Kur’an Kurslarında Dinî Mûsikî Eğitiminin Yeri ve Önemi

Kur’an Kurslarında Dinî Mûsikî Eğitiminin Yeri ve Önemi Yrd. Doç. Dr. Arif DEMİR Atıf / ©- Demir, A. (2016). Kur’an Kurslarında Dinî Mûsikî Eğitiminin Yeri ve Önemi, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16 (1), 157-181. Öz- Yönetimi Diyanet İşleri Başkanlığına denetimi de Milli Eğitim Bakanlığı’na ait Kur’an kursları, ülkemizde dinî eğitim veren önemli kurumlardan biridir. Makam, enstrüman ve söz unsurlarıyla özel bir konuma sahip olan dinî mûsikî de medeniyetimizin en önemli kültür hazinelerinden biridir. Bu makalede; Kur’an kurslarında Dinî Mûsikî derslerinin konulması ve bu dersin önemi üzerinde durulacaktır. Yine özellikle cami mûsikisi formlarının bu kurslarda öğrencilerin yaş durumları ve Kur’an Kursu türleri de dikkate alınarak verilmeye başlanmasının gerekliliği vurgulanacaktır. Ayrıca dinî mûsikî öğretimi için Kur’an kursu öğreticilerinin vasıfları ile dini mûsikî dersinin muhtevası vb. konular da bu çalışmada ele alınmaktadır. Anahtar sözcükler- Kur’an Kursları, dini musikî eğitimi, ses eğitimi §§§ Giriş Bireyde kendi yaşantıları yoluyla davranış değişikliği meydana getirme süreci olarak tanımlanan eğitim, formal ya da informal olarak iki türlü gerçekleştirilmektedir.1 Planlı, programlı ve kontrollü bir biçimde gerçekleştirilen formal din eğitimi, örgün ve yaygın olmak üzere iki çeşittir. Örgün din eğitimi ülkemizde okullar vasıtasıyla, uzun süreli ve kendi içinde ka- Makalenin geliş tarihi: 01.02.2016; Yayına kabul tarihi: 17.06.2016  Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Türk Mûsikîsi Devlet Konservatuarı, e-posta: 1 Nurettin Fidan, Münire Erden, Eğitime Giriş, Alkım Yayınları, İstanbul 1998, s. 13. 158 | Arif Demir demeli programlar uygulanarak yapılmaktadır.2 Yaygın din eğitimi ise örgün eğitimin dışında kalan farklı yaş gruplarındaki öğrencilere kısa süreli proğramlar uygulanarak yapılmaktadır.3 Ülkemizde yaygın din eğitimi, resmi olarak Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yürütülmektedir. DİB, yükümlü olduğu yaygın din eğitimi etkinliklerini gerek camilerde vaaz ve hutbeleriyle, gerek cami dışında konferans, panel ya da basılı, sesli ve görüntülü yayınlarla ve gerekse Kur’an kurslarında yürütülen eğitim-öğretimle yerine getirmeye çalışmaktadır. Son yıllarda Kur’an Kursları üzerine önemli araştırmalar yapılmaktadır.4 Kur’an Kursları üzerine yapılan araştırmaların önemli bölümü şüphesiz bu kurslarda verilen eğitimin verimliliği üzerinedir.5 Özellikle Kur’an kursları ve öğreticilerinin eğitim-öğretim yeterliklerini tespit etmek ve değerlendirmek amaçlı son yıllarda pek çok araştırma yapılmıştır.6 Bu araştırmalar doğrultusunda Kur’an Kurslarında görev yapan öğreticiler için pek çok seminer düzenlenmektedir. Öğreticilere yönelik düzenlenen seminer programları yeterli düzeyde olmasa da bu programların çok önemli katkılar sağladıkları bilinmektedir. Bu araştırmalarda daha çok Kur’an Kurslarının genel eğitim durumları ve öğreticilerin problemleri, beklentileri, yeterlik düzeyleri hakkında önemli tespit ve değerlendirmeler yapılmaya çalışıl2 Cemal Tosun, Din Eğitimi Bilimine Giriş, PegemA Yayınları, Ankara 2005, s. 23. 3 Suat Cebeci, Din Eğitimi Bilimi ve Türkiye’de Din Eğitimi, Akçağ Yayınları, Ankara 1996, s. 185-188; Mehmet Bulut, “Diyanet İşleri Bakanlığının Yaygın Din Eğitimi Görevi”, Diyanet İlmi Dergi, c. 35, s. 4, 1999, s. 113. 4 M. Faruk Bayraktar, Kur’an Kursları Üzerine Bir Araştırma, İstanbul, 1992; M. Emin Ay, Problemleri ve Beklentileriyle Türkiye’de Kur’an kursları, Bursa 2005. 5 Ramazan Buyrukçu, Kur’an Kurslarında Din Eğitimi ve Öğretiminin Verimliliği Üzerine Bir Araştırma (Göller Bölgesi Örneği), Isparta 2001; Ahmet Koç, Kur’an Kurslarında Eğitim ve Verimlilik, Ankara 2005; Mustafa Büyükdinç, Sekiz Yıllık Kesintisiz Zorunlu temel Eğitim Sonrası Kur’an kuslarında Eğitim ve Öğretim, Yayınlanmamış Y. Lisans Tezi, Sakarya Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adapazarı, 2001. 6 A. Hümeyra Aslantürk, “Kur’an Kursu Öğreticilerinin Problemleri” Kur’an Kurslarında Eğitim, Öğretim ve verimlilik Tartışmalı İlmi Toplantı, Ensar Neşriyat, İstanbul, 2000; Süleyman Zihni Şen, Kur’an kursu Öğrenci ve Öğreticilerinin Beklenti ve Sorunları, Yayınlanmamış Y. Lisans Tezi, Uludağ, Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa 2005; Süleyman Akyürek, “Kur’an Kursu Öğreticilerinin Mesleki Yeterlikleri”, E. Ü. Sosyal Bilimler enstitüsü Dergisi, Sayı 18, Bahar 2005/1, Kayseri 2005, s. 176-192; İrfan Başkurt, Din Eğitimi Açısından Kur’an Öğretimi ve Yaz Kur’an Kursları (İstanbul Örneği), Dem Yayınları, İstanbul 2007; Yrd. Doç. Dr. Mehmet Korkmaz, Kur’an Kursu Öğreticilerinin Eğitim-Öğretim Yeterlikleri, Türiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2012. ÇÜİFD, 2016, cilt: 16, sayı: 1, ss. 157-181 Kur’an Kurslarında Dinî Mûsikî Eğitimi | 159 mıştır.7 Yapılan bu çalışmalarda Kur’an Kurslarında dini musiki eğitim müfredatı ve Kur’an Kursu öğreticilerinin dini mûsikî yetelikleri konusu ne yazık ki derinlemesine ve genişlemesine yeterli düzeyde ele alınmamıştır. Diyanet İşleri Başkanlığı son yıllarda din görevlilerinin dini mûsikî eğitimlerine önem veren pek çok çalışmaya imza attığı görülmektedir. Özellikle İmam-Hatip ve Müezzin-Kayyım olarak görev yapan din görevlilerine yönelik Tashih-i Huruf, Ezanı Güzel Okuma ve Dini Musiki gibi pek çok hizmetiçi eğitim programı gerçekleştirilmektedir.8 Ancak bu programların içerisinde gerek Kur’an kursu öğreticilerinin ve öğrencilerinin musiki yönü ve gerekse bu kurslarda dini musiki dersinin olmasına yönelik müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Oysa ki gerek öğreticiler ve gerekse öğrenciler bu kurslarda doğrudan ya da dolaylı olarak ses ve musikiden bizzat yararlanmaktadırlar. Başta Kur’an-ı Kerim olmak üzere bazı derslerde musiki önemli bir araç ve eğitim metodu olarak zaten kullanılmaktadır. Bu nedenle bu kurslarda görev yapan öğreticilerin de yeterli derecede ses ve musiki ilmine vakıf olmaları gerekmektedir. Aynı şekilde bu kurslardan mezun olan öğrencilerin önemli bir kısmının ileride potansiyel din görevlisi olması gerçeğinden yola çıkılarak temel ses bilgisi ve dini musiki muhtevasını içermek kaydıyla “Dini Musiki” dersinin bu kurslarda ihdas edilmesi kanaatimizce gereklidir. 1. Cumhuriyet Öncesi Kur’an Kursları ve Kur’an Öğretimi Kur’an, Allah’ın vahiy yoluyla Hz. Muhammed’e gönderdiği son ilahi kitaptır. Dinin temel kaynaklarından olan Kur’an-ı Kerim’in öğretimi, Hz. Muhammed (sav)’e ilk vahyin gelişiyle başlamış ve günümüze kadar kesintisiz devam etmiştir. Müslümanların inanç, ibadet ve davranışlarında özel bir yeri olan Kur’an-ı Kerim’i usûlüyle okumak, ezberlemek ve anlamaya çalışmak, Hz. Peygamber (sav) döneminden itibaren yaygın eğitim ortamlarında önemini hep korumuştur. Kur’an’ın ilk emrinin oku olması, 7 Ay, a.g.e., s. 95-98; Buyrukçu, a.g.e., s. 171. 8 Din Hizmetleri Sunan Personelin Genel Hizmetiçi Eğitim Programı 2004 yılında, Kur’an-ı Kerim Hizmet İçi Eğitim Kursu Rehber Öğreticiler Seminer Programı 2005 yılında, Tashih-i Huruf Rehber Öğreticiler Programı 2012 yılında, Ezanı Güzel Okuma Öğretim Prog (...truncated)