İkinci El Otomobil Talep Fiyatının Regresyon Analizi: TR83 Bölgesi Örneği

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi Nisan 2018, C. 13, S. 1, 39-52 Başvuru Kabul : 18.07.2017 : 24.12.2017 İkinci El Otomobil Talep Fiyatının Regresyon Analizi: TR83 Bölgesi Örneği* Rüştü Yayar1 Erkan Yılmaz2 İkinci El Otomobil Talep Fiyatının Regresyon Analizi: TR83 Bölgesi Örneği Regression Analysis of Used Car Demand Price: The Case of TR83 Region Öz Abstract Yeni ve ikinci el araçlardan oluşan otomotiv piyasası ekonomide önemli bir yere sahiptir. İkinci el otomobil piyasasında fiyatı etkileyen birçok etken vardır. Bu çalışmada otomobil talep fiyatını etkileyen unsurlar ortaya konmuştur. Çalışma TR83 Bölgesi’nde yer alan kent merkezlerini kapsamaktadır. Veriler Şubat-Nisan 2015 döneminde ikinci el araç satışı yapan firmalardan elde edilmiştir. Çalışmada yarı logaritmik regresyon modeli kullanılmıştır. Otomobil markasının Mercedes olması fiyatı artıran en önemli unsur iken, markanın Hyundai olması fiyatı azaltan en önemli unsur olarak bulunmuştur. The automotive market, which consists of new and used vehicles, has an important place in the economy. There are many factors that affect the price in used car market. In this study, factors affecting the demand price of automobile have been revealed. The study covers urban centers located in the TR83 region. The data was obtained from companies that sold used vehicles during February-April 2015 period. Semi-logarithmic regression model was used in the study. The fact that the car brand is Mercedes is the most important factor that increases the price, while the fact that the brand is Hyundai is the most important factor that reduces the price. Anahtar Kelimeler: İkinci El Otomobil Piyasası, Talep Fiyatı, Hedonik Model, Asimetrik Bilgi, TR83 Bölgesi Keywords: Used Car Market, Demand Price, Hedonic Model, Asymmetric Information, TR83 Region 1. Giriş Ulaşım insanlık tarihinin başlangıcından bugüne kadar insan hayatının en önemli ihtiyaçlarından birisi olmuştur. Otomobil, traktör, kamyon gibi araçların henüz insanlığın hizmetine sunulmadığı yakın tarihe kadar ulaşım at, eşek vb. hayvanlar aracılığıyla sağlanmıştır. Bu durum hem zaman hem de ciddi manada bir emek kaybına neden olmuştur. Zaman içerisinde dünya nüfusunun artması, artan insan ihtiyaçları ve ticaretteki gelişmeler bilim dünyasını ulaşım alanında araştırma yapmak konusunda daha fazla güdülemiştir. Dolayısıyla tekerleğin icadından ilham alan bilim dünyası önce özellikle ticareti temel alarak ticaret yapabileceği ulaşım araçlarını ve tarım araçlarını icat etmiştir. Daha sonra ise elindeki imkânları insanlığın konforuna uygun hale dönüştürme girişimini başlatarak, otomobili insanlığın hizmetine sunmuştur. Otomotiv sektöründeki gelişmeler ilk yıllarında çok sönük bir seyir izlese de özellikle dünya savaşlarının ağır kayıpları atlatıldıktan sonra hayal edemeyeceği bir ivme kazanmıştır. Otomotiv sektörü günümüzde insanlık tarihinin en yaygın kullanılan araçlarından ve en çok yatırım yapılan * Bu çalışma Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı’nda Doç. Dr. Rüştü Yayar danışmanlığında Erkan Yılmaz tarafından hazırlanan 17 Haziran 2016 tarihinde kabul edilen yüksek lisans tezinin verilerinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri birimi tarafından desteklenmiştir. 1 Doç. Dr., Gaziosmanpaşa Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü, , http://orcid.org/0000-00016758-4715 2 Gaziosmanpaşa Üniversitesi, SBE, İktisat Anabilim Dalı, , http://orcid.org/0000-00017355-3878 39 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi iş kollarından biri olmuştur. Başlangıçta sadece ulaşımda bir araç olarak görülen otomobiller, günümüzde lüks ve gösterişli yaşamın sembolü haline gelmiştir. Önceden sınırlı sayıda üretim ve rekabet olduğundan fiyat tespiti sorun teşkil etmemiştir. Dünya savaşlarından sonra yapılan yatırımlarla gelişen otomotiv sanayisi artık sadece üretmek değil, ürettiği araca fiyat belirleyerek pazar bulma konusunda da düşünür hale gelmiştir. Çünkü çok sayıda firmanın otomobil üretip dünyanın çeşitli yerlerine pazarlaması rekabeti artırmıştır. Otomobiller tüketici tercih ve istekleri doğrultusunda üretilmeye başlanmıştır. Bu durum çok fazla özelliği bir arada bünyesinde barındıran otomobillerin farklı fiyatlarla fiyatlanmasına neden olmuştur. Bugün özellikle TV ve internet sitelerinin reklamlarına bakıldığında sanayi kolları arasında en fazla reklam veren sektörlerden birinin otomotiv sanayisi olduğu görülmektedir. Aynı markada çok farklı özelliklere sahip otomobiller piyasaya sunulmuştur. Her birinin fiyatı farklı olmakla birlikte aynı model aracın birden çok fiyatı bulunmaktadır. 20-30 yıl önce ekonomisini tarım sektörüyle idare eden Türkiye günümüz itibariyle bu idareyi sanayiye bırakmıştır. Sanayide de en önemli piyasa kollarından birini otomotiv sektörü oluşturmaktadır. Günümüzde otomobiller, çok çeşitli özellik ve donanıma sahiptir. Bunların yanında söz konusu özelliklerin ve donanımın tamir ve temin işleri için diğer önem arz eden konu servis ağı ve yedek parça teminidir. Yeni otomobillerin piyasaya sunulması ikinci el piyasayı da geliştirmektedir. İkinci el otomobil piyasası her geçen gün gelişme göstermektedir. Çok sayıda alıcı ve satıcıyı kapsayan ikinci el otomobil piyasasında denge fiyatının oluşumu incelenmeye değer bir araştırma konusudur. Konu ile ilgili yerli ve yabancı literatürde birçok çalışma bulunmaktadır. Ancak bu çalışmayı yerli çalışmalardan ayıran en önemli husus belirli bir bölgeyi (TR83 Bölgesi) kapsamasıdır. Artan tüketici isteklerine paralel olarak geliştirilen otomobiller ikinci el piyasalarda fiyatlanırken otomobillerin farklı özellikleri fiyatı etkileyebilmektedir. Bu özelliklerin ikinci el otomobil fiyatını belirlemede etkilerinin olduğu, kişi ve kurumlarla yapılan görüşmelerde tespit edilmiştir. Bunların yanı sıra ikinci el otomobilin iç ve dış donanımının, güvenlik önlemlerinin, değişen parçalarının, boya gören parçaların fiyatını belirlemede ne kadar etkiye sahip olup olmadığı araştırılmıştır. İkinci el araç piyasasında tam rekabet piyasası varsayımlarından olan simetrik bilgi sekteye uğramaktadır. İkinci el araç piyasasında asimetrik bilginin varlığı kötü araçların satılıp, iyi araçların satılmamasıyla sonuçlanır (Akerlof, 1970). Asimetrik bilgiyi asgari düzeye indirebilmek için ikinci el otomobillere ilişkin tüm özellikler dikkate alınmış ve fiyat üzerindeki hedonik etkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Her geçen gün daha fazla önem kazanan ikinci el araç piyasası için tüketiciyi daha fazla bilgilendirmek, tüketici ve tüketime hazır olan kitleye ikinci el otomobil satarken hangi özelliklere dikkat ederek fiyat belirlenmesi gerektiğini tespit etmek için bu çalışma yapılmıştır. Çalışma TR83 (Çorum, Amasya, Tokat ve Samsun) bölgesi kent merkezlerini kapsamaktadır. Konunun önemi, amacı ve kapsamı ilk bölümünde, konuyla ilgili teorik çerçeve ikinci bölümde, çalışmada kullanılan veri ve yöntem üçüncü bölümde, araştırmanın bulgu ve açıklamaları dö (...truncated)