Orman yetişme muhitlerinin haritalandırılması hakkında ekolojik esaslar

- ~--------~----- ---- ----------_.~- ıSTANBUL ONlvERSITESI DERGisi - - - - - OR~U_-\~ YETİŞ)'IE '.\lUHİTLERİNİl\" H_-\KKI~lJA H.-\RİT.-\L.-\~DlRiLi\L-\SI EKOLOJiK ESASLARI Yazan Prof, Dr, Mehmet srvtv Orman yetişme muhiti haritalarının yapılması esas itibariyle orman yetişme mu'hitlerinin, canlı ve cansız bütün faktörleri ile ekolojik bil' yaşama ortamı olarak tam ve sıhhatli şekilde kavranması ve tesbit edilen karakteristiklerinin hadtacılık tekniğine göre ifadelendirilmesi esasına dayanmaktadır, Bu itibarla orman yetişme rnuhiti haritaları ve haritacılığının teknik esaslarını incelemeden önce, bu konuda bazı hazırlayıcı ana bilgilere sahip olmamız ve dolayısiyle orman yetişme muhitlerinin en önemli bazı ekolojik özelliklerini ana hatları itibariyle bilmemiz ve belirtmemiz lüzumlu ve faydalı görülmektedir, İşte bu sebeble burada evvela orman yetişme muhitlerinin haritalandırmaya esas teşkil eden bazı ekolojik hususiyetleri hakkında bilgi vermeye çalışacağız, A, Orman yetişme muhitlerinin ekolojik tamtımı Bilindiği üzere orman ekolojisi yönünden günün entansif ve rentabı orrnancıhk anlayışında. ormanıarın her şeyden önce tabiata ve yetişme muhitine uygun optimal işletme ormanı karakterini haiz bulunmaları fikri önemli bir yer işgal etmektedir, Haddizatında yetişme muhitJ.erinin kaliteleri ve bu yetişme muhitlerinde yetişen ormanıarın yaşama şekilleri, biyolojik gelişmeleri ve ürün verme kabiliyetleri tamamiyle biyolojik ve abiyolojik menşeli tekmil yetişme muhiti faktörleri arasındaki karşılıklı etki ve münasebet lere tabi bulunmaktadır, Bu hal tabiatiyle orman yetişme muhi tler inln. biyolojik ve abiyolujik diye guruplandırılan ekolojik faktörlerine göre kül halinde kavranmasını ve ekolojik bir deyimle bu faktörler arasında cari karşılıklı etkı ve münasel::etler nizamına uygun olarak sentetik şekilde karakterize edilmelerini şart koşrnaktadır. Zaten rnünfe rit yetişme muhiti faktörlerinin tesirleri rölatif olup, her yetişme muhiti faktörünün ekolojik tesiri diğer faktörlerin kompleks tesirlerine göre değişmektedir, Orman yetişme muhiti, bilindiği üzere, ormanın toprak üstü ve tc prak altı yaşama ve beslenme ortamıdır ve bu ortamda mevki, iklim, toprak ve vejetasyona ait çeşitli faktör grupları ekolcjik inanada bir kompleks teşkil etmektedirler, Bu itibarla gerek bu çeşitli faktörler ve gerekse bu faktörlerin et, kisi altında yetişme muhitinde vukubuları her türlü fiziksel, kimyasal ve biyolojik hadiseler arasında karşılıklı ve sıkı bir bağlantı mevcuttur, Yetişme rnuhitlerinde cereyan eden çeşitli hadiseler arasındaki cu ekolojik rölasyon pek kartşık ve değiş, gen bir mahiyette tezahür etmektedir, Eu bakımdan c'enebıltr ki, orman yetişme muhitIeri biyolojik ve abiyolojik tesir ve aksi restı-ler kcrnpoz isyonudur. Bu sebeble ye- YETİŞME MUHİTİ HARİTALARININ EKOLOJİK ESASLARI 17 tişme muhitleri stabil bir karakter taşımamakta ve daimi bir oluşma ve dinamizm 'halinde bulunmakta ve bu dinamizm istikametinde gelişerek klimaks yetişme muhiti tiplerine inkilap etmektedirler. Bu suretle mevki, iklim, toprak ve vejetasyon şartları bakımından farkli olan yetişme muhitleri farklı istikametlerde gelişme göstererek değişiközelliklerdeki klimaks tiplere doğru bir oluşma seyri takibetmekte ve dolayısiyle hel' yetişme muhiti tipi o yetişme muhiti şartlarına has bir gelişme seyri veya gelişme tipi ile karakterize edilmektedir. Bu ifadeden anlaşılacağı üzere, her 'yetişme muhiti gelişme seyri itibariyle başlangıç halinden itibaren intikal ve klimaks tiplere doğru bir takım gelişme safhaları arzetmektedir. Gelişme derecesi itibariyle bunlardan başlangıç tipleri henüz gelişmemiş, intikal tipleri gelişmekte olan ve kı imak s tipler ise tam gelişmiş yetişme muhitleri olarak kabul edilirler. Bu bakımdan üstünde tabii orman taşıyan yaşlı ve tam gelişmiş toprakların hakim bulunduğu sabalarda umumiyetle yetişme muhiti gelişmesi klimaks safhaya ulaşmış sayılmaktadır. Fakat bir yetişme mmtakasında bu klimaks tiplerin kalite vasıfları hiç bir şe'kilde stabil değildir; öyle ki klimaks yetişme muhitini karakterize eden bir yetişme 'mıntakasında uygun olmayan sun'i orrnancıhk müdahaleleri ile yetişme muhitinin klimatik, edafik ve biyolojik faktörleri arasındaki ekolojik dengenin bozulması yetişme muhitinin kalitesi üzerinde reverzibl bir reaksiyon tevlid etmekte ve bu suretle klimaks tipler aksi istikarnette gelişerek kalitesi düşük degradasyon tiplerini meydana getirmektedirler. Tabiatiyle bu degradasyon tiplerinin uygun ve ıslah edici müdahalelerle tekrar yüksek kaliteli yetişme muhiti tiplerine ifrağ edilmeleri de daima mümkündür; nitekim bu şekilde ıslah edilmiş degradasyon tiplerine yetişme muhitinin regradasyon tipleri adı verilmektedir. Yukarıda izah edilen hususlar gösteriyor ki, orman ekolojisi bakımından yetişme muhitlerinin tiplendirilmesi her şeyden önce hakim yetişme muhiti faktörlerinin toplu tesirlerine: yani onların karşılıklı etki ve münasebetler çerçevesi dahilinde, bir bütün olarak sentetik şekilde karakterize edilmelerine dayanmaktadır. Bu .ıse yetişme muhitlerinin ekolojik tanıtımı anlamına tevafük etmektedir. Bu anlama uygun olarak ormancı!ıkta yetişme muhiti tipleri yetişme mıntakalarının karakterlerı'mesinde esas üniteyi teşkil ederler. Bundan dolayı yetişme muhiti tipi tabiri pratik orman ekolojisinde ve hususiyle yetişme muhitlerinin klasifikasyonunda hususi bir 'önem taşımaktadır. İşte yetişme muhiti tipinin bu önemine binaen bugün pratik orman ekolojisi çerçevesi dahilinde "Orman yetişme muhiti tipleri bilgisi" adı altında 'özel bir orrnancılık disiplini doğmuş bulunmaktadır, Bu ekoloji disiplininin araştırma sahası esas itibariyle orman yetişme muhitlerini tiplendirmek ve bu yetişme muhiti tipleri ile ormanıarın devamlı ve en iyi beslenme ve gelişme imkanlan arasındaki münasebetleri araştırmak, ağaç türü seçimi, ağaç türü karışımı, meşcere gaye tipi ve işletme şekli gibi silvikültür konuları hakkında bilgi vermek ve nihayet orman yetişme muhitlertrıin haritalandınlmaları ve bonitelendirilmelerine ait esasları tesbit etmek ve netice itibariyle yetişme muhitine uygun bir ormancılığın tabii esaslarını hazırlamak gibi pratik ormancılık bakımından en önemli problemleri içerisine almaktadır. Orman yetişme muhiti tipleri bilgisinin hazırladığı bu esaslar hiç şüphe yok ki entansif ormancılığırı gerektirdiği en ince silvikültür ve amenajman tekniğinin ve daha geniş bir ifade ile orman yetişme muhitlerinden en entansif faydalanmanın 'anahtarını teşkil etmektedirler. Burada tekrar belirtmek yerinde olur ki, yukarıda da işaret edildiği şekilde orman yetişme muhitlerinin klimatik, edafik ve biyolojik faktörlerinin toplu ve sentetetik tesirleri altında her yetişme muhitinde iklim, toprak ve vejetasyon münasebetleri birbirlerine paralel bir gelişme seyri takibetmekte ve bu gelişme sonunda o ye- M. SEvİM ı8 tişme muhiti için karakteristik olan muayyen klimaks iklim, toprak ve vepetasyon tipleri meydana gelmektedir. Nitekim bu görüşe tabi olarak (...truncated)