OKUL MÜDÜRLERİNİN KATILDIKLARI MESLEKİ GELİŞİM FAALİYETLERİ HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ: TÜRKİYE VE ABD ÖRNEKLERİ

Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ISSN:1302-8944 Yıl: 2017 Sayı: 43 Sayfa:176-208 OKUL MÜDÜRLERİNİN KATILDIKLARI MESLEKİ GELİŞİM FAALİYETLERİ HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİ: TÜRKİYE VE ABD ÖRNEKLERİ THE VIEW OF SCHOOL PRINCIPALS ABOUT PROFESSIONAL DEVELOPMENT ACTIVITIES THEY PARTICIPATED: THE CASE OF TURKEY AND UNITED STATES Şükrü Ada2 Emine Gümüş1 Başvuru Tarihi: 02.06.2017 Yayına Kabul Tarihi: 18.08.2017 Özet: Bu araştırmanın amacı, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nde görev yapan ilköğretim kurumu müdürlerinin katıldıkları mesleki gelişim faaliyetlerinin kapsamlarının belirlenip Türkiye’deki yönetici yetiştirme sürecinin gelişimine katkı sağlamaya yönelik öneriler sunmaktır. Bu doğrultuda, ABD'de Michigan Eyaleti ve Türkiye’de Erzurum ili devlet okullarındaki 31 okul müdürü ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış, yarı yapılandırılmış görüşmeler ile elde edilen veriler tümevarım analizi ile analiz edilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde Nvivo 8 nitel veri analizi programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, hizmet içi eğitim konusunda, Erzurum'da görev yapan okul müdürlerinin görüşleri incelendiğinde, meslektaşlarla yapılan toplantı ve görüşmeler ile uzun süreli yerel hizmet içi eğitim programları okul müdürleri tarafından en fazla yararına inanılan mesleki gelişim faaliyetleri olarak görülmiştir. Michigan Eyaleti okul müdürlerine göre ise, bir mentora sahip olma, meslektaşlar ile yapılan toplantılar ve hizmet içi eğitim programlarına katılım ön plana çıkmaktadır. Özellikle, Michigan Eyaleti’nde görev yapan okul müdürlerinin büyük çoğunluğu, mentorlarının olmasının mesleğin ilk yıllarında kendilerine yardımcı olduğunu belirtmişlerdir. Anahtar Kelimeler: mesleki gelişim 1 2 DOI: 10.21764/efd.39220 Abstract: The aim of this study is to determine professional development activities of elementary school principals in Turkey and the United States, reveal the similarities and differences between these activities, and to contribute to the process of school principals’ development in Turkey. For this purpose, 31 primary school principals who serve in Michigan, U.S.A. and Erzurum in Turkey were interviewed. Qualitative research method was used and data obtained via semi-structured interviews were analyzed with inductive analysis technique. NVivo 8 was used to analyze data. In terms of professional development activities, principals in Erzurum indicated that meetings with their colleagues and long-term in-service training programs were the most beneficial professional development activities. According to principals in Michigan, mentorship, meetings with colleagues, and in-service training programs are important. In addition, a majority of school principals in Michigan stated that having mentors provided great benefit for their professional development. Key Words: In-service professional development training, mentorship, Hizmet içi eğitim, mentorluk, Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü, Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Bölümü, 176 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ISSN:1302-8944 Yıl: 2017 Sayı: 43 Sayfa:176-208 Giriş Bilgiye erişimin her zamankinden çok daha önemli hale geldiği günümüzde, bilginin üretilmesi ve yayılmasında önemli bir rol oynayan okulların etkililiği her geçen gün daha da önem kazanmaktadır. Okul müdürlerinden ise kurumlarını başarıya taşıyacak birer lider olarak hareket etmeleri beklenmektedir. Dolayısıyla, günümüz okul müdürlerinin klasik yönetim yaklaşımından vazgeçip çağdaş yönetim yaklaşımlarını benimseyen, öğretim liderliği görevini üstlenen, ayrıca astlarının bilgi, beceri ve yaratıcılıklarından azami ölçüde yararlanan kişiler olması beklenmektedir (Hesapçıoğlu, 1998). Bu açıdan bakıldığında, okul müdürlerinin belli ölçütler çerçevesinde seçimi, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitimlerle yetiştirilmeleri ve performanslarını artırmaya yönelik olarak sürekli değerlendirilmeleri bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır (Aydın, 2000). Mesleki gelişim faaliyetleri, sürekli değişen bir çevrede varlığını devam ettiren okullarımızda görev yapan yöneticilerin, bu değişimin gerektirdiği koşullara uyum sağlamasında anahtar bir rol oynamaktadır. Çetin ve Yalçın’ın (2002) da belirttiği gibi, günümüzde birer öğretimsel lider olmaları, aynı zamanda da birçok farklı sorumluluğu üstlenmeleri beklenen okul müdürlerinin, bilgi ve becerilerini sürekli olarak geliştirmeleri ve yenilemeleri gerekmektedir. Ancak, okul müdürlerine sağlanan hizmet içi eğitim programlarının, bu amaçları ne kadar karşıladıkları tartışmalıdır. Dolayısıyla, okul müdürlerinin görevlerini icra ederken sıklıkla faydalandıkları farklı mesleki gelişim faaliyetlerinin ve bu faaliyetlerin etkililiklerinin detaylı şekilde ortaya konulması büyük önem arz etmektedir. Türkiye'de Okul Müdürlerine Yönelik Hizmet İçi Eğitimler Türkiye’de yönetici ve öğretmenlere yönelik planlanan hizmet içi eğitim faaliyetleri, merkezî olarak Hizmet İçi Eğitim Dairesi Başkanlığı tarafından düzenlenmekte, mahalli olarak ise İl Millȋ Eğitim Müdürlükleri tarafından yıllık olarak planlanıp yürütülmektedir (Kaya, Çepni ve Küçük, 2004). 1999 yıllarında yürürlüğe giren “Millȋ Eğitim Bakanlığına Bağlı Kurum Yöneticilerinin Atama Yönetmeliği”nde eğitim yöneticilerine yönelik hizmet içi eğitim kapsamlı bir şekilde ele alınmış, hizmet içi eğitim programlarının kurum türleri esas alınarak yöneticilik görevlerinin görev tanımlarına göre, 120 saatten az olmamak üzere farklı içerikte düzenlenmesi gerektiği, ayrıca bu programların, Bakanlık ve üniversite işbirliği ile hazırlanacak bir program çerçevesinde kredilendirilerek lisansüstü eğitime esas olacak şekilde düzenlenebileceği de vurgulanmıştır (MEB, 1999). 177 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ISSN:1302-8944 Yıl: 2017 Sayı: 43 Sayfa:176-208 Okul müdürlerine yönelik planlanan bu eğitim programlarının içerikleri incelendiğinde, bu içeriklerin yöneticileri 21. yy.ın ihtiyaçlarına tam olarak hazırlayamadıkları ortaya çıkmaktadır (Korkmaz, 2005). Ancak, tüm eksikliklerine rağmen eğitim yöneticilerinin hizmet içinde yetiştirilmelerini sağlamak amacı ile 1999 yılında başlatılan ve üniversitelerle işbirliği ile yürütülen bu uygulama kayda değer bir gelişmedir, fakat; son yıllarda bu politikadan uzaklaşıldığı görülmektedir. Zaman içerisinde, bu programların yürütülmesi illere devredilmiştir. İllerin ellerindeki sınırlı kaynaklarla geleceğin okul müdürlerini ne kadar iyi yetiştirebildikleri ise tartışmaya açık bir konudur. Örneğin, illerde yapılan eğitim programlarında yönetici adaylarına ders veren eğiticilerin birçoğu müfettişler ve okul müdürleri arasından seçilmekte, bu ise eğitim programlarının kalitesinin sorgulanmasına neden olmaktadır (Çınkır, 2002). Bu programlara ek olarak okul yöneticilerine yönelik her yıl merkezi düzeyde organize edilen ve yıllık faaliyet planlarında belirtilen farklı alanl (...truncated)