VAROLUŞ FELSEFELERİ, VAROLUŞÇU TERAPİ VE SOSYAL HİZMET

Yayın Geliş Tarihi: 05.09.2016 Yayına Kabul Tarihi: 21.07.2017 Online Yayın Tarihi: 06.04.2018 http://dx.doi.org/10.16953/deusosbil.280561 Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt: 19, Sayı: 3, Yıl: 2017, Sayfa: 417-439 ISSN: 1302-3284 E-ISSN: 1308-0911 Derleme Makalesi VAROLUŞ FELSEFELERİ, VAROLUŞÇU TERAPİ VE SOSYAL HİZMET Gizem ÇELİK* Öz Varoluş felsefeleri, insanı ve insan yaşamını açıklamaya çalışan felsefi akımları temel alarak; ancak onlardan farklılaşan önemli nitelikleri ile günümüz insanının sorunlarına yönelen ve tek bir tanımlamayla anılması mümkün olmayan, kimilerine göre bir felsefe yapma tarzını kimilerine göre ise bir felsefi iklimi ifade etmektedir. En yalın ifadeyle, insanı nesne gibi ele alan ve yorumlayan yaklaşımlara tepki olarak, insanın biricik ve otantik oluşu özelliği ile tanımlanması gereken bir varoluş olduğunu belirten varoluşçu görüş, pek çok insanî soruyu ele alıp işleyerek “öz-varoluş ilişkisi”, “varlığın ve hayatın anlamı”, “özgür iradenin insan davranışlarındaki rolü”, “sınırsız özgürlük ve sorumluluk”, “varoluşsal anksiyete” gibi pek çok konuda açıklamalarda bulunmaktadır. Bu çalışmada, varoluş felsefelerine ve temel niteliklerine ilişkin genel bilgilere, artan ve karmaşıklaşan insan sorunlarının çözümünde önemli açıklamalar getirmesi dolayısıyla terapide yer bulan varoluşçu analizin özelliklerine ve odağı insan, insan sorun ve ihtiyaçları olan sosyal hizmet disiplin ve mesleğinin varoluş felsefeleri ile olan ilişkisine yer verilmektedir. Anahtar Kelimeler: Varoluşçuluk, Varoluş Felsefeleri, Varoluşçu Terapi, Varoluşçu Analiz, Sosyal Hizmet. EXISTENTIAL PHILOSOPHY, EXISTENTIAL THERAPY AND SOCIAL WORK Abstract Without a single definition, philosophies of existence sometimes described as the “way of making philosophy” or sometimes “climate of philosophy”. It basically arose from philosophical trends which are trying to explain human and life but differentiates from them by focusing on the problems of the modern man. By the simplest terms, existential philosophy states that human being must be defined as unique and authentic existent and it has born as a reaction to the approach that takes human beings as objects. Existential philosophy takes and examines many humanitarian questions such as "self-existence relationship”, “meaning of life and the existence”, “the role of self-determination in human behavior”, “limitless freedom and responsibility” and “existential anxiety”. Yrd. Doç. Dr., İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü, * 417 Çelik, G. DEÜ SBE Dergisi, Cilt: 19, Sayı: 3 In this study, existential philosophy and its basic components are reviewed in general context and the characteristics of the existential analysis during therapy which brings important statements to the solution of complex and growing problems of human beings. Finally, social work and its important relationships with existential philosophy are analyzed from the perspective of its focus on human beings, their needs and problems. Keywords: Existentialism, Existential Philosophy, Existential Therapy, Existential Analysis, Social Work. GİRİŞ “Hiçbir çağ bilgiyi bu kadar hızlı ve kolaylıkla elde etmemiştir. Hiçbir çağda insanın ne olduğu hakkındaki bilgi bizimki kadar yetersiz olmamıştır. Hiçbir dönemde insan bu derece sorun haline gelmemiştir.” Heidegger Varoluş felsefesi, farklı düşünürlerin benzer temalar üzerinde farklı yorum ve değerlendirmelerde bulundukları, çok boyutlu ve derinlikli bir felsefi akımdır. İnsana ve insanın varoluşuna yönelen bu felsefi akım aslında, kendinden önceki felsefi akımların da ele aldığı konuları incelemekte ancak getirdiği açıklamalar ve vurguladığı temalar bakımından farklılık göstermektedir. Öz-varoluş ilişkisi; insanın kendi özünü seçebilmesi ve buna bağlı gelen özgürlük ve sorumluluk; ölüm, yalnızlık, varoluşsal boşluk gibi varoluşsal sorunlar hem varoluş felsefelerini hem de bu felsefeleri temel alan varoluşçu terapiyi etkilemiş ve günümüz insanının sorunları bu bileşenlerle ele alınmaya başlanmıştır. Sadece varoluşsal bir sorundan kaynaklı değil aslında varoluşsal bir ihtiyaç olarak da varoluşçu akımın önem kazandığını belirtmek gerekir. Çünkü insan denilen varlık, dünyada bulunuşuyla birlikte kendini oluşturmakta ve bu yolla olgunlaşmaktadır. Alacağı dersler, yerine getireceği görevler, sahip olacağı rol ve sorumluluklar ve öğrendikleri ile kendini var ederek özünü oluşturabilecektir. Yalnız insana ait olan bu özellik, onun eşsizliğini belirtmenin yanı sıra yaşayacağı iç sıkıntısının ve öz arayışının da önemli bir nedeni olacaktır. İşte bu öz arayış ihtiyacıyla birlikte, varoluş felsefesinin temaları ve insana yaklaşımı, insanın kendini var etme sürecinde önemli bir kaynak olacaktır. Aslında, sahip olduklarıyla biricik bir varlık olan ve büyük bir keşif içinde bulunan insanın bu özelliklerini fark etmesi, daha anlamlı, daha huzurlu ve belki de varoluşunu taçlandıran bir yaşam sürmesine neden olacakken, birçok insan bunların farkında değildir. İçinde bulunduğumuz savaş ortamı, sosyo-ekonomik krizler ve her gün artan stres altında insanlar özlerine bakmak ya da onu aramak yerine, yaşamda kalma mücadelesi vermektedir. Ancak bu mücadelenin çok da nitelikli olmadığı, artan fizyolojik ve psikolojik hastalıklardan rahatlıkla anlaşılabilir. İşte tam da bu noktada varoluş felsefeleri ve varoluşçu terapi, insana, insanca dokunuşlarla ve varoluşsal konularla yaklaşmakta ve onu desteklemektedir. 418 Varoluş Felsefeleri, Varoluşçu… DEU Journal of GSSS, Vol: 19, Issue: 3 İnsan ihtiyaç ve sorunlarına yönelen psikoloji ve psikiyatri gibi sosyal hizmet disiplin ve mesleği de varoluş felsefelerinin bu niteliklerinden kendi mesleki formasyonu çerçevesinde yararlanabilmektedir. Hatta sosyal hizmet değerleri ile oldukça paralel olan kimi ilkeler, sosyal hizmet uzmanlarının toplumun dezavantajlı ve kırılgan olarak nitelendirilen kesimleri ile yaptıkları çalışmalarda, varoluşçu yaklaşımı daha etkin kullanmalarını sağlayabilecektir. Çünkü ölüm, özgürlük, sorumluluk, anlam arayışı ve yalnızlık hissi, paylaşılan ortak konulardandır. Bu çalışmada, her ne kadar varoluş felsefelerine, varoluşçu terapiye ve varoluş felsefelerinin sosyal hizmet ile olan ilişkisine yönelik genel ve kapsayıcı bilgiler verilmeye çalışılmışsa da konunun çok daha derin ve detaylı olduğunu belirtmek gerekmektedir. Bu nedenle bu çalışma, bu konuda ileride yapılacak araştırma, inceleme, uygulama ve değerlendirmelere bir giriş niteliğinde değerlendirilebilir. VAROLUŞ FELSEFELERİ “İnsanın varoluşu iyi ve kötünün ötesindedir.” Nietzsche Varoluş felsefesi, 19. yüzyılın sonlarında Almanya’da filizlenmiştir. Tüm insanlığı etkileyen dünya savaşlarından sonra daha çok konuşulan ve tartışılan bir felsefi akıma bürünen varoluş felsefesi, özüne ilişkin yapılan açıklamalardaki farklılıklardan dolayı tek ve geçerli bir tanımlama ile anılamamakta, varoluşçu filozoflar tarafından yapılan tanımlamalar da daha çok varoluş f (...truncated)