Moskova: Rus edebiyatının başkenti

§ IJ ER International Journal of Social Sciences and Education Research Online, http://dergipark.gov.tr/ijsser Volume: 1(3), 2015 ISSN: 2149-5939 Moskova: Rus edebiyatının başkenti Moscow: The capital of Russian literature Mehmet Özberk1 Received Date: 19 / 10 / 2015 Accepted Date: 04/ 12 / 2015 Öz Rus tarihinde adına ilk kez XII. yüzyılda rastlanan Moskova, asırlardır Rusların en önemli yerleşim, medeniyet, din, eğitim, kültür ve sanat merkezidir. XVIII. yüzyılda Çariçe Yelizaveta tarafından en büyük gelişimini yaşayan Moskova’da 1755 yılında Moskova Üniversitesi kurulur. Ertesi yıl üniversite yönetiminin katkılarıyla Rusya’nın ilk milli edebi dergi ve gazeteleri yayın hayatına başlar. Bu dönemde Moskova’da edebiyatın gelişmesini sağlayan topluluklar ardı ardına kurulur. XVIII. yüzyılda Lomonosov, Karamzin, Fonvizin, Derjavin gibi edebiyatçıların açtığı yolda edebiyatın asıl gelişimi ve gücü, XIX. yüzyılda romantizmin ve realizmin etkisiyle ortaya çıkar. 1817 yılından itibaren Puşkin ilk eserlerini vermeye başlar. Sanatçının ardı ardına kaleme aldığı edebi eserler döneme ve Rus edebiyatına damgasını vurur. Edebi gazete ve dergiler gün ışığına çıkar. Lermontov ve Gogol dönemin en önemli diğer isimleridir. Büyük bir ivme kazanan Rus edebiyatında Dostoyevski, Turgenyev, Tolstoy, Çehov gibi yazarların ortak yanları ise eserlerinde Moskova’dan büyük bir övgüyle söz etmeleridir. Bu çalışmada, Moskova’nın XIX. yüzyıl Rus edebiyat tarihindeki yerini ve dönemin eserlerinde Moskova izlerini inceledik. Anahtar sözcükler: Moskova, XIX. yüzyıl Rus edebiyatı, Rus romantizmi, Rus realizmi, Başkent. Abstract In Russian history, for the first time found in XII. century, the name of Moscow is along the centuries the most important settlement, civilization, religion, education, culture and arts center of Russian people. By Czarina Elizabeth In XVIII century, Moscow experienced the largest growth and Moscow University was founded in 1755. The following year, with the support of the University management Russia's first national magazine and newspaper begin publishing. During this period, for the development of literature, in Moscow are established literary communities consecutively. In XVIII century, the literary path, opened by Lomonosov, Karamzin, Fonvizin, Derjavin etc. real progress and power of literature in Moscow reveals the influence of romanticism and realism in XIX. century. From 1817 Pushkin begins to give first works. Pushkin's literary works successively mark the Russian literature and history. Literary newspapers and magazines see the light. Lermontov and Gogol the most important names of that period. In a large accelerating Russian literature, writers as Dostoyevsky, Turgenev, Tolstoy, Chekhov etc. in their works common point is Moscow, which is greatly praised. In this paper, we focused on the role of Moscow in XIX century Russian literary history and Moscow’s signs in these literary works. Keywords: Moscow, XIX. century Russian literature, Russian romantism, Russian realism, Capital city. Moskova: Rus edebiyatının başkenti Moskova, tarihi çok eskilere dayanan bir şehirdir. Erken Ortaçağ döneminde kurulduğu düşünülen bu kadim şehrin adına ilk kez 4 Nisan 1147 tarihli İpatyev vakayinamelerinde rastlanır. Burada anlatıldığına göre, Knez Yuri Dolgoruki kendi arkadaşlarını ve yandaşlarını yanına alır ve Moskova olarak belirttiği bu yere yerleşir (Dajina ve Strahova, 2007: 3). XIII. yüzyılda ticari yolların kesiştiği bir mekan olan Moskova zamanla kendine özgü bir prenslik haline gelir. Daniil 1 Dr., Artvin Çoruh University, Faculty of Arts and Sciences, ARTVİN/TURKEY, Copyright © 2015 by IJSSER ISSN: 2149-5939 825 Özberk, M. (2015). Moskova: Rus edebiyatının başkenti. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1 (3), 824-832. Aleksandroviç Nevski bu prensliğin kurucusu olur ve Moskova Krallığı XVI. yüzyılın sonuna kadar tüm Rus topraklarına hükmedecek bir duruma gelir. Rusların bu kadim şehri XIII.-XIV. yüzyıllarda Moğol istilasına uğrar, büyük veba salgını geçirir, Altın Orda hanı Toktamış Han tarafından işgal edilerek vergiye bağlanır. Ancak tüm bu olaylar Moskova’nın ekonomik, politik, dini ve kültürel açıdan Rusya’nın merkezi olma yönünden gelişmesine engel olmaz. XV. yüzyılın sonuna doğru Knez III. İvan, Kremlin’i güçlendirerek onu yeniden yapılandırır ve etrafındaki birçok toprağı Moskova’ya bağlar. XVI. yüzyılda Korkunç İvan olarak bilinen IV. İvan knezliği kaldırarak çarlığı kabul eder ve kendini ilk Rus çarı ilan eder. Yine bu yüzyılda büyük bir dini gelişim sayılabilecek olan Patrikhane kurulur ve göreve başlar. XVII. yüzyılda Romanov Hanedanlığı sırasında Moskova oldukça büyük bir hükümdarlığın başkenti olur. I Petro döneminde ise Avrupa’ya yakınlığı nedeniyle 1710 yılında ülkenin başkenti St.Peterburg olarak değişir. XVIII. yüzyılda çariçe Yelizaveta döneminde Moskova en büyük gelişimini yaşar. 1755 yılında Moskova Üniversitesi kurulur. 1812 yılında Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart Rusya’ya büyük bir sefer düzenler. Vatanseverlik Savaşı adı verilen bu savaş sırasında Napolyon’un özellikle Moskova'ya kadar ulaşmasına karşın, amansız kış koşullarında tam bir bozgun içinde geri çekilmek zorunda kalması Rus milliyetçiliğini güçlendirir. Bu sırada Moskova tarihinin en büyük yangınını geçirir. Çar II. Aleksandr 1861 tarihinde toprak köleliğini kaldırır. 1917 yılında yaşanan Bolşevik devrimiyle Romanov hanedanlığı son bulur. 1918 yılına kadar Rusya’ya başkentlik yapan St. Peterburg bu tarihten sonra yerini yine Moskova’ya bırakır (Yefimova ve Jigaylov, 1997: 2-46). Rusya’da edebi çalışmalar XVIII. yüzyılda bir kısım eğitimli, okuma-yazma bilen soylu sınıfıyla sınırlı kalır. Ancak XIX. yüzyılda edebi çalışmalar daha da artar. Bu noktada, Rusya'nın yetiştirdiği en büyük bilim insanlarından birisi olan M.V. Lomonosov’un Moskova Üniversitesi’nin kurulmasındaki rolü büyüktür. Eğitimli kişi sayısı arttıkça Rus edebi yazınına ve şiirine de verilen önem de aynı doğrultuda gelişim gösterir. Bu yüzyılda edebiyat, tiyatro ve müzikle birlikte soylu sınıfın günlük yaşamının bir parçası haline gelir. Bu doğrultuda edebiyatla uğraşan yazar ve şairler de birbirlerini tanımak, dinlemek ve desteklemek amacıyla edebi topluluklar kurarlar. Aynı zamanda okuyucuyla buluşulan bu toplantılarda edebi tartışmalar yapılır ve kişisel düşünceler sunulur. Rusya’nın edebiyat merkezini oluşturan Moskova’da ve Peterburg’da kurulan bu edebi topluluklar birbirleriyle hem etkileşimde bulunurlar hem de rekabet halindedirler. İlk edebi topluluk Moskova’da 1801 yılında “Arkadaş Edebiyat Topluluğu” (Drujeskoye literaturnoye obşçestvo) adıyla kurulur. Bu topluluğun kurucuları şair Andrey ve Aleksandr Turgenyev kardeşler, Rus romantizminin ilk temsilcilerinden şair V.A. Jukovski, gazeteci ve şair A.F. Boyeykov, Moskova Üniversitesi profesörlerinden edebiyat eleştirmeni A.F. Merzlyakov, halk bilimciler Mihail ve Andrey Kaysarov kardeşlerdir. Yaşları 16 ile 23 arasında değiş (...truncated)