Süleyman Demirel Botanik Bahçesinin Tanıtımı

Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10-3 (2006),352-373 Süleyman Demirel Botanik Bahçesinin Tanıtımı Hasan ÖZÇELİK1, İsmail DUTKUNER1, Cahit BALABANLI1, İlknur AKGÜN1, Atila GÜL1, Adem KARATAŞ1, Semra KILIÇ2, Ayşe DELİGÖZ3 Süleyman Demirel Üniversitesi, Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü ISPARTA Özet: S. Demirel Botanik Bahçesi, Dünya ve Türkiye bitkilerinin yetiştirildiği ve bilimsel metotlarla sergilendiği bir açık hava müzesidir. Mülkiyeti Isparta Valiliği’ne ait olan 260 da bahçe arazisinin 1996 yılında proje çalışmalarına başlanmış ve 1997 yılında mimari projesi çizdirilerek 1998 yılında yasal hüviyetine kavuşmuştur. Bahçenin bölümleri: Arboretum, Seralar (Tropik Bitkiler Serası, Yerli Bitkiler Gösteri Serası ve Üretim Serası), Yaprak Döken ve Dökmeyen Orman Ağaçları Parselleri, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler, Rosaryum, Sistematik ve Coğrafi Bölüm, Geofit Bahçesi, İbreli Orman, Doğal ve Kültür Yerörtücüler; Yabani Meyve Ağaçları Bahçesi, Kaya Bahçesi, Çit ve Sarmaşık Bitkileri, Endemik Bitkiler; Müze, İdari Bina, Satış büfeleri, Otopark ve Seyir alanından ibarettir. Gen bankası ve Herbaryum bölümleri halen geliştirilme aşamasındadır. Bahçenin gelişiminde bu güne kadar bazen olumlu, bazen olumsuz gelişmeler olmuştur. Son haliyle Botanik Bahçesi mülkiyeti Isparta Valiliği’ne ait olmak üzere işletme ve geliştirme amacına yönelik olarak 25 yıllığına Süleyman Demirel Üniversitesi Rektörlüğü’ne devredilmiştir. Ancak bugün de önemli bürokratik problemleri hala aşamamış, personel ve ekipman açısından organize olamamıştır. Bu nedenle Müdürlüğümüzün isteği üzerine Haziran 2006 itibariyle bahçenin bakımı ve korunması SDÜ. Park ve Bahçeler Müdürlüğü’ne devredilmiştir. Kurulduğu günden itibaren öncelikli olarak bitkilerin yetişme ortamlarını hazırlamak amacı ile alt yapı çalışmalarına hız verilmiş ve alt yapının tamamlanmasına paralel olarak çeşitli lokalitelerden getirilen bitkiler bahçeye dikilmiştir. Alt yapı ve bitkilendirme çalışmaları halen devam etmektedir. 2004 yılı kayıtlarına göre bahçede muhtelif amaçlarla dikilen ve yetiştirilen 800 çeşit bitki bulunmaktadır. Bunlar sistematik olarak: Eğrelti 2, açık tohumlu 33, iki çenekli 379, tek çenekli 170, orman ağacı 55, gölge ağacı 22, meyve ağacı 30, yer örtücü 99, tırmanıcı 22, geofit 183, tıbbi–aromatik 167, otsu 448 bitki çeşidinden oluşmaktadır. Bir proje kapsamında rosaryum kurulması çalışmaları devam etmektedir. Bahçemiz 2006 yılında Uluslar Arası Botanik Bahçeleri Koruma Teşkilatı’na (Botanic Gardens Conservation International) üye olmuştur. İlgili kuruluşun da desteğini alarak bundan sonra gelişiminin daha hızlı olacağını ümit ediyoruz. Anahtar kelimeler: Süleyman Demirel Botanik Bahçesi, Arboretum, Isparta Description of Süleyman Demirel Botanical Garden Absract: S. Demirel Botanical Garden, is an open air museum where plants from Türkiye and parts of the world are grown and exhibited by scientific methods. In garden space (260 da), ownership of which belonging to governorship of Isparta project studies started in 1996 and in 1997. The architectural project was drawn, finally in 1998 legal assignment was acquired. Sections of the garden are; arboretum, hot houses (tropical plant house, local plant exhibit house and growth house), parcels for deciduous and evergreen trees; medical and aromatic plants, rosarium systematical and geographical section, geophytes garden, coniferous forest, natural and cultivated ground cover plants; wild fruit tree garden; rock garden, hedge and ivy plants, endemic plants; museum, administration office, sale stalls, parking lots and exhibition area. Gene bank and herbarium section are under development. During the development of the garden, some changes, either positive or negative, have occurred. In the present condition, still the ownership being on the Governorship of Isparta, the garden was transferred to Süleyman Demirel University Rectorate for the purposes of management and development for 25 years. But there were still bureaucratic problems left, organization of personal and equipment being unsettled. Therefore, according to will of the directorate workership of the garden has been transferred to Directorate of Parks and Gardens of SDU Rectorate. Since foundation of the garden, primarily special attention has been devoted to studies on infrastructure and preparation of growing places for plants and the plant examples brought from different localities have been implanted to the garden. Infrastructure and planting studies are still under development. According to 2004 registry data, there are 800 types of plants in the garden, These are systematically composed of 2 ferns, 33 gymnosperms, 379 dicots, and 170 monocots, 55 forest trees, 22 shade trees, 30 fruit trees, 99 ground covers, 22 climbers, 183 geophytes, 167 medical-aromatics, 448 various herbaceous plant species. Nowadays, Rosarium establish work from a project is being done. Our garden became a member of Botanic Gardens Conservation International (BGCI)’in 2006. We hope, with the support of the mentioned organization, that the further developments will gain speed by now. Key words: Süleyman Demirel Botanical Garden, Arboretum, Isparta _______________________________________ 352 H. ÖZÇELİK, İ. DUTKUNER, C. BALABANLI, İ. AKGÜN, A. GÜL, A. KARATAŞ , S. KILIÇ, A. DELİGÖZ Giriş Canlı bitki örneklerinin bilimsel metotlarla yetiştirilerek sergilendiği yerler “botanik bahçesi” olarak adlandırılmaktadır. Bu anlamda ilk botanik bahçesi Mısır ve Mezopotamya bölgesinde otların, besin ve süs bitkilerinin büyütülmesi veya hoş bir görünüş elde etmek için yapılmıştı. Bu bahçeler günümüzdeki gibi bilimsel amaçlı olarak bitkilerin toplanması ve devamlılıklarının sağlanması anlamında kurulmamışlardı. Bilim ve eğitimdeki önemi göz önüne alınarak kurulan ilk botanik bahçesi, botaniğin babası olarak kabul edilen Theophrastus’un Atina’daki okulu yakınındaki Aristoteles tarafından kurularak kendisine miras olarak bırakılan bahçedir [1]. Dünya’daki doğal ve kültür bitkilerini amaçlarına uygun olarak belli bir düzen içinde yetiştiren, değişik meslek grupları veya farklı kuruluşlara hizmet sunan, değişik amaçlı bilimsel araştırmalar yapan botanik bahçeleri bir yandan ziyaretçilerin göz zevkine hitap ederken botanik bilimi hakkında da çeşitli bilgiler vermeyi amaçlamaktadır. Bu merkezlerde yetiştirilen bitkiler üzerinde yapılan araştırmalar taksonomik ve revizyonal çalışmalar olabileceği gibi, anatomik, morfolojik, ekolojik ve peyzaj amaçlı bilimsel çalışmalar veya üretim, ıslah ve yeni melez döller elde etme gibi uygulamalara dönük çalışmalar da olabilir. Aynı zamanda dünyanın belirli coğrafi bölgelerinde doğal olarak yetişen, ekonomik değeri olan çeşitli bitkilerin ülkemizde yetiştirilerek adaptasyonları sağlanmaktadır. Botanik bahçeleri ilk kurulduklarında bile botanik bilimi araştırma merkezleri olarak kurulmuşlardır. Ancak günümüzde seleksiyon, melezleme gibi kültürel araştırmala (...truncated)