Bazı Bitki Uçucu Yağlarının Armut Psillidi [Cacopsylla pyri (L.) (Hemiptera: Psyllidae)]’nin Kışlık-Formuna Karşı Yumurta Bırakmayı Engelleyici ve Ovisidal Etkileri

Araştırma Makalesi / Research Article Geliş tarihi: 12.04.2017 Kabul tarihi: 21.06.2017 Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi (2017) 21(3): 259-265 Bazı Bitki Uçucu Yağlarının Armut Psillidi [Cacopsylla pyri (L.) (Hemiptera: Psyllidae)]’nin Kışlık-Formuna Karşı Yumurta Bırakmayı Engelleyici ve Ovisidal Etkileri Barış İMREK1, Halil GÜVEN1, Fedai ERLER1*, Hilal Şule TOSUN1 1 Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü ORCID ID: http://orcid.org/0000-0002-99170143 (B.İMREK), 0000-0002-5665-5968 (H. GÜVEN), 0000-0002-7216-9871 (F. ERLER), 0000-0001-8360-2610 (H.Ş. TOSUN) * Sorumlu yazar: Öz Armut psillidi, Cacopsylla pyri (L.) (Hemiptera: Psyllidae), Türkiye’de armut ağaçlarının en önemli zararlısı konumunda olup, mücadelesinde genelde sentetik kimyasal ilaçlar kullanılmaktadır. Son yıllarda bitkilerde doğal olarak bulunan bazı bileşiklerin sentetik pestisitlere alternatif olarak kullanılabilme olanaklarıyla ilgili çalışmalar önem kazanmış olup, bu çalışmada bazı bitkilerin (biberiye (Rosmarinus officinalis), nane (Mentha piperita), anason (Pimpinella anisum), rezene (Foeniculum vulgare), bergamot (Citrus bergamia) ve turunç (Citrus aurantium)) uçucu yağlarının zararlının kışlık-form erginlerine karşı yumurta bırakmayı engelleyici ve yumurtayı öldürücü etkileri laboratuvarda in vivo şartlarda -1 araştırılmıştır. Her iki testte de, uçucu yağların tek dozu (120 µl l su) kullanılmıştır. Uçucu yağların yumurta bırakmayı engelleyici etkileri iki haftalık bir ovipozisyon periyodu sonunda, ovisidal etkileri ise 10 günlük bir süre sonunda belirlenmiştir. Yumurta bırakmayı engelleyici etki testlerinden elde edilen sonuçlara göre, biberiye hariç tüm yağlar uygulamadan bir gün sonra yapılan sayımda %100 engelleyici etki göstermiştir. Turunç yağı, uygulamadan üç gün sonraki sayımda %100 engelleme gösteren tek yağ olmuş, ancak bu etki 7, 10 ve 14 gün sonraki sayımlarda hızlı bir şekilde düşmüştür. Uçucu yağlardan rezene, tüm sayımlar boyunca en kalıcı etkiyi göstermiş olup, uygulamadan 10 gün sonraki sayımda bile %50’nin üzerinde engelleyici etki gösterebilen tek uçucu yağ olmuştur. Birinci günkü sayım dışında, nane yağı tüm sayımlarda en düşük engelleyici etkiye sahip yağ olmuştur. Ovisidal etki testlerinde ise, uygulamadan üç gün sonraki sayımda nane ve biberiye dışında tüm yağlar zararlının 0-48 saatlik yumurtalarında %87.5-89.3 arasında değişen ölümlere neden olmuş, ancak 7 ve 10 gün sonraki sayımlarda tüm yağların etkinliği ani olarak düşmüştür. Tüm bu sonuçlar, söz konusu uçucu yağların armut psillidinin erken dönem mücadelesinde kimyasallara alternatif olabileceğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Armut psillidi, Cacopsylla pyri, Uçucu yağlar, Yumurta bırakmayı engelleyici etki, Yumurta öldürücü etki Oviposition Deterrent and Ovicidal Effects of Some Plant Essential Oils Against the Winter-Form of Pear Psylla, [Cacopsylla pyri (L.) (Hemiptera: Psyllidae)] Abstract Pear psylla, Cacopsylla pyri (L.) (Hemiptera: Psyllidae) is the most important pest of pears in Turkey, and synthetic chemical insecticides are generally used in its control. In recent years, studies on the possibility of using some compounds naturally found in plants as an alternative to synthetic pesticides have gained importance, and in this study, oviposition deterrent and ovicidal effects of some plant essential oils (rosemary (Rosmarinus officinalis), mint (Mentha piperita), anise (Pimpinella anisum), fennel (Foeniculum vulgare), bergamot (Citrus bergamia) and bitter oranges (Citrus aurantium)) against winterform adults of the pest were investigated under in vivo conditions in the laboratory. In both tests, only -1 one dose (120 μl l water) of each essential oil was used. The oviposition deterrent effects of essential oils were determined at the end of a 2-week oviposition period, while the ovicidal effects were 259 determined after a 10-day period. According to the results obtained from the oviposition deterrence st tests, all the oils except rosemary showed a deterrence effect of 100% on the 1 day after application. The citrus oil was the only oil that showed 100% oviposition deterrence three days after application, but th th th this effect quickly decreased on the 7 , 10 and 14 days after application. Out of all the essential oils tested, fennel showed the most stable effect during all the count times, and became the only essential oil showing an oviposition deterrent effect of over 50% even after 10 days later. Except the first day count, mint oil had the lowest deterrent effect at all the count times. In the ovicidal efficacy tests, all the oils except mint and rosemary caused mortalities ranging from 87.5 to 89.3% in the 0-48 h-old eggs of th th the pest three days after application, but the activity of all the oils sharply decreased in the 7 and 10 day counts. Overall results showed that the essential oils in question may be alternatives to chemical insecticides in the control of pear psylla in early season. Key Words: Pear psylla, Cacopsylla pyri, Essential oils, Oviposition deterrent effect, Ovicidal effect Giriş hastalıklarının da taşıyıcısı (vektör) konumundadır (Julien, 1984; Staubli, 1984; Carraro, 1998). Cacopsylla pyri mevsimsel olarak iki farklı ergin formuna sahiptir; daha iri, daha koyu renkli, kışlayan kışlık-form ve daha küçük, daha açık renkli ve daha fazla yumurta bırakma kabiliyetine sahip olan yazlıkformdur (Erler, 2004c). Yazlık-formlar, kışlıkform dişilerin bıraktıkları yumurtalardan meydana geldiğinden, kışlık-form dişilerin henüz yumurta bırakmadan önce mücadele edilmesi ya da yumurta bırakmalarının engellenmesi zararlının tüm yıl boyunca bahçedeki popülasyonunun düşük seyretmesine neden olmaktadır. O yüzden, erken dönemde kışlık-form erginlerin hedef alınması, psillid mücadelesinde son derece önemlidir (Westigard ve Zwick, 1972). Ülkemizin genelinde olduğu gibi, AntalyaKorkuteli yöresinde de zararlının mücadelesi genelde sentetik kimyasal ilaçlarla ve sezon boyunca 10-12 ilaçlama şeklinde yapılmaktadır. Kimyasal ilaçların bu denli yoğun kullanılması bazı problemleri de beraberinde getirmektedir. Bunlar; zararlı popülasyonlarında kimyasal ilaçlara karşı direnç gelişimi, ürünler üzerinde istenmeyen ilaç kalıntıları - ki bu da zaman zaman ihraç edilen ürünlerin geri dönmesine neden olmaktadır, hiç şüphesiz en önemlisi de çevre Armut, ülkemizde birçok yörede olduğu gibi Antalya-Korkuteli yöresinde de üretimi yapılan yumuşak çekirdekli meyveler içerisinde elmadan sonra ikinci sırayı almaktadır. Türkiye armut üretiminin yaklaşık %20 kadarı, il genelindeki armut üretiminin de %94’ü Korkuteli yöresinde üretilmektedir. Yaygın olarak üretilen çeşit ‘Karyağdı’ olup ‘Coğrafi İşaretli Ürünler’ arasına alınarak markalaştırılmıştır (TÜİK, 2015; Anonim, 2017). Türkiye’nin armut üretilen diğer yörelerinde olduğu gibi, Antalya-Korkuteli yöresinde de armut yetiştiriciliğinin en önemli ve anahtar zararlısı Armut psillidi, Cacopsylla pyri (L.) (Hemiptera: Psyllidae)’dir (Ko (...truncated)