84 in Saanen goats and 2.17 and 1.87 in Hair goats, respectively. The effect of condition score at mating on twinning rate (P<0.01) and survivability of kids (P<0.05) was significant; however, its effect on pregnancy rate, fecundity, litter size and infertility rate was insignificant. Besides the effect of condition score at mating on live weight in the same period was insignificant while it had significant effect on live weight after parturition (P<0.01). Condition score at kidding had a significant effect on live weight for both periods (P<0.05). The effect of body condition score on body measurements was not significant. According to the study results, it can be said that in Saanen and Hair goats, body condition score at the start of the mating season should be at least 2.5 and also this condition should be maintained during the period of gestation. Keywords: Live weight, Fertility, Goat, Body condition score Giriş Döl verimi, diğer çiftlik hayvanlarında olduğu gibi keçi yetiştiriciliğinde de verimliliği etkileyen en önemli faktördür. Düşük kalıtım dereceli olan döl verimi, sürü yönetiminden büyük ölçüde etkilenir. Vücut enerji rezervleri (yağ ve kas), üreme performansı ve karkas kalitesinin önemli bir belirleyicisidir. Hayvanlar pozitif enerji dengesine sahip olduğunda fazla enerji vücutta yağ olarak depolanır. Negatif enerji dengesi durumunda ise vücuttaki yağ depoları harekete geçirilir (Samardzija ve ark. 2013). Hayvan vücudundaki yağ dokusu rezervlerinin bilinmesi sağlıklı ve verimli bir sürünün elde tutulması açısından son derece önemlidir. Hayvanların enerji durumunu veya besinsel refahını tahmin etmek amacıyla, canlı ağırlığa göre daha fazla tercih edilen vücut kondisyon puanlaması geliştirilmiştir (van Burgel ve ark. 372 2011). Bu yöntem, bel bölgesinde omurlar üzerindeki etlenme seviyesi ve yağ birikiminin elle muayene yoluyla hissedilmesine dayanmaktadır (Thompson ve Meyer 1994). Keçi vücudunda, koyuna göre daha farklı bir yağ depolanması söz konusudur. Bu nedenle keçilerde yalnızca sırt ve bel bölgesini değerlendirmek suretiyle yağ birikimini tahmin etmek çok zor olduğu için vücut kondisyon puanlaması yapılırken büyük miktarda yağ birikiminin olduğu göğüs kemiği bölgesi de dikkate alınmaktadır (Gaias 2012; Koyuncu ve Altınçekiç 2012). Besleme, genotip, yaş, cinsiyet, fizyolojik dönem ve çevre koşulları vücut kondisyon puanını (VKP) etkilemektedir (Samardzija ve ark. 2013). Farklı yetiştirme sistemlerindeki keçilerde farklı fizyolojik dönem VKP’nin oğlak verimi, süt verimi ve canlı ağırlık ile önemli düzeyde ilgili olduğu belirlenmiştir (Dinler 2005; Graff 2011; Kocsisne ve ark. 2011; Yılmaz ve ark. 2011, 2014). Farklı fizyolojik dönemlerdeki keçiler için önerilen VKP, kuru dönem için 2.25-3.50, doğumda 2.75-3.50 ve laktasyonun pik döneminde >2 VKP’dir (Gaias 2012). Oğlaklama döneminde çok yağlı keçilerin daha fazla sağlık problemi ile karşılaşacağı, erken laktasyondaki çok zayıf keçilerin yüksek süt verimine ulaşmak için gerekli enerji rezervlerine sahip olamayacağı ve teke katım dönemindeki zayıf keçilerin ise daha güç gebe kalacağı bildirilmiştir (Koyuncu ve Altınçekiç 2012). Kısacası, hayvanın aşırı zayıf veya obez olduğu her iki ekstrem durum, azalan süt verimi, artan sağlık sorunları ve döl verimi düşüklüğü ile sonuçlanacaktır. Bu nedenle sürünün beslenme durumu ve sürü yönetiminin takibi büyük önem taşımakta ve bu amaçla vücut kondisyon puanlamasından yararlanılmaktadır (Samardzija ve ark. 2013). Süt ve döl veriminin yanı sıra adaptasyon kabiliyeti de yüksek olan Saanen keçilerinin Türkiye’de saf ve melez yetiştiriciliği yapılmaktadır (Ceyhan ve Karadağ 2009). Türkiye keçi populasyonunun %98’ini oluşturan Kıl keçilerinin (10.2 milyon baş) (TÜİK 2015) melezleme yoluyla ıslahı çalışmalarında da Saanen ırkından yararlanılmaktadır (Şengonca ve ark. 2003; Yılmaz ve ark. 2009; Gökdal ve Atay 2010; Ulutaş ve ark. 2010). Saanen keçilerinin farklı fizyolojik dönem vücut kondisyon puanları ile gerek canlı ağırlık ve gerekse döl verim özellikleri arasındaki ilişkileri ortaya koyan çalışmalar söz konusudur (Ardahan ve ark. 2011; Graff 2011; Yılmaz ve ark. 2011, 2014). Buna karşılık Kıl keçileri üzerinde yürütülen çalışma sayısı yok denecek kadar azdır. Bu araştırma, Saanen ve Kıl keçilerinde teke katımının başında ve doğumda vücut kondisyon puanının döl verim özellikleri, canlı ağırlık ve bazı vücut ölçüleri üzerine etkisini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Materyal ve Yöntem Yüzüncü Yıl Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Çiftliği’nde yürütülen çalışmanın hayvan materyalini, yaşları 2-5 arasında değişen 49 baş Saanen ve 48 baş Kıl keçisi oluşturmuştur. Yarı-entansif koşullarda yetiştirilen keçiler kış ayları süresince yonca kuru otu, arpa samanı, mısır silajı ve karma yem ile beslenmiş ve kapalı ağılda barındırılmıştır. İlkbahar ve yaz aylarında (...truncated)