Susuz Ortamda Bazı 3‐Alkil(Aril)‐4‐suksinimido‐4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐triazol‐5‐on Bileşiklerinin Asidik Özellikleri

Kafkas Üniv Fen Bil Enst Derg. 6: 53-65, 2013 Susuz Ortamda Bazı 3‐Alkil(Aril)‐4‐suksinimido‐4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐triazol‐5‐on Bileşiklerinin Asidik Özellikleri Haydar YÜKSEK1, Sevda MANAP1, Murat BEYTUR1, Özlem GÜRSOY KOL1, Zafer OCAK2 1 Kafkas Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Kars 2 Kafkas Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü, Kars Yayın Kodu: 6-3A ÖZET: Bu çalışmada beş adet 3‐alkil(aril)‐4‐suksinimido‐4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐triazol‐ 5‐on (3) bileşiğinin asitlik özellikleri incelenm1 iştir. Bileşiklerin sudaki çözünürlükleri çok düşük olduğundan susuz ortam tercih edilmiştir. Çözücülerin seçiminde farklı çözücü gruplarından olmaları, susuz ortam çözücüsü olarak yaygın kullanımları, dielektrik sabitleri ve otoprotoliz sabitlerinin farklı olması önemli etken olmuştur. Susuz ortamda çözücü olarak amfiprotik nötral çözücülerden izopropil alkol ve tert‐butil alkol, dipolar aprotik çözücülerden aseton ve N,N dimetilformamid tercih edilmiştir. Titrimetrik analizde dönüm noktalarının belirlenmesinde kullanılan potansiyometrik metod asitliği belirlemek için kullanılmıştır. Yarı nötralizasyon metoduyla elde edilen veriler ve grafikler kullanılarak bileşiklerin çözücülerdeki asitlik sabitleri hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre bileşiklerin asitlik kuvvetlerinin çözücülerde farklandırıldığı belirlenmiştir. Farklı R grupları içeren N,N’-bağlı biheterosiklik bileşiklerin değişik çözücülerdeki asitlik kuvvetleri çözücünün dielektrik sabiti, otoprotoliz sabiti ve seviyeleme‐farklandırma etkileri incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: NN’-bağlı biheterosiklik, Susuz Ortam, Potansiyometrik titrasyonlar, Yarı Nötralizasyon metodu, asitlik kuvveti 54 ……4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐triazol‐5‐on Bileşiklerinin Asidik Özellikleri Acidic Properties of Some 3‐Alkyl(Aryl)‐4‐succinimido‐4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐ triazol‐5‐ones In Non-Aqueous Media ABSTRACT: The acidic properties of five 3-alkyl(aryl)-4-succinimido-4,5-dihydro1H-1,2,4-triazol-5-ones (3) were investigated. Due to very low solubility of the compounds in water, nonaqueous media were used. In determining the solvents used, their belonging to different solvent groups, wide use as solvent in non‐aqueous investigations and having different autoprotolysis constants were considered. In non‐ aqaueous medium, isopropyl alcohol and tert‐butyl alcohol among the amphiprotic type, and aceton and N,N‐dimethylformamide among the dipolar aprotic type were preferred as solvent. The potentiometric method used in determining the end-points in titrimetric analyses was utilized for the determination of acidity. The acidity constants of the compounds in the solvents chosen were calculated using the graphs and the data obtained with half‐neutralization method. The acidity strength of N,N’-Linked biheterocyclic compounds with varying R groups in different solvents, dielectric constant of the solvents, autoprotolysis constant and leveling‐differentiation effects were investigated. Keywords: N,N’-Linked biheterocyclic, Non-Aqaueous media, Potentiometric titrations, Half-Neutralization method, Acidity strength e-mail: 1. Giriş Bir karşılaştırma elektrodu ve uygun bir ikinci elektrot ile oluşturulan YÜKSEK, MANAP, BEYTUR, KOL, OCAK elektrokimyasal hücrelerde 55 ölçülen referans elektrot, indikatör elekrot, tuz gerilim değerleri kullanılarak hücrenin köprüsü ve potansiyel ölçme cihazı olarak çözeltisindeki iyonların nicel analizine belirtilebilir. potansiyometri denir. hassasiyetle, kolay ve kullanışlı olması Potansiyometrinin kurulduğu temeller “bir potansiyeli, içine elektrodun nedeniyle Titrimetri hala yüksek geniş ölçüde kullanılmaktadır. Titrimetri kesin bir daldırıldığı çözeltide bulunan iyon veya metot iyonların aktivitelerine bağlıdır. Bu iyon konsantrasyonu veya elementinin kullanılan volumetrik kaplar ileri bir tuzlarından gelebileceği gibi, elektrot kalibrasyona ihtiyaç duymadığı sürece elementiyle ilgisi olmayan başka bir doğru elementin gelebilir” eğrilerine ihtiyaç duymazlar (Skoog et al., şeklinde ifade edilebilir (Martinez et al., 1999; Dasgupta et al., 2001; Yıldız ve 2000). Genç, 1993; Gündüz, 2002; Skoog et al., iyonlar elektrot tuzlarından Potansiyometrik da analiz olarak çalışılabilir. kesin titrasyonlar Titrant biliniyor için ve kalibrasyon yöntemleri, 1992). Daha sonraları bu yöntemlerle elektrokimyasal hücrelerde fark edilebilir iyon seçici bir membran elektrodun bir akım geçmezken yapılan potansiyel doğrudan ölçümlerine dayanan yöntemlerdir. 20. derişimi belirlenmektedir. Bu elektrodlar Yüzyılın başından beri potansiyometrik önemli teknikler, titrimetrik analiz yöntemlerinde olmaksızın pek çok sayıda anyon ve dönüm katyonun kalitatif tayininin hızlı ve uygun noktasının belirlenmesinde potansiyeli ölçüde ölçülerek girişimlere kullanılır. Metod renkli ve renksiz bütün olarak yapılmasına imkan sağlar. maddelere Potansiyometrik Potansiyometride uygulanabilir. kullanılan cihazlar titrasyon iyon neden tekniğinin önemli bir avantajı spektrofotometrik 56 ……4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐triazol‐5‐on Bileşiklerinin Asidik Özellikleri yöntemlerle belirlenemeyen asitlik sabiti 2. Materyal ve Metot değerinin 2.1. Çalışılan Maddeler belirlenmesinde kullanılmasıdır. Ayrıca potansiyometrik titrasyonlar veriyi başarıyla otomatik Çalışmada bir suksinimido‐4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4‐triazol‐ verebilir, çok titrasyon 5‐on (3) 5 adet bileşiği 3‐alkil(aril)‐4‐ kullanılmıştır. Bu grafiklerini oluşturabilir ve elde edilen heterosiklik bileşikler “Şekil 1” Kaynak asitlik (Yüksek ve İkizler, sabitleri yüksek kesinliktedir (Martinez et al., 2000; Ocak, 2003). sentezlenmiştir. N R N C NNHCO2C2H5 R OC2H5 NH N O NH R N O O N O NH2 1 1994) uyarınca 2 3 a b c d e R CH3 CH2CH3 CH2C6H5 CH2C6H4.CH3 (p-) CH2C6H4.Cl (p-) 3 Şekil 1. 3‐alkil(aril)‐4‐suksinimido‐4,5‐dihidro‐1H‐1,2,4 ‐triazol‐5‐on Bileşikleri 2.2. Çözücüler potansiyel aralığı, atmosfer şartlarında 3‐Alkil(Aril)‐4‐suksinimido‐4,5‐dihidro‐ çalışma imkânı etkili olmuştur. Titrant 1H‐1,2,4‐triazol‐5‐on bileşiklerinin asitlik olarak sabitlerinin ortam (TBAH) izopropil alkoldeki çözeltisi çözücülerinden izopropil alkol, tert-butil kullanılmıştır. Çözücüler izopropil alkol, alkol, asetonitril ve N,N- dimetilformamid N,N-dimetilformamid, asetonitril ve tert- (DMF) tercih edilmiştir. Yapılan tercihte butil alkol Merck firmasından temin titrant ve asitlerin çözücü içerisinde iyi edilmiştir. tayininde susuz çözünmeleri, çözücülerin sağladığı geniş tetrabutilamonyum hidroksit’in YÜKSEK, MANAP, BEYTUR, KOL, OCAK 2.3. Titrantlar Asitlerin 57 2.2. Hazırlanan Çözeltiler titrasyonunda geniş ölçüde 3‐Alkil(Aril)‐4‐suksinimido‐4,5‐dihidro‐ kullanılan bazik bir titrant olan TBAH 1H‐1,2,4‐triazol‐5‐on kullanılmıştır. titrasyonunda izopropil alkol, tert-butil alkol, asetonitril tetrabutilamonyum ve N (...truncated)