FOREST – VILLAGER RELATIONSHIP IN EASTERN BLACK SEA REGION

Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi 6 (1-2) (2005), 79-85 DOĞU KARADENİZ BÖLGESİNDE ORMAN-KÖYLÜ İLİŞKİLERİ Devlet TOKSOY Hüseyin AYAZ Gökhan ŞEN KTÜ Orman Fakültesi, Orman Mühendisliği Bölümü, TRABZON Sezgin ÖZDEN AÜ Çankırı Orman Fakültesi, ÇANKIRI Özet: Doğu Karadeniz Bölgesi orman-köylü ilişkilerinin yoğun olarak yaşandığı bölgelerimizin başında gelmektedir. Bölgedeki nüfusun %51’i kırsal kesimde yaşamakta olup, dağınık yerleşme, tarım ve mera alanlarının ormanlarla iç içe olması ve kırsal fakirlik orman-köylü ilişkilerinin yoğunluğunu artırmaktadır. Bu çalışma; Doğu Karadeniz Bölgesinde 82 orman köyündeki 582 orman köylüsü ile yapılan anket verilerinden oluşmaktadır. Araştırmaya katılan orman köylüleri; ormanın maddi faydalarını daha çok önemsemekte, devletin ormancılık politikasını beğenmemektedir. Orman işletmelerinin ormancılıkla ilgili çalışmalarından memnun olanların oranı ise %20’ler civarındadır. Ayrıca köylüler üzerinde ağaç olmayan orman arazilerinin ormancılığa tahsisine daha az ağırlık vermektedirler. Anahtar Kelimeler: Orman, orman köylüleri, halkla ilişkiler FOREST – VILLAGER RELATIONSHIP IN EASTERN BLACK SEA REGION Abstract: Eastern Black Sea Region is one of the regions where the forest-villager relationship is excessive. 51% of the population in the region has been living in rural areas and some factors such as disorganized settlement, agricultural and pasturage areas’ are being within the forests and rural poverty increase the forest-village relationships. This study was composed of the data of survey applied to 582 forest villagers living in 82 different forest villages located in Eastern Black Sea Region. Forest villagers participated to the survey are not satisfied with the forest policy of the government and they consider the physical advantages of forest. The ratio of satisfied people with the activity of forest enterprises related to the forestry was 20%. On the other hand, they pay less attention about the allocation of barren forest lands to the forestry. Key Words: Forest, forest villagers, public relationship 1.GİRİŞ Orman-halk ilişkilerinin insanlık tarihi kadar eski bir geçmişi vardır (1). Bilindiği gibi, ilk çağlardan beri ormanlar insanların çeşitli gereksinimlerini karşılamada önemli bir rol oynamıştır. Yakın yıllara kadar ülkemizde genel olarak orman-toplum ilişkileri kapsamında yalnızca orman-köylü ilişkileri ele alınmıştır. Ancak günümüzde ülkemiz nüfusunun yarıdan fazlasının kentlerde yaşaması ve bu nüfusun da orman kaynaklarından değişik şekilde yararlanması biçim değiştirmiştir. Bu nedenle orman-toplum ilişkilerinin kentsel ve orman köylülerinin de içinde bulunduğu kırsal nüfusun ormanla ilişkisi biçiminde ele alınmasını gerektirmektedir (2). Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı’nın Orman Prensiplerinde özellikle vurgulanan ve o tarihten sonraki pek çok uluslar arası ormancılık müzakerelerinde tartışmaların önemli konuları arasında yer alan yerel topluluklar da orman-halk ilişkileri kapsamında ele alınması öngörülen önemli bir boyut olarak değerlendirilmektedir. Kırsal alanda yaşayan geleneksel kabileler, köylüler ve benzeri guruplar hayat şartları ve ekonomileri ormana son derece bağlı olan topluluklardır. Bu yerleşimlerin varlığı ve bunların sahip oldukları kültür, alışkanlık, gelenek ve hakları orman kaynaklarının bir parçası olarak görülmektedir (1). Doğu Karadeniz Bölgesinde Orman-Köylü İlişkileri Ormancılık çalışmalarında karşılaşılan genel nitelikli sorunların başında, halkın ormanlar ve ormancılık çalışmaları karşısındaki olumsuz tutum ve davranışları gelmektedir (3). Dolayısıyla da ülkemiz ormancılığının önemli sorunlarından birisi özellikle orman köylüleri ile olmak üzere orman-halk ilişkilerinin bozuk olmasıdır (4). Türkiye’de orman alanları ile iç içe dağınık bir köy yerleşimi oluşu, bu köylülerin gelir düzeylerinin öteki toplum kesimlerinden önemli ölçüde düşük olması ve ormancılık uygulamalarıyla orman köylülerinin ileri ölçüde etkileşimi bunların öteki köylerden ayrı olarak ele alınmasını gerekli kılmıştır (5). Günümüzde Türkiye’de yaklaşık 19000 orman köyünde 7.1 milyon orman köylüsü yaşamaktadır ve bu nüfus ülke nüfusunun %15’ini, kırsal nüfusun ise %50’sini oluşturmaktadır (1). Ülkemizde orman-köylü ilişkilerinin en yoğun yaşandığı yörelerin başında Doğu Karadeniz Bölgesi gelmektedir. Gerçekten bölgede kırsal nüfusun yoğunluğu, yetersiz tarım alanları, dağınık yerleşim yerleri, yoğun yaylacılık faaliyetleri ile meraların ormanlarla iç içe bulunması orman-köylü ilişkilerinin yoğunluğunu artırmaktadır. Bölge halkının, ürününden yararlanma veya yerini farklı amaçlarla kullanmak üzere orman örtüsünü tahrip etmeleri, yakın çevresindeki ormanları sahiplenmeleri sonucu, özellikle orman mülkiyet ve kadastrosu açısından ciddi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu sorunların yanı sıra genel bir ifade ile “sosyal baskı” olarak adlandırılan ve devlet ormanlarının işletilmesinde yöre halkının karşı çıkması şeklinde ortaya çıkan engel de göz ardı edilmemelidir. Öte yandan, nüfus artışı, nüfusun yapısı, göçler, işsizlik ve milli gelirin durumu yöredeki orman-köylü ilişkilerinin daha da karmaşık hale geleceğini gösteren hususlardır. Bu çalışma ile Doğu Karadeniz Bölgesindeki orman köylülerinin ormanlar ve ormancılık uygulamaları ile ilgili yaklaşımları araştırılmıştır. 2.ARAŞIRMA BÖLGESİNİN TANITIMI Araştırma alanı Doğu Karadeniz Bölgesidir. Bu bölgede 7 il (Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Gümüşhane, Bayburt) bulunmaktadır. Araştırma bölgesinin Türkiye haritasındaki konumu Şekil 1’de gösterilmektedir. Şekil 1. Doğu Karadeniz Bölgesi Araştırma alanı ile ilgili bilgiler özet olarak aşağıda sıralanmıştır (1, 6, 7, 8, 9). Araştırma bölgesinin alanı 3879996 hektar olup ülke alanının %5’i dir. Bu alanın yaklaşık %34’ü ormanlarla kaplıdır. Ülkemizin %26.6’sının ormanlarla kaplı olduğu göz önüne alındığında araştırma bölgesi orman varlığının Türkiye ortalamasından daha yüksek 80 D. TOKSOY, H. AYAZ, G. ŞEN, S. ÖZDEN bir orana sahip olduğu görülür. Fiziki büyüklük olarak, Türkiye orman varlığının %7’si (1338408 ha.) araştırma bölgesinde bulunmaktadır. Araştırma bölgesinin nüfusu 3228904 kişi olup, ülke nüfusunun yaklaşık %5’i kadardır. Bölgede nüfusun yaklaşık %51’i kırsal kesimde yaşamakta olup, bu oran Türkiye ortalamasının (%34) oldukça üzerindedir. Bölgedeki kırsal nüfus; arazi yapısı, toplum güvenliği, insan sağlığı, su kaynaklarının zenginliği gibi birçok nedenle çok dağınık durumdadır. Bu dağınık yerleşim, tarım, iskan ve mera alanları ile ormanların iç içe durumda bulunması sonucunu doğurmuştur. Bölge halkının ürününden yararlanma veya yerini farklı amaçlarla kullanmak üzere orman örtüsünü tahrip etmeleri, yakın çevresindeki ormanları sahiplenmeleri sonucu, özellikle mülkiyet ve kadastrosu açısından ciddi sorunlar ortaya çıkarmaktadır. 3.MATERYAL VE YÖNTEM Araştırma materyali Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Orman Köylülerinin sosyoekonomik yapısını araştıran 7 il, 25 ilçe, 82 köy ve 582 Orman k (...truncated)