Recruiting and Preparing School Principals in Turkey, Germany, France and England

Sakarya University Journal of Education! $$! " Türkiye, Almanya, Fransa ve İngiltere’de Okul Müdürlerinin Atanması ve Yetiştirilmesi Hilmi SÜNGÜ* Özet Bu çalışmada bazı Avrupa ülkeleri ile Türkiye’de okul yöneticilerinin seçilme ve yetiştirilmesi sürecinin nasıl işlediğine ilişkin kavramsal bir çözümlemenin yapılması amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında Türkiye ve Almanya, Fransa ve İngiltere ‘de okul müdürlerinin nasıl ve hangi ölçütlere göre seçildiği, atanmadan önce nasıl bir yetiştirme sürecinden geçirildiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma ilgili literatürün taranması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen ülkelerin okul müdürü seçme ölçütleri göz önüne alındığında öğretmenlik meslek tecrübesine sahip olmak ortak bir ön şarttır. Ancak ülkeler tek tek incelendiğinde okul müdürü olabilmek için başvurulan seçim yöntemlerinin ülkelere göre değiştiği görülmektedir. Seçim sürecinde Türkiye’dekine benzer bir test sınavının uygulanması diğer üç ülkede de söz konusu değildir. Bununla birlikte Türkiye ile diğer ülkeler arasında asıl önemli farklılığın ise seçilen adayların yetiştirilmesi sürecinde olduğu net bir şekilde anlaşılmaktadır. Araştırma kapsamında incelenen ülkelerden Almanya’da okul müdürlerinin yetiştirilmesine yönelik uygulamalar eyaletlere göre değişebilmektedir. Fransa ve İngiltere’de ise müdür adaylarının yoğun ve uzun süreli bir hizmet öncesi eğitimi tamamlamak zorunda olmaları göze çarpan önemli farklardandır. Anahtar Kelimeler: Okul müdürü, Türkiye, Almanya, Fransa, İngiltere, seçme ölçütleri. Recruiting and Preparing School Principals in Turkey, Germany, France and England Abstract In this study, it is aimed to introduce how the process of recruiting and preparing school managers in some European states and Turkey. Within the scope of the study, it is tried to put forward how school principals are selected and what their preselection criterion are, how their preparation process are handled before they are appointed. The study is done through reviewing the related literature. Considering the criterion of states studied concerning recruiting process of principals, it could be seen that being a teacher is prerequisite for being a principal. When the states in the scope of the study examined in details it might easily be noticed that there are outstanding differences between them in terms of recruiting methods applied by the states. Applying a test examination for selecting principals as in our state is out of question for the other three states. Moreover, the outstanding difference between Turkey and the others is clearly noticed to appear in the preparation process. In Germany, which is one of the states examined in the study, implementations related to the issue might change according to the states in Germany. As for France and England, the essential difference with is the intensive training which the candidate principals have to complete before they are appointed. Key Words: School principal, Turkey, Germany, France, England, selection criteria. """""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""" O"Yrd. Doç. Dr., Bozok Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, ." " SAÜ Eğitim Bilimleri Enstitüsü $K! " Giriş Günümüzde okul müdürü yalnızca kurumun yöneticisi olarak değil, yönettiği kurumda lider olarak görülmektedir. Bu nedenle okul yöneticilerinin atanması ve yetiştirilmesinin eğitim sistemlerinin niteliğinin geliştirilmesinde önemli bir etken olduğu düşünülmektedir. Okul yönetimine uygun adayların seçilmesi eğitim ve öğretimle ilgili etkinliklerin yanı sıra kurumsal gelişimin devam etmesi açısından da önemlidir. Eğitim kurumlarında liderlik görevini uygun bir şekilde yerine getirebilecek adayların seçilmesi hem kurumsal hem de ulusal anlamda eğitime ilişkin belirlenmiş amaçların gerçekleştirilmesini kolaylaştıracaktır. Gelişmiş ülkelerde başarılı okullar üzerinde yapılan araştırmalarda okulun etkililiğinde okul yöneticilerinin önemli bir belirleyici olduğu ortaya çıkmış; bu nedenle okul geliştirme çalışmalarında daha çok okul liderliği konularına ağırlık verilmiştir. Etkili bir okulda okul yöneticisi çeşitli uzmanlar arasında bir koordinatör olma durumundadır (Balcı, 2001). Okul başarısının üzerindeki belirleyiciliği eğitim yöneticilerini yetiştirmenin gereği ve önemini artırmış ve bu konu üzerinde daha fazla durulmaya başlanmıştır. Okul yöneticilerinin atanması ve yetiştirilmesine ilişkin en doğru yaklaşımın ne olabileceği sorusu, her ülkenin üzerinde önemle durduğu bir konu olmasına rağmen eğitim yönetimi hazırlama programlarına temel olabilecek herkesin üzerinde anlaştığı bir eğitim yönetimi kuramı geliştirilmiş değildir (Balcı, 1999). Bazı ülkelerde eğitim liderliğinde ortaya çıkan yeni yaklaşımları incelemek, okullar için nitelikli liderler yetiştirmek ve bu liderlerin eğitim ihtiyaçlarını karşılamak üzere ulusal liderlik enstitüleri kurulmuş, liderler için düzenlenen yetiştirme programları için kaynak ayrılmıştır. Konuya ilişkin standartlar, yetiştirme programlarının içeriği, yapılacak değerlendirmenin şekli gibi konular bu kapsamda çoğu ülke tarafından dikkate alınmaktadır. Araştırmalar göstermektedir ki pek çok ülkede: ! ! Okul müdürlüğü için nitelikli adaylar bulmak zordur, Okul müdürleri için düzenlenen yetiştirme programları genellikle yetersizdir, ! ! ! Mesleki gelişim ve bilgileri tazelemeye yönelik çalışmalar sürekli değildir ve eşgüdüm içerisinde gerçekleştirilememektedir, Mesleki doyumun önündeki engeller her geçen gün artmaktadır, Mesleğine kendini adamış olan pek çok eğitimci erken yaşta görevinden ayrılmaktadır. (Petzko, Clark, Valentine ve Hackmann, 2002) Yapılan bazı araştırmalarda da okul yöneticiliği için potansiyel aday sayısının fazla olmasına rağmen nitelikli aday bulmanın zor olduğu belirtilmektedir (Walker, Stott ve Cheng, 2003). Siyasi şartlar, formal ve informal ilişkiler, kültürel normlar okul yöneticisi seçimi ve yetiştirilmesi sürecini etkileyen faktörler olarak değerlendirilebilir. Yapılan akademik çalışmalarda okul yöneticisi yetiştirmede yeni anlayışlar ve başarılı uygulamaların varlığı da göze çarpmaktadır. Bu yaklaşım ve gelişmeler ! Yönetici yetiştirmede farklı stratejilerin uygulanması ve teknolojiden faydalanılması, ! Liderlik programlarının zengin içeriği, ! Tecrübeli yöneticilerden mentör olarak faydalanılması, ! Yöneticilerin yetişmesinde okullarda yaptıkları uygulamaların (stajların) ve eğitimde başarı için teori ve uygulamanın öneminin fark edilmesi, ! Örnek uygulamaların yaygınlaştırılması için yapılan çalışmalar şeklindedir(Bush ve Jackson, 2002; akt. Chapman, 2005). Türkiye’de okul yöneticilerinin seçimi konusunda yapılmış çalışmalar incelendiğinde çalışmaların çoğunun eğitim sistemini uygulamalarının iyileştirilmesigerekliliği konusunda olduğu görülmektedir. Bu nedenle konuya ilişkin yapılan araştırmalar kuramsal olmaktan öteye gidememiştir (Korkmaz, 2005). Bu çalışmada Türkiye’de okul yöneticilerinin seçim sürecinin tarihsel gelişimiyl (...truncated)