Bir Zamanlar Osmanlı Sultanı I. Mahmud Ve Dönemi

Bir Zamanlar Osmanlı Sultanı I. Mahmud Ve Dönemi Uğur Kurtaran Atıf Yayınları, 2014, Ankara, 281 sayfa, ISBN: 6054733330 Sadık Müfit BİLGE* Hükümdarların özel hayatları ve belli hükümdarların dönemleri Avrupa tarihçiliğinde daima ilgi çekmiş ve bu alanlarda önemli çalışma ve yayınlar ortaya konmuştur. Buna karşılık Osmanlı tarihçiliğinde hükümdarların özel hayatları konusunda fazla çalışılmadığı gibi belli bir padişaha ait kitapların sayısı, genel tarihe ilişkin kitaplara göre çok azdır. Osmanlı padişahlarının hayatları ve dönemleri hakkında yazılmış, ilmî değeri olan ve akademik bir çalışmada atıf yapılabilecek telif kitapların sayısı çok fazla değildir. Bunların başında; Selahattin Tansel’in II. Mehmed, II. Bayezid ve I. Selim hakkındaki eserleri 34, Feridun M. Emecen’in büyük bir emek mahsulü olan I. Selim hakkındaki mükemmel eseri 35 ve bir başka emek mahsulü mükemmel * Dr. İktisatçı, araştırmacı 34 Selâhattin Tansel. Osmanlı Kaynaklarına göre Fatih Sultan Mehmed’in Siyasî ve Askerî Faaliyeti, Ankara 1953; Sultan II. Bâyezit’in Siyasî Hayatı, İstanbul 1966; Yavuz Sultan Selim, Ankara 1969. 35 Feridun M. Emecen, Yavuz Sultan Selim, (Gözden Geçirilmiş Yeni Baskı), İstanbul 2016. Tarih Kritik, (4) 2 History Critique | Nisan/April 2018 87 çalışma olan Fikret Sarıcaoğlu’nun I. Abdülhamid hakkındaki 36 kitapları gelmektedir. Belli bir padişahı ve dönemini ele alan çalışmalar arasında Abdülkadir Özcan’ın IV. Murad hakkındaki 37, Adil Şen’in III. Selim hakkındaki 38 kitapları ile Ahmet Uğur’un I. Selim hakkındaki 39 ‘hamaset’ ve ‘hayranlık’ dolu ve Vahid Çabuk’un popüler tarih olarak da kabul edebilecek IV. Murad hakkındaki 40 kitapları da sayılabilir. Son Osmanlı padişahı IV. Mehmed Vahideddin’i bütün yönleri ile anlatan çok güzel bir çalışma olan Murat Bardakçı’nın 41 eseri de bu kitaplara eklenebilir. Belli bir padişahın hayatını ve dönemini ele alan son yayın, Uğur Kurtaran tarafından “Sultan I. Mahmud ve Dönemi (1730-1754)” adıyla hazırlanan doktora tezinin genişletilmesi ve geliştirilmesi ile hazırlanan giriş, üç bölüm ve sonuç kısımlarından oluşan Bir Zamanlar Osmanlı. Sultan I. Mahmud ve Dönemi (1730-1754), Atıf Yayınları, Ankara 2014 isimli kitaptır. Kendi ifadesi ile “Ortaya çıkması şüphesiz çok uzun bir zaman ve emek gerektiren“ Uğur Kurtaran’ın kitabını bazı hususlarda değerlendirmek ve tenkide tabî tutmak gerekmektedir. 1. Bu hususların ilki kitapta kaynak göstermeden yapılan alıntılar, başka bir ifade ile intihallerdir. A. Uğur Kurtaran, Bir Zamanlar Osmanlı. Sultan I. Mahmud ve Dönemi (1730-1754) isimli kitabında (bundan sonra U.K. şeklinde kısaltılacak) Fikret Sarıcaoğlu’nun Kendi Kaleminden Bir Padişahın Portresi Sultan I. Abdülhamid (1774-1789), İstanbul 2001 isimli kitabından (bundan sonra F.S. şeklinde kısaltılacak) kaynak göstermeksizin birçok cümleyi aynen alarak kendi kitabının Birinci ve İkinci bölümlerinde kullanmıştır. Aşağıda bununla ilgili örnekleri dikkatlere sunuyorum. İlk paragraf sayfa numarası belirtilerek F. S.’nin kitabından, ikinci paragraf ise yine sayfa numarası belirtilmek suretiyle U. K.’nin kitabından seçilmiş ve alıntıların altı çizilmiştir. - Doğumu münasebetiyle diğer hanedan üyeleri gibi özel kutlamalar yapıldı (F.S. 1) Doğumu münasebetiyle diğer hanedan üyelerinde de olduğu gibi özel kutlamalar yapıldı (U.K. 9) - Onun şimşirlik dairesinde geçen günlerine dair birinci dereceli kaynaklarda pek az bilgi bulunmaktadır (F.S. 2) Şehzadenin şimşirlik dairesinde geçen günlerine dair, birinci dereceli kaynaklarda pek fazla bilgi yoktur (U.K. 11) - Onun bu yıllarda Kur’ân üzerinde düşünmek ve istinsah etmek, mükemmel biçimde ok ve yay yapmakla meşgul olduğuna dair rivayetlerden (F.S. 3) 36 Fikret Sarıcaoğlu, Kendi Kaleminden Bir Padişahın Portresi Sultan I. Abdülhamid (1774-1789), İstanbul 2001. 37 Abdülkadir Özcan, IV. Murad Şarkın Sultanı, İstanbul 2016. 38 Adil Şen, Osmanlı’da Dönüm Noktası (III. Selim ve Islahatları), İstanbul 2003. 39 Ahmet Uğur, Yavuz Sultan Selim, Kayseri 1992. 40 Vahid Çabuk, Yasakların Sultanı IV. Murad, İstanbul 2005. 41 Murat Bardakçı, Şahbaba. Osmanoğullarının Son Hükümdarı VI. Mehmed Vahideddin’in Hayatı, Hatırları ve Özel Mektupları, İstanbul 1999. Tarih Kritik, (4) 2 History Critique | Nisan/April 2018 88 Onun bu yıllarda Kuran üzerinde düşünmek ve istinsah etmek, ok ve yay yapmakla meşgul olmak gibi işlerle uğraştığı tahmin edilmektedir (U.K. 11) - Her dönemde çeşitli binaların ilavesiyle zenginleşen bir yapılar topluluğu olan Topkapı Sarayı'nda (F.S. 37) Her dönemde çeşitli binaların ilavesiyle zenginleşen Topkapı Sarayı’nda (U.K. 33) - Hünkar Sofası, Abdülhamid'in de oturma, çalışma, bazı kabuller ve eğlence gibi günlük hayatının /mesaisinin geçtiği başlıca mekânı idi (F.S. 37) Hünkar Sofası, Sultan I. Mahmud'un da oturma ve çalışma yeri olup, gerektiğinde bir takım resmi kabuller ve değişik eğlencelerle, günlük hayatının geçtiği başlıca mekândır (U.K. 37) - Sofa olarak belirtilen buranın adı ise artık Mâbeyn'di. Gerçekten Abdülhamid bir çalışma mekânına dönüştürdüğü Mâbeyn’i çok sık şekilde kullanmakta idi (F.S. 37-38) Sofa olarak bilinen bu bölümün adı bu tarihlerde Mâbeyn olup padişahın çok sık kullandığı ve tam olarak bir çalışma mekânına dönüştürdüğü yerdir (U.K. 33) - Mâbeyn'de geçirilen zamanlar için en çok belirtilen tarif “istirâhat”dir (F.S. 38) Bu bölümde geçirdiği zamanlar için en çok belirtilen ifade “istirâhat”dir (U.K. 33) - Mâbeyn'in dışında günlük hayatın sürdürüldüğü mekânlara arasında, sarayın içinde olup bazen binişle gidilen köşk ve kasırlar, seyredilen değişik oyunlar, dinlenilen mûsikîler, izlenen tüfek atışları söz konusu kaynaklara yansımaktadır (F.S. 39) Padişahın günlük hayatını geçirdiği mekânlar arasında Mâbeyn dairesi dışında yerler de vardır. Bunlar padişahın istediği zaman gittiği ve zaman geçirdiği sarayın bahçesindeki köşk ve kasırlardır. Buralarda değişik oyunlar seyreden padişah, musikî dinler ya da tüfenk atışlarını izlerdi (U.K. 33) - Yazlık saraya göçün ardından Topkapı'da tâmirler başlamaktaydı (F.S. 40) Padişahın yazlık saraylara göçünün ardından Topkapı Sarayı'nda gereken bölümlerde tamir işleri başlardı (U.K. 34) - Biniş yerleri hakkında özellikle rûznâmelerde geniş bilgiler yer alır. Gezilerin mekânları olarak, sarayın içi kadar çevresindeki yeşil alanlar, Ağabahçesi, Hasan Paşa Köşkü, Taksim, Gülhane.. (F.S. 42) Biniş yerleri hakkında dönemin rûznâmelerinde oldukça geniş bilgiler yer almaktadır. Buna göre gezilerin başlıca mekânları, saray içinin yanı sıra İstanbul çevresindeki yeşil alanlar, İncili Köşkü, Sepetçiler Kasrı, Ağabahçesi, Gülhane… (U.K. 36) - Bu biniş yerlerinde pehlivanların güreşleri, ok, top, tüfek, gülle, humbara atışları, cirid, tomak, kütük gibi çeşitli oyunlar, yemekler ve fasıllar ile çoğu kez nekkare eşliğinde ve kahve içilerek izlenmekte idi (F.S. 43) Tarih Kritik, (4) 2 History Critique | Nisan/April 2018 89 Padişahın gittiği bu biniş yerlerinde cirit başta olmak üzere pehlivan güreşleri, ok, top, tüfek, güll (...truncated)