ALEV YÜRÜTMEZ BANT KULLANIMININ YERALTI METAL MADENCİLİĞİ İÇİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Cilt 55, Sayı 4, Sayfa 23-36, Aralık 2016 Vol.55, No.4, pp 23-36, December 2016 Derleme / Review ALEV YÜRÜTMEZ BANT KULLANIMININ YERALTI METAL MADENCİLİĞİ İÇİN DEĞERLENDİRİLMESİ EVALUATION OF FLAME RETARDANT BELT USAGE FOR UNDERGROUND METAL MINING Bülent Erdema, *, Atilla Ceylanoğlua, Zekeriya Duranb a b Cumhuriyet Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, SİVAS Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas MYO, SİVAS Geliş Tarihi / Received : 9 Ağustos / August 2016 Kabul Tarihi / Accepted : 14 Kasım / November 2016 ÖZET Anahtar Sözcükler: Konveyör bandı, alev yürütmez, yangın algılama, yangın söndürme. Günümüzde birçok yeraltı maden işletmesi cevher nakliyatının tümünü ya da belirli bir bölümünü bantlı konveyör sistemleri ile gerçekleştirmektedir. Bu çalışmada, yeraltı işletme yöntemleri ile metalik cevher çıkaran ocaklarda bantlı konveyör sistemleri kullanılması durumunda konveyör bandının alev yürütmez özelliğinin gerekliliği, iş güvenliği açısından incelenmiş ve altı değişik ölçüt dikkate alınarak değerlendirilmiştir. ABSTRACT Keywords: Conveyor belt, flame retardant, fire detection, firefighting. * Today, many underground mines are realizing all or a certain portion of the ore transportation by belt conveyor systems. In this study, the requirement to deploy flame-retardant conveyor belts in the case of operating belt conveyor haulage systems in underground metallic mines is investigated from the occupational safety point of view and evaluated taking into account six different criteria. 23 B. Erdem vd. / Scientific Mining Journal, 2016, 55(4), 23-36 GİRİŞ 19.09.2013 tarih ve 28770 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, 10.3.2015 tarih ve 29291 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maden İşyerlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik ile değişikliğe uğramıştır. Buna göre Yönetmelik Ek-1’inin 2.1.8 inci bendinden sonra gelmek üzere aşağıda verilen 2.1.9 uncu bent eklenmiştir: “2.1.9. Bant konveyörler antistatik ve alev yürütmez özellikte olmalı; ısınmayı veya tutuşmayı tespit etmek üzere sensörler ve ortaya çıkabilecek herhangi bir yangının ilerlemesini durduracak sıklıkta soğutma/ söndürme sistemi ile donatılmalıdır.” Birçok yeraltı maden işletmesi cevher nakliyatının tümünü ya da belirli bir bölümünü bantlı konveyör sistemleri ile gerçekleştirmektedir. Mart 2015 tarihli Yönetmelik değişikliğinden sonra yeraltı işletme yöntemleri ile kömür çıkaran ocaklar haricindekiler, bu uygulamanın kendilerini kapsaması hususunda görüşler oluşturmuşlardır. Bu nedenle bu çalışma, yeraltı işletme yöntemleri ile metalik cevher çıkaran ocaklarda bantlı konveyör sistemleri kullanılması durumunda konveyör bandının alev yürütmez özellikte olmasının iş güvenliği açısından değerlendirilmesi üzerine yoğunlaşmıştır. e. Konveyör bantlarının özelliklerinin, yanma olasılığı ve ilintili risklerin değerlendirilmesi, f. Yeraltı işletmelerinde kurulu olan gaz izleme sistemi, nakliye galerilerinde kurulu olan yangın algılama ve söndürme sisteminin değerlendirilmesi, Alev alabilir bantların 10.03.2015 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nde değişiklik yapan Yönetmeliğin Ek-1 2.1.9. maddesi hükmüne göre anti-statik ve alev yürütmez özellikteki bantlar ile değiştirilmesinin çalışma emniyeti bakımından gerekli olup olmadığının değerlendirilmesi. 1.2. Yeraltı Üretim Yönteminin Değerlendirilmesi Özellikle masif yatakların ve orta kalınlıktaki dik damarların kazanılmasında ülkemizde ve dünyada birçok yeraltı metal işletmesinde başarıyla uygulanan arakatlı göçertme yöntemi, tavan patlatması ile alınan cevher boşluğuna tavantaşının dolmasıyla alt kotlara inilmesi esasına dayanmaktadır (Şekil 1). Cevherin ekonomik biçimde üretilebilmesi için ana hazırlık işlerinin tamamı taban kayaçta yapılmaktadır. 1. ÖLÇÜTLER VE DEĞERLENDİRMELER 1.1. Değerlendirme Ölçütleri a. Bu çalışma kapsamında, yeraltı metalik cevher ocaklarında halen işletmede olan ve aleve dayanıksız konveyör bandı kullanılan bantlı konveyör ile taşıma sistemlerinin çalışma emniyeti uygunluğunun değerlendirilmesi aşağıdaki maddelerde verilen ölçütler gözetilerek yapılmıştır. b. Yeraltındaki üretim bölgeleri ile nakliye sistemi arasında etkileşim ve bağlantının olup olmadığının değerlendirilmesi, c. Yeraltı işletmelerinin bulunduğu formasyonların yanıcı ve yakıcı gaz içeren kayaç yapısına sahip olup olmadığının değerlendirilmesi, d. İşletmelerde uygulanmakta olan iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının herhangi bir yangın durumuna ilişkin yeterliliğinin değerlendirilmesi, 24 Şekil 1. Arakatlı göçertme yöntemi (Hustrulid, 1982) Bu yöntemde belirli bir tavan kotundan aşağıya doğru düzenli aralıklarda imalat katları oluşturmakta, katlar arası ana ulaşım galerisi (spiral rampa) üzerinden belirli kotlarda cevhere bağlantı galerileri, cevher sınırlarına paralel yörünge izleyen hazırlık galerileri ve cevher gövdesi içinde üretim galerileri açılmaktadır. Üretilen cevher, ocak içinde bantlı konveyör ile nakliyat tercih edildiğinde, katlar arası ana ulaşım galerisi ile B. Erdem vd. / Bilimsel Madencilik Dergisi, 2016, 55(4), 23-36 üretim kuyusuna taşınarak buradan taban kotuna kurulmuş olan kırıcı dairesine nakledilmekte ve birincil kırma işlemine tabi tutulmaktadır. Boyutu küçültülen cevher yeraltı nakliye galerisi şebekesinde kurulu bantlı konveyör sistemi ile yeryüzüne ya da kuyu ihraç sistemine taşınmaktadır. Arakatlı göçertme yöntemi mekanize olup işletme yönteminin doğası gereği her ekipman türü, genellikle ocağın belirli katlarında kullanılacak biçimde izole edilmektedir. Yüksek düzeyli mekanizasyon sayesinde bu yöntem ile üretim yapılan ocaklarda aynı anda üretim ve tahkimat yapılması durumuna göre bir vardiyada yeraltında <50 kişi bulunmaktadır. Cevherin kırıcıya iletimi; üretim galerileri, taban yolları, üretim kuyusu irtibat galerileri ve yantaşta açılıp, güçlü tahkimat unsurları ile desteklenmiş olan katlar arası ana ulaşım galerisi üzerinde yeraltı kamyonları ile yapılmakta ve üretim kuyusuna boşaltılan cevher, aşağı yönlü düşey bir yol izleyerek kırıcı bunkerine depolanmaktadır. Boyutu küçültülen cevher yalnızca nakliyat amaçlı olarak kullanılan bant galerilerine kurulu bulunan bantlı konveyör sistemi ile yeryüzüne ulaştırılmaktadır. Oda-topuk ve ülkemizde de yaygın biçimde uygulanan uzunayak yöntemlerinde üretim ve nakliyat, kısmen örtüşecek biçimde işletme sisteminin bütünleşik bileşenleridir. Nakliyat, üretimin yapıldığı noktada başlamakta ve cevherin, üretimden nakliyata aktarım bölgelerinde yoğun personel gereksinimi bulunmaktadır. Bu husus, bu bölgelerde karşılaşılabilecek tehlikeli durumlardan etkilenebilecek personel sayısının büyüklüğü nedeniyle kaygı verici olup, çalışma emniyetinden hiçbir koşul altında taviz verilmemesi gerektiğine işaret etmektedir. Arakatlı göçertme yönteminde ise cevher üretim katları, ana nakliyat galerilerinin bulunduğu taban kotundan oldu (...truncated)