TÜRKİYE'DE KABUK KONUSUNDA BUGÜNE KADAR YAPILAN ÇALIŞMALAR VE DEĞERLENDİRME

SERİ B CİLT 56 SAYı 1 2006 İSTANBUL ÜNİvERSİTESİ •• • ORMAN FAKULTESı DERGISI F.1 • • BU SAYıNıN HAKEM LİSTESİ (REFEREE LIST OF THIS ISSUE) Prof. Dr. Tahsin AKALP, Prof. Dr. Sedat AYANOGLU, Prof. Dr. Yahya AYAŞLIGİL, Prof. Dr. Hüseyin DİRİK, Prof. Dr. Abdi EKiZOGLU, Prof. Dr. Kadir EROiN, Prof. Dr. Nurgün ERDİN, Prof. Dr. Uçkun GERAY, Prof. Dr. Ahmet HIZAL, Prof. Dr. Ramazan KANTAY, Prof. Dr. Ahmet KURTOGLU, Prof. Dr. Tamer ÖYMEN, Prof. Dr. Necdet ÖZYUV ACı, Prof. Dr. Erdal SELMi, Doç. Dr. Ferhat GÖKBULAK, Doç. Dr. K. Hüseyin KOÇ, Y. Doç. Dr. Tuncer DiLiK Orman Fakültesi Dergisi Cilt 56, Seri B/I ISSN 0535-84 ı8 2006 basımı 500 adet basılmıştır. istanbul Üniversitesi Basım ve Yayınevi Müdürlüğü Tel: (0212) 631 3504 - 05 iSTANBUL ÜNivERSiTESi ORMAN FAKÜLTESi DERGiSi SERİ B CİLT 56 Ç N D E K SAYı 1 2006 LER Prof. Dr. Ramazan KANTAY; Ar. Gör. Coşkun KÖSE: Türkiye'de Kabuk Konusunda Bugüne Kadar Yapılan Çalışmalar ve Değerlendirme Doç. Dr. S. Nami KARTAL; Y. Doç. Dr. Osman ENGÜR; Ar. Gör. Coşkun KÖSE: Emprenye Maddeleri ve Emprenye Edilmiş Ağaç Malzeme ile ilgili Çevre Problemleri 17 Doç. Dr. Ayhan KOÇ; Ar. Gör. H. Oğuz ÇOBAN; Y. Doç. Dr. Hakan YENER; Değişim Belirlemede Görüntü Farkı ve Görüntü Oranlama Yöntemleri 25 Y. Doç. Dr. Hakan YENER; Doç. Dr. Ayhan KOÇ; Ar. Gör. H. Oğuz ÇOBAN: Uzaktan Algılama Verileri ve Teknik Özellikleri 33 Y. Doç. Dr. Sultan BEKİROGLV Kurumun Eleştirisi 49 : Türkiye'de Çevre Koruma Hizmetini Üstlenen Ar. Gör. Dr. Aysel VLVS; Ar. Gör. Nilüfer SEYİDOGLV: Doku Kültürü ile Üretimi Bazı Doğal Geofıtlerin Ar. Gör. Dr. Ersel YiLMAZ; Karar Problemlerinin Doç. Dr. K. Hüseyin KOÇ: 71 Çözümünde Karar Verme, Karar Destek Sistemleri ve Ormancılık 8i Ar. Gör. Derya SEvİM KORKUT; Prof. Dr. Ahmet KURTOGLU: Doğrama Üretiminde Malzeme Tüketiminin İncelenmesi Ar. Gör. Dr. Ersel YILMAZ: 93 Tek Değişkenli Problemlere Uygulanacak İstatistik Testlerin Seçiminde Soru Ağacı Yöntemi . 103 Ar. Gör. Seçil YURDAKUL EROL; Ar. Gör. Bilge AKGÜN : Avrupa Birliği (AB) Ormancılık Politikası 113 Ar. Gör. H. Tezcan YILDIRIM; Ar. Gör. Nimet VELiOGLU Yönetiminde Kriter ve Göstergelerin İrdelenmesi 129 Ar. Gör. Zeynel ARSLANGÜNDOGDU : Sürdürülebilir Orman : İstanbul Boğazı Kış Ortası Sukuşu Sayımı 141 TÜRKiYE'DE KABUK KONUSUNDA BUGÜNE KADAR YAPILAN ÇALIŞMALAR VE DEGERLENDİRME Prof. Dr. Ramazan KANTAYI) Ar. Gör. Coşkun KÖSE)I Kısa Özet Bu çalışma esas itibariyle kabuğun değerlendirilmesi konusunda ülkemizde yapılan çalışmalan incelemek amacı ile hazırlanmış olmakla beraber genelolarak kabuk konulu tüm çalışmaları kapsamaktadır. Konu 19S0'li yıllardan beri araştırmacıların ilgisini çekmiştir. Kabuğun değerlendirilmesi ile ilgili çalışmalar en çok ı 970'li yıllarda yapılmıştır. Bu çalışmalar daha çok literatür çalışması olup, sonuçlar tavsiye niteliğindedir. 1990'1ı yıllarda yapılan çalışmalar daha ziyade yonga ve lif levha üretiminde kabuğun kullanılması ile ilgili orijinal çalışmalar olup, bilime ve uygulamaya katkı sağlayacak niteliktedir. Son yıllarda yapılan çalışmalar içerisinde kabuğun kimyasal yapısı ve analizi ile ilgili orijinal ve bilimsel çalışmalar dikkati çekmektedir. Bugüne kadar kabuk üretim teknikleri, kabukların depolanması ve korunması konularında hiç çalışma yapılmamıştır. Kabuğun endüstriyel değerlendirilmesi konusunda çok az sayıda çalışma yapılmış olması, ülkemizde kabuğa gereken önemin verilmediğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Kabuk, Kabuğun değerlendirilmesi, Odun dışı orman ürünleri EVALUATION OF THE STUDIES ON BARK IN TURKEY Abstract This paper reviews the studies on the utilization ofbark carried out in Turkeyand also gives details about general characteristics of bark. Although studies on bark have received attention since ı950'5, considerable amount of research was concluded in the 1970's. Most of the studies on bark are relatively review papers; however recent studies give novel approaches to use of bark in composite materials such as particle board and fiber board, and also include chemical characterization of bark. However, there is a lack of information on bark production techniques and storage and protection of bark residues. A few studies on industrial usage of bark in Turkey indicates that bark has not received enough attention in the country. Keywords: Bark, Bark Utilization, Non- Wood Forest Products (NWFP) 1) i.Ü. Orman Fakültesi Orman Biyolojisi ve Odun Konuma Teknolojisi Anabilim Dalı Yayın Komisyonuna Sunulduğu Tarih: 08.06.2005 2 RAMAZAN KANTAY- COŞKUN KÖSE 1. GİRİş Kabuk, vaskular kambiyum tarafından üretilen floem (iç kabuk) ile fellogen tarafından üretilen dış kabuktan oluşmaktadır. Kabuk; genç ağaçlarda kambiyumdan dışa doğru sekonder floem, primer floem, korteks ve epidermisten oluşur. Yaşlı ağaçlarda ise, sekonder floem ve peridermden meydana gelmektedir (Şekil i ve 2). Dış kabuk İç kabuk Kambiyum Diriodun Özodun Şekil ı: Bir ağaç gövdesinde ana dokuların yerleri (KOZLOWSKI 1971). Floem kambiyum inisiyallerinin bir ürünüdür. Kabuğun anatomik yapısı, odununkinden daha karmaşıktır. iğne yapraklı ağaçlarda odun ile kabuk yapısı arasındaki en büyük farkı oluşturan, odun hacminin yaklaşık % 95 'ini kapsayan boyuna traheidlerin yerine, kabukta iletim görevini üstlenmiş kalburlu hücreler, destek görevi yapan floem litleri ve vasiküler kambiyumda üretilen paranşim hücrelerinden meydana getirilen taş hücreleri yer almaktadır. iğne yapraklı ağaç iç kabuğu, boyuna ve öz ışını paranşim hücreleri ile epitel hücrelerini de içerir. Kabukta reçine kanalı varsa hem boyuna yönde hem de enine yönde uzanmaktadır. Ayrıca kabukta iğne yapraklı ağaç odunlarındaki öz ışını traheidlerine karşılık gelen özel tipteki paranşim hücreleri olan albüminli hücreler bulunmaktadır. Geniş yapraklı ağaçların iç kabuğunun yapısı iğne yapraklı ağaçlarınkine benzerlik göstermektedir. Iğne yapraklı ağaçlarda kalburlu hücreler olarak bilinen hücrelerin yerini, yapraklı ağaç odunlarındaki trahelere karşılık gelen iletim görevini üstlenmiş kalburlu borular almıştır. Yapraklı ağaçların iç kabuğunda bir başka hücre, daima kalburlu borularla birlikte bulunan aynı inisiyallerden aynı zamanda üretilen paranşimatik yapıdaki arkadaş hücreleridir. Yapraklı ağaçların kabuğunda da boyuna ve öz ışını paranşim hücreleri ile tloem litleri bulunur (Şekil 3). Floem lifleri kabuğu n değerlendirilmesinde en önemli kısmı oluşturmaktadır. iğne yapraklı ağaç kabuklarının yaklaşık % iO veya daha az bir kısmı, litlerden oluşur. Bu hücreler çamların kabuğunda hiç bulunmazlar. Yapraklı ağaç kabukları ise, iğne yapraklı ağaç kabuğuna göre % 5 kadar daha az tloem Iifıne sahiptir (BOZKURT/ERDİN 1997). TÜRKiYE'DE KABUK KONUSUNDA YAPILAN ÇALIŞMALAR VE DEGERLENDiRME Epidermis Mantar tabakası ( feliem) Mantar kambiyumu (fellogen) Korteks Floem lifleri Floem paranşimi Kalburlu alan Kalburlu boru Arkadaş hücresi Öz ışını Kambiyum Ksilem Trahe Şekil 2 : Kabukta bulunan önemli hücre ve dokuların şematik görünüşü (...truncated)