BİR ULUSUN ORTAYA ÇIKIŞI ; HIRİSTİYANLIĞIN SLAV, NORMAN VE VAREG HALKLARI ÜZERİNDEKİ TESİRLERİ VE RUS ULUSUNUN ORTAYA ÇIKIŞI

Berkkan ENGİN BİR ULUSUN ORTAYA ÇIKIŞI ; HIRİSTİYANLIĞIN SLAV, NORMAN VE VAREG HALKLARI ÜZERİNDEKİ TESİRLERİ VE RUS ULUSUNUN ORTAYA ÇIKIŞI THE EMERGİNG OF A NATİON; INFLUENCES OF CHRİSTİANİTY ON SLAV, VAREG AND NORMAN PEOPLE AND OCCURİNG OF RUSSİAN NATİON ÖZET Berkkan ENGİN1 Bu çalışmada, Vareg, Norman ve Slav halkların nasıl birleştikleri, komşuları olan Bizans ve Bulgarlar ile olan ilişkileri kültürel alışverişleri hakkında bilgilendire yapılacaktır. Kiyef Knezliğinin kurulmasıyla birlikte Batı’nın alt kültür olarak gördüğü Slavların Hıristiyanlığa geçmesiyle bir üst kültür oluşturmasını, kendini Avrupa’dan soyutlaması anlatılacaktır. Özellikle Hıristiyanlığın ile Bizans üzerinden Bulgarlara geçmesi, hemen ardından Kiyef Knezliğine geçmesi Vareg, Norman ve Slav halkları birleştirerek “Rus” ulusunu oluşturmasını ve kültürel anlamda Rus ulusunun kültürünün nereye dayandığını araştırmıştır bu çalışma. Anahtar Kelimeler : Kiyef Knezliği, Rus, Hıristiyanlık, Bulgarlar, Bizans. ABSTRACT This paper mentions about how Vareg, Slav and Norman people came together as a nation and their cultural relations with their neighbours which were Bulgarians and Byzantine Empire. Also, it explains that Europeans had seen the Slavs as a subculture, but adoption of Christianity, their cultural values have increased. Especially, accepting of the Christianity over Byzantine Empire and crossing of the Christianity on Kiyef Knezes, have fixed Norman, Vareg and Slav, so the Russian Nation have occurred thank to the Christianity. In addition, it argues that where Russo- Orthodox culture has been taken and where was its origin. Keywords: Kiyef Knezse, Rus, Christianity, Bulgarians, Byzantine Empire. Yeditepe Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü. 1 48 BİR ULUSUN ORTAYA ÇIKIŞI ; HIRİSTİYANLIĞIN SLAV, NORMAN VE VAREG HALKLARI ÜZERİNDEKİ TESİRLERİ VE ... Svyatoslav (Святослав Ігорович) Dönemi (965-973) Rurik Hanedanlığında, Knez İgor’un oğludur ve hanedanlıkta ilk Slavca isim almış Vareg başbuğudur. Küçüklüğünden itibaren Knezlik Drujinaları2 ile büyümüştür, tıpkı eski Türklerdeki hem kabile şefi olarak hem de o kabilenin askeri komutanı olarak yetişmiştir. Kaynakların bahsettiğine göre, kendisinin savaşçı bir kişiliğe sahip olduğunu, ömrünün at üstünde seferlerde geçtiği yazmaktadır. Babası İgor’un ölümü üzere, Knezliğin başına Svyatoslav geçmiştir. Onun döneminde Knezlik hem doğuda hem de batıda genişlemekteydi. Özellikle, genişleme politikası ilk olarak Hazar’a vergi veren Vyatiçlerin üstüne olmuştur ve ikinci seferi ise Tamatarhan Kalesine olmuştur. Bu seferlerin amacı ise, doğuda Hazar Hanlığının hakimiyetini kırmak ve ticaret yollarının kontrolünü sağlamaktı. Bu seferlerde başarılı olmuştur ve doğudaki genişleme politikasını gerçekleştirmiştir.3 Hazarlara karşı yapılan başarılar seferlerden sonra, yüzünü batıya çevirmiştir. Batı’daki komşusu ise Bulgarlar idi. O dönemde Bulgarlar ile Bizans Devleti arasında bir mücadele söz konusu idi, dönemin Bizans Kralı II. Fokas (Phokas), Kiyef knezi Svlatoslav’ı Bulgarlara karşı ittifaka çağırmıştır. Bu davet üzerine Svlatoslav bu durumu değerlendirmiş ve Bulgarları yenmişlerdir. Bulgar başkenti işgal edilmiş ve yağmalanmıştır. Ayrıca Tuna nehri üzerinde bulunan Pereyaslavents şehrine hayran kaldığı ve bu şehir için bir çok kaynakta geçen sözü söylemiştir; “Tuna Pereyaslavets’inde oturmak istiyorum: orası, arazimin ortasıdır; orada her nevi servet toplanır; Greklerden altın, kumaşlar, şarap ve meyva; Çekler ve Ugor (Macar) lardan güçüş ve atlar, Rusya’dan da kürkleri mum bal ve köleler gelir.”(Akdes Nimet Kurat, Başlangıçtan 1917’ye Kadar Rusya Tarihi, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2014,s.27) Zamanla birlikle, Peçenek tehlikesi ortaya çıkmıştır. 968’de Peçenekler, Kiyef ’e saldırmıştır, Svyatoslav Bulgar başkentini terk edip, Peçenek işgalini durdurmak için Kiyef ’e geri dönmüştür ve Peçenek tehlikesini uzaklaştırmıştır. Akabinde, Bulgar başkentine geri dönmeye çalışırken, annesi Azize Olga’nın ölümü bu durumu geciktirmiştir. Bir müddet sonra, Bulgaristan’a geri döndü ve Bizans Devleti için bir tehdit oluşturmaya başladı. Svyatoslav’ın amacı, Balkan topraklarına yerleşip, buradan Bizans’a akınlar yapmaktı.4 Bizans Kralı İoannes Tzimisces bir sefer düzenler Svyatov’un üzerine, bu seferde ufak başarılarla birlikte 971’de Kiyefliler Silistre kalesinde kuşatıldı. Akabinde barış görüşmeleri başlamıştır ve aralarında bir antlaşma imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Ruslara geçiş izni verilmiştir. Svyatoslav ve Drujinaları Kiyef ’e doğru yola koyulmuşlardır. Dönüş yolunda ise umulmadık bir hadise ile karşı karşıya gelmişlerdir, onları Peçenekler karşılamıştır. Peçenekler pusu kurarak, Rusları ağır bir yenilgiye uğratmışlardır.5 Askerleriyle birlikte Svyatoslav da ölmüştür.6 Peçenek Başbuğu olan Küre, Svyatoslav’ın kafatasını kesip, ondan bir içki maşrapası yaparak, şarap içtiği söylenir.7 973 yılında, Svyatoslav’ın ölümü ile oğulları arasında mücadele dönemi başlamıştır ve bu durum bir otorite boşluğu doğurmuştur. Bazı kaynaklar bu mücadele dönemin 6 yıl8 sürdüğünü söylemektedir, bazıları ise 7 yıl. Drujina, Vareglerde askeri bir birliktir ve Rusça’da “друг” (Drug) “ Arkadaş” kelimesinden türemiştir, yoldaş anlamına gelmektedir. Mualla Uydu Yücel, Rusya Tarihi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, s.11. 4 Nicholas V. Riasonovsky, A History of Russia, Oxford University Press, New York, 1993, p.33. 5 Paul Dukes, A History of Russia, Macmillan, London, 1990, p.10. 6 Riasonovsky, a.g.e., p.33. 7 Akdes Nimet Kurat, Başlangıçtan 1917’ye kadar Rusya Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2014, s.27. 8 George Vernadsky, Rusya Tarihi, Selenga Yayınları, İstanbul, 2014, s.58. 2 3 49 Berkkan ENGİN Svyatoslav, ölmeden önce üç oğlunu Knezliğinde bulunan şehirlere yönetici olarak atamıştı; Yaropolk’a Kiyef, Vladimir’e Novgorod ve Oleg’e ise Dravya’yı vermişti.9 Ölümünden sonra ise, kardeşler arasında bir Knezlik mücadelesi başlamıştır. Kardeşler arasında en güçlü olanı Yaropolk, çünkü baş Knezlik ve merkez ordu onun elindeydi, diğerlerinde ise onun ki kadar güçlü bir ordu yoktu. Yaropolk, ilk olarak Oleg ile mücadeleye girişmiştir. Vladimir bu sırada onları takip etmekte ve tedbir almaya çalışmaktaydı. Yaropolk, Oleg’e karşı zafer kazanmıştır, en küçük kardeşini ortadan kaldırmıştır. Bu sırada Vladimir sıranın kendine geleceğini anladığından dolayı Normanlardan yardım istemiştir. Normanların yardımı ile Vladimir, Yaropolk ile girdiği mücadeleyi kazanarak, kardeşini ortadan kaldırmış ve baş Knezliği ele geçirmiştir 980 de.10 Vladimir’in kazanması ile birlikte Rus tarihinde bambaşka bir devir yaşanacaktır, başlı başına köklü değişimler görülecektir. I.Vladimir (владимир святославич ) Dönemi (980-1015) Kimi kaynaklarda “Volodemir“, diğer kaynaklarda “Vladimir” diye geçen ve Rus tarihinde yeni bir sayfa açan Knezdir. Babasının (Svyatoslav) ölümünden sonra kardeşleriyle olan mücadeleyi kazanmasından sonra baş Knezliğe geçmiştir. Vladimir, Knezliğe geçtiğinde i (...truncated)