DUYGUSAL ZEKÂ İLE TAKIM ROLLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Cilt 19 • Sayı 2 • Nisan 2019 SS. 189 / 203 Doi: 10.21121/eab.512070 Başvuru Tarihi: 11.01.2019 • Kabul Tarihi: 05.02.2019 EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Duygusal Zekâ ile Takım Rolleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi Examining the Relationship Between Emotional Intelligence and Team Roles Ali ACARAY1 Ayşe GÜNSEL2 Serhat YAŞAR3 İD İD İD https://orcid.org 0000-0002-1002-9937 https://orcid.org 0000-0002-4427-7322 https://orcid.org 0000-0002-1070-2140 ÖZET ABSTRACT Takım çalışması, takım üyeleri arasında tamamlayıcılık esasına dayalı bir işbirliğini gerektirmekte olup, bu işbirliği kapsamında üyeler farklı roller üstlenebilmektedir. Takım üyelerinin rolleri ve bu rollerin öncüllerine dair ilgili yazında henüz yeterli miktarda çalışma mevcut değildir. Bu çalışmanın amacı, takım üyelerinin duygusal zekâları ile takım çalışması kapsamında üstlendikleri rolleri arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Çalışmanın evrenini, Ankara’da kamu kuruluşlarında görev yapmış olup en az bir takım çalışması içerisinde yer almış çalışanlar oluşturmaktadır. Duygusal zekâ düzeyi ile takım rolleri arasındaki ilişkiyi test etmek üzere 80 adet orta kademe yönetici ve uzmandan toplanan veriler istatistiksel analize tabi tutulmuştur. Araştırmanın bulguları; duygusal zekâ ile kaynak-araştırmacı, takım işçisi, fabrika, koordinatör, tamamlayıcısonlandırıcı, uygulayıcı ve gözlemci-değerlendirici takım rolleri arasında pozitif ve anlamlı ilişkilerin varlığını ortaya koymaktadır. Team work requires cooperation amongst the team members based on complementarity. Within this cooperation, members may take different roles. There is not enough study related to the roles of team members and the antecedents of these roles in literature. The purpose of this study is to examine relationship between emotional intelligence and team members` roles. Population of this study is composed of public institutions employees located in Ankara who at least take a part in one teamwork. In order to test the relationships between emotional intelligence and team members` roles, data collected from 80 mid-managers or experts, is submitted to statistical analyses. The findings reveal that there are positive and significant relationships between emotional intelligence and (i) resource-investigator, (ii) team worker, (iii) plant, (iv) co-coordinator, (v) completer-finisher, (vi) implementer, (vii) monitorevaluator roles. Anahtar Kelimeler: Duygusal Zekâ, Takım Rolleri, Takım Çalışması 1. GİRİŞ Günümüzde etkili takımlar, örgütler için en temel iş birimi haline gelmektedir (Belbin, 1981; 1993). Takımlar, işleri sırayla ve ayrı ayrı gerçekleştiren bireylere nazaran, işbirliği içerisinde ve tamamlayıcılık esasıyla çalışan üyelerin oluşturduğu yapılar olup örgütlerde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Takım temelli örgütler, birçok örgütün karşı karşıya kaldığı hızla değişen ortama karşı yassı yapıları ile hızlı ve etkili bir Keywords: Emotional Intelligence, Team Roles, and Teamwork şekilde cevap vermektedir (Cohen ve Bailey, 1997). Aynı zamanda, daha güçlü bütünleşme potansiyeli geleneksel yapıdaki örgütlere nazaran daha yüksektir. Dolayısıyla takım başarısının ve üretkenliğinin sağlanması için de üyelerin entelektüel zekâları yanında duygusal zekâya da sahip olması (Reus ve Liu, 2004; Gujral ve Ahuja, 2011) üyelerin takım içinde kendilerinden beklenen rolleri sergileyebilmesi için gereklidir. Ayrıca çeşitli çalışmalarda, takım üyelerinin duygusal Dr. Öğr., Üyesi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fındıklı Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu, Rize, Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Kocaeli, , 3 Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, Ankara, , 189 1 2 Ali ACARAY, Ayşe GÜNSEL, Serhat YAŞAR zekâsının geliştirilmesi ile takım başarısının artırılabileceği de ifade edilmektedir (Örn. Druskat ve Wolf, 2001; Jordan vd., 2002). Bu bağlamda ilgili yazında duyguların takımlardaki yayılımı, takım motivasyonu ve etkililiğine olan etkileri konusunda bir genel görüş birliğinin de mevcut olduğu görülmektedir (Druskat vd., 2017). Bulaşıcı olmaları nedeniyle (Barsade, 2002), takım üyeleri arasında gerçekleşen etkileşimler kapsamında duygular; hızla yayılabilmekte ve bu durum, ya bir zayıf işbirliğini ve düşük etkinliği yahut tam aksine destekleyici işbirliğini ve daha yüksek takım etkinliğini beraberinde getirebilmektedir (Druskat vd., 2017). Takım çalışmasının görev boyutu ile birlikte sosyal-duygusal bir yanı söz konusudur. Takım performansı için hem göreve odaklanmak hem de uygun kişilerarası ilişkiler geliştirmek gerekmektedir. Belbin’in takım rolleri modeli (1981), bu iki boyutlu takım işleyişi için uygundur (Golonka ve Mojsa-Kaja, 2013). Takım rolü, üyenin “diğerlerine belirli bir biçimde davranma ve katkıda bulunma ve diğerleri ile ilişki kurma eğilimi” olarak tanımlanmaktadır (Belbin, 2015). Belbin’in takım rolleri sınıflandırması -kaynak-araştırmacı, takım işçisi, fabrika, koordinatör, tamamlayıcı-sonlandırıcı, şekillendirici, uygulayıcı, gözlemci-değerlendirici- üyelerin kişiliklerine, kritik düşünme yeteneklerine ve davranışlarına göre oluşturulmuştur (Aritzeta vd., 2007). Duygusal zekâ, bireyin kendi ve diğerlerinin duygularının değerlendirme ve ifade etme, düzenleme ve kullanabilme ile ilgili bir zeka türünü olarak tanımlanmaktadır (Mayer ve Salovey, 1995). Bununla birlikte duygusal zekânın; Thorndike (1920) tarafından öne sürülen, insanları anlama ve yönetme yeteneğini ve insan ilişkilerinde rasyonel davranabilmeyi ifade eden “sosyal zeka” kavramı ile birlikte Gardner’ın (1983) çoklu zeka kuramında yer alan bireye dönük (intra personal) zeka olarak tanımladığı zeka alanlarını içerdiği kabul edilmektedir. Goleman’a (1995) göre ise duygusal zekâ, bireyin kendisi ve çevresindeki insanlarla arasındaki ilişkiyi şekillendirmekte olup; bireyin kendi duygularının farkında olması -öz farkındalık-, kendi duygularını düzenlemesi –özyönetim-, bireyin diğerlerinin duygularının farkında olması –sosyal farkındalık- ve diğerlerinin duygularını kendi amaç ve hedefleri doğrultusunda kanalize edebilmesi –sosyal ilişki yönetimi- bileşenlerinden meydana gelmektedir. Takımlar, her ne kadar analitik anlamda zeki ve nitelikli üyelerden oluşsalar da; eğer takım üyeleri arasında yaşanan tartışmalar, kişisel rekabet ve güç oyunları sebebiyle tam bir bütünlük sağlanamaz ise, etkin bir performans da sergilenememektedir (Hillson, 190 2003). Bir grubun sinerjik bütünlüğü sağlayarak yüksek performanslı bir takım mı, yoksa zayıf bağlarla bir arada çalışan bir yığın mı olacağı sorusunun cevabı; grubun değer ve rutinlerinde yatmaktadır ki bu değer ve rutinler ise duygular ve duygusal zeka ile yakından ilişkilidir (Lyons ve Schneider, 2005:695). Bu açıdan bir takımın farklı görüş, deneyim ve bilgi birikimini bir havuzda eriterek üyelerin farklı roller ile tamamlayıcılık esasında takım sinerjisini oluşturabilmeleri, kısmen de olsa üyelerin duygularını anlama ve düzenleme yeteneği; yani duygusal zekâları ile belirlenmekte (...truncated)