DOĞALTAŞ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ULUSLARARASI AMBALAJLAMA VE NAKLİYE KURALLARININ/STANDARTLARININ İNCELENMESİ

Madencilik, 2018, Özel Sayı, 109-119 Mining, 2018, Special Issue, 109-119 Derleme / Review DOĞALTAŞ SEKTÖRÜNDE KULLANILAN ULUSLARARASI AMBALAJLAMA VE NAKLİYE KURALLARININ/STANDARTLARININ İNCELENMESİ INVESTIGATION OF INTERNATIONAL PACKING AND TRANSPORTATION USED RULES/STANDARTS IN NATURAL STONE INDUSTRY İsmail Sedat Büyüksağişa,* , Memduh Uza,**, Mustafa Gürsoyc,*** a Afyon Kocatepe Üniversitesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Afyonkarahisar, TÜRKİYE Geliş Tarihi / Received : 2 Mayıs / May 2018 Kabul Tarihi / Accepted : 8 Ağustos / August 2018 ÖZ Anahtar Sözcükler: Doğaltaş, Ambalajlama, Nakliye, Standartlar Bu çalışmada, doğaltaş sektöründe kullanılan nihai ürünlerin popüler ölçü ve ambalaj standartları ile bunların müşteriye teslimi için nakliyesinde kullanılan taşımacılık standartları incelenmiştir. Yapılan incelemelerde sektörde ürün ölçü tolerans ve ambalajlama standartları bulunmasına rağmen, nihai ürünlerin resmi yazılı ölçü standartları bulunmamaktadır. Bu çalışmada blok, levha, plaka, fayans ve değişik ölçülerdeki ürünlerin ambalaj ve kasalarının hangi standartlar içinde yapıldığı araştırılmış ve bunların uygulamaları detaylı şekilde verilmiştir. Diğer taraftan ambalajlanmış ürünlerin karayolu, demiryolu ve denizyolu ile taşımacılığında uluslararası bazı standartlar mevcut olup bunlar da detaylıca verilmiştir. ABSTRACT Keywords: Natural stones, Packing, Transportation, Standarts In this study, the size and packaging standards of final products used in the natural stone sector and the transportation standards used for transportation for customer delivery have been examined. Despite the fact that there are popular product sizes and packaging standards in the sector, there are no official size standards for stones. In this scope of work; blocks, plates, slabs, tiles and products of different sizes have been researched in which standard sizes of packages and casings are made, and their applications are given in detail. On the other hand, international standards exist for the transportation of packaged goods by road, rail and sea, and these are detailed in this study. Sorumlu yazar: * https://orcid.org/0000-0002-2894-8616 ** * https://orcid.org/0000-0001-6846-4029 *** https://orcid.org/0000-0001-7324-3941 Bu bildiri 2017 yılında düzenlenen Türkiye 9. Uluslararası Mermer ve Doğaltaş Kongresi ve Sergisi Bildiriler Kitabı’nda yayınlanmıştır. / This paper was published in the 9th International Marble and Natural Stones Congress of Turkey held in 2017. Bu makalenin tüm yayın hakları TMMOB Maden Mühendisleri Odası’na aittir © 2018 / Copyright © 2018 Published by UCTEA Chamber of Mining Engineers of Turkey. All rights reserved. * 109 İ.S. Büyüksağiş, et al / Scientific Mining Journal, 2018, 57(Special Issue), 109-119 GİRİŞ 1.1. Paketleme Doğaltaş sektöründe, ithalat ve ihracat aşamasında ürünlerin zarar görmeden tüketiciye ulaşması/teslimi için bir takım ambalajlama sürecinden geçmesi gerekmektedir. Ambalaj malzemelerinin imalatı ve ambalajlama işlemleri de belli bir standartlara göre yapılmaktadır. Daha çok mermer karo ve fayansların ambalajlamasında kullanılır, strafor veya oluklu mukavva karton malzemeden yapılır. Mermer karo fayansların paketlenmesi için mermer fabrikalarının bu iş için hazırlanmış, tozdan arındırılmış bir kalite kontrol ve paketleme biriminin olması gereklidir. Aynı şekilde doğaltaşların nakliyesi sırasında zarar görmemesi için ve en verimli taşıma kapasitesinin belirlenmesi açısından doğaltaşlar belirli nakliye kuralları kapsamında taşınmaktadır. İşletmelerde seleksiyon hattı adı verilen bu birimde imalatı bitmiş mermer fayanslar renk, desen, çatlaklık ve parlaklık kalite kontrolünden geçirildikten sonra önceden hazırlanmış paketlere aralarına naylon film tabakası konularak yerleştirilir. Foto 1’de bu işlem için kullanılan strafor ve kartondan bazı paketleme malzemeleri görülmektedir. Çamlı (2013) doğaltaşlar için ahşap kasa malzemelerinin ISPM 15 uygulamasından sonra fiziksel testlerini yaparak, malzemede oluşan değişikliklerini gözlemlemiştir. Bu çalışmada, doğaltaş malzemeler için ambalajlama malzemeleri - çeşitleri, ambalajlama standartları ve uluslararası nakliyelerde kullanılan konteyner, treyler ve vagonların standartları incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, sektörde çalışacak kişilerin ambalajlama ve nakliye standartlarını tanıması uygulamasını kolaylaştırmada katkıda bulunmaktır. 1. AMBALAJLAMA VE PAKETLEME SİSTEMLERİ Günümüzde sanayi ürünlerinin pazarlanması sırasında, problem olarak ortaya çıkan konulardan biri ambalajlamanın yetersizliğidir. Genellikle ambalaj ve paketlemeye önemsiz bir ayrıntı gibi bakılmaktadır. Alıcı ülkenin uzaklığı, nakliye şekli ve gideceği yerdeki yükleme-boşaltma koşulları da göz önüne alınarak, ambalaj modeli ve ambalajda kullanılacak malzeme iyi seçilmelidir. En önemli husus sadece malın fabrikadan sağlam olarak çıkması değil, varış yerine sağlam olarak ulaşmasıdır. İşlenmiş mermerlerin basit hatalar ve dikkatsizlikler sonucu geri dönmeleri ya da zaman zaman cezai uygulamalara maruz kalmaları ihracatta karşılaşılan en önemli sorunlardandır. Bazen daha nakliye sırasında bu ürünler tamamen ya da kısmen kullanılamaz duruma gelebilmektedir. Ambalajlama mermer fabrikalarında genellikle iki türlü yapılmaktadır. Bunlar paketleme ve sandıklamadır (Uz ve Büyüksağiş, 2012). 110 Foto 1. Paketleme malzemeleri 1.2. Sandıklama 2-3 cm kalınlığındaki levha-plakaların ve karo fayansların ambalajlamasında ahşap sandıklar kullanılır. Levha ve plaka sandıkları gevrek olmayan sağlam yapılı ağaçlardan standart ölçülerde çakılarak elde edilir (Foto 2). Foto 2. Levha ve plaka kasaları 2. AMBALAJLAMA 2.1. Fayanslarda Kasa Ambalajlama Kalınlık ölçülerine göre uygun strafor/ karton kutuları konulur. Bu strafor/karton kutular dolduktan sonra kasalara yerleştirilir, çünkü cilalı yüzeylerin çizilmemesi istenir. İç piyasada kullanılacak fayanslar ise karton kutulara yerleştirilir (Foto 3). İ.S. Büyüksağiş, vd. / Bilimsel Madencilik Dergisi, 2018, 57(Özel Sayı), 109-119 lata konulur. Bu malzemeler yerleştirildikten sonra levha kasaların üstteki yatay kalasları çakılarak sağlamlaştırılır. Sağlamlaştırma işlemi çivi ve metal vidalarla sağlanır. Daha sonra stok sahalarına alınırlar (Foto 5). Foto 3. Fayans sandıkları Strafor/karton kutular kasaya konulmadan önce kasanın alt kısmından 1 cm yanlardan 0,5 cm pay kalmalıdır. Tam ortasından ise 3 cm destek payı ayrılmalıdır. Buralarda kullanılan malzemeler ise plastik, ahşap çıta veya strafor köpükler olabilir. Daha sonra strafor kutular kasaya yerleştirilerek üst ahşap parçaları çakılır. Köşeler ve belli başlı yerler metal bağ ile çakılır. Çakıldıktan sonra ise şerit bantlar ile çelik tokalar kullanılarak şerit bant makinesi ile bağlar takılır (Foto 4). Genelde ihraç olacak kasalarda 3 adet şerit bant kullanılır. İç piyasada ise tek şerit bağ kullanılır. Bu şerit bağlar geçirilmeden önce ise kasanın üzerinden naylon geçirilir. Foto 5. Levha kasalama 2.3. Plakaların (...truncated)