Encyklika o podstawach moralności chrześcijańskiej : Sympozjum na Papieskim Fakultecie Teologicznym we Wrocławiu

Antoni Młotek Encyklika o podstawach moralności chrześcijańskiej : Sympozjum na Papieskim Fakultecie Teologicznym we Wrocławiu Wrocławski Przegląd Teologiczny 2/1, 120-122 1994 OMÓWIENIA I RECENZJE 120 KS. AN IONI MŁOTEK ENCYKLIKA O PODSTAWACH MORALNOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ SYMPOZJUM NA PAPIESKIM FAKULTECIE TEOLOGICZNYM WE WROCŁAWIU Nikt nie może zaprzeczyć, że epoka, w której żyjemy, jest czasem wielkiego kryzysu, a jest to na pierwszym miejscu „kryzys prawdy”. Kryzys prawdy - to znaczy naprzód kryzys pojęć. Czy bowiem pojęcia takie, jak: „miłość”, „wolność”, „dar bezinteresowny”, a nawet samo pojęcie „osoby” i w związku z tym także „prawo osoby” - czy pojęcia takie istotnie znaczą to, co wyrażają? To pytanie stawia Ojciec Święty Jan Paweł II w Liście do rodzin. Postawiwszy je, Papież zaraz stwierdza: „Dlatego tak ważną się stała dla Kościoła i świata - przede wszystkim na Zachodzie - encyklika o «blasku prawdy» ( V e rita tis S p le n d o r ) . Jeżeli prawda o wolności, o komunii osób w małżeństwie i rodzinie odzyska swój blask, wówczas cywilizacja miłości może się urzeczywistniać” (nr 13). Oczekiwana od lat i zapowiadana encyklika Y e rita tis s p le n d o r została podana do publicznej wiadomości 5 października 1993 roku. Ma ona w podtytule sfor mułowanie: O n ie k tó r y c h p o d s ta w o w y c h p r o b le m a c h n a u c z a n ia m o r a ln e g o K o ś c io ła . Teologowie moraliści, uznając wagę tego dokumentu, zauważyli konieczność rzetelnego, połączonego z głęboką refleksją, zapoznania się z nim. Papieski Fakultet Teologiczny we Wrocławiu, jako pierwszy w kraju, zorganizował w dniu 30 listopada 1993 r. specjalne sympozjum poświęcone nowej encyklice Jana Pawła II. S p iritu s m o v e n s sympozjum stanowił ks. kard. Henryk Gulbinowicz. On, sam będąc teologiem moralistą z wykształcenia, najpierw kierował do pracowników Katedry Teologii Moralnej zachęty, by zorganizować to sympozjum, spowodował zaproszenie o. prof. E. Kaczyńskiego z wykładem, a w dniu obrad odprawił Mszę św. i osobiście przewodniczył posiedzeniu. Uczestnikami sesji naukowej poświęconej encyklice Y e rita tis s p le n d o r byli profesorowie, studenci Fakultetu, zarówno klerycy jak i świeccy. Byli obecni równic/ uczestnicy studium licencjackiego i doktoranckiego. Zaproszono również delegacje studentów i profesorów z seminariów duchownych w Nysie, Paradyżu, Kłodzku i Bagnie. Byli goście z Klubu Inteligencji Katolickiej we Wrocławiu, a także moraliści z Wydziałów Teologicznych Warszawy, Krakowa i Poznania. Obrady rozpoczęły się Mszą św., podczas której homilię na temat słów: „Nauczycielu, co dobrego mam czynić?” (Mt 19,16) wygłosił ks. prof. dr hab J. Kowalski-kierownik Katedry Teologii Moralnej Szczegółowej PFF we Wrocławiu. Program sesji naukowej obejmował wprowadzenie, trzy referaty, dyskusję panelową i podsumowanie. OMÓWIHNIA I RECEtNZJH 121 Wc wprowadzeniu ks. prof. dr hab. I. Dec - Rektor Papieskiego Fakultetu Teologicznego we Wrocławiu przywitał uczestników sympozjum. Stwierdził również, że nowa encyklika podejmuje fundamentalne problemy nauki moralnej Kościoła, demaskując przy tym źródła dzisiejszych błędów i niszczących ludzkość doktryn społecznych, etycznych i politycznych. Rektor oświadczył, że w imieniu uczestników s e s j i naukowej wyraził wdzięczność Ojcu Świętemu za encyklikę w formie telegramu wysłanego do Jego Świątobliwości. „Gwoździem programu” został nazwany wykład Ojca E. Kaczyńskiego - Rektora in g e lic u m w Rzymie. Jego przedłożenie przyciągnęło jak magnes wielu słuchaczy spoza grona studentów świeckich i duchownych Fakultetu. Tytuł jego referatu brzmiał: „Geneza i idee wiodące encykliki Y e rita tis s p le n d o r ” . Jak stwierdził referent, u źródeł encykliki leży kryzys spowodowany we współczesnym świecie przez relatywizm etyczny, subiektywizm i indywidualizm z jednej strony, a teorie moralne usprawiedliwiające zło - z drugiej. Ojciec Święty idzie przeciw tym prądom i proponuje współczesnemu Kościołowi i światu powrót do Boga i Jego praw. Ideą wiodącą leżącą u podstaw encykliki jest Bóg i Jego miejsce w życiu moralnym chrześcijanina. Nowa teologia moralna, u której podstaw legły tak filozofia transcendentalna, jak i egzystencjalizm, wykluczyła Boga z życia moralnego nawet wierzących przez separację porządku zbawienia (H e ile th o s ) i porządku moralnego (H e lle lh o s ), jak i przez rozdział pomiędzy aktami transcendentalnymi a kategoriami. W l a k i sposób teolog zemścił się na Bogu za wypędzenie człowieka z raju i usunął Boga z ziemi |VS 6,9,37). Bóg natomiast znajduje się tak u podstaw W e lte th o s , jak i H e ile th o s , Choć encyklika nie mówi wprost o angażowaniu autorytetu nieomylności papieża, m według niektórych miało być usunięte z tekstu w ostatniej chwili, to musimy zwrócić uwagę, że tak przedstawia treść moralną wiary, jakby stanowiła przedmiot nieomylnej wypowiedzi, a mianowicie z jednej strony w świetle objawienia, z drugiej zaś jako istotną treść samej wiary (VS 29). W drugim referacie na temat: „Prawda o człowieku podstawą wolności”, ks. prof. dr hab. J. Krucina zajął się istotną ideą wyrażoną w encyklice, a mianowicie sprawą wolności. W tytule artykułu, opublikowanego w N ie d z ie li (1993, nr 41, s. 1) ks. T. Styczeń zapytuje: „Dlaczego encyklika o blasku prawdy?” W tekście zaś odpowiada: by wolność człowieka zafascynować prawdą o człowieku. Wykład, który słyszeliśmy, to potwierdza. Ks. J. Krucina podał gruntownej analizie zdanie encykliki, że wolność człowieka nie może sobie rościć prawa do takiej autonomii moralnej, która w praktyce oznaczałaby zupełną jej suwerenność. Autonomia rozumu nie może oznaczać tworzenia przez sam rozum wartości i norm moralnych. Posłuszeństwo Bogu nie nia charakteru heteronomicznego, tak jakby życie moralne było podporządkowane woli absolutnej wszechmocy, zewnętrznej wobec człowieka i przeciwnej jego wolności. Kolejnym referentem był ks. prof. dr hab. J. Kowalski, który mówił o postulatach stawianych przez encyklikę teologom, a w szczególności teologom moralistom. Oni właśnie mają wykładać doktrynę Kościoła i wypełniać swoją posługę tak, by dawać OMÓWIENIA I RECENZJE 122 przykład lojalnej akceptacji - wewnętrznej i zewnętrznej - nauczania Magisterium. Współpracując z hierarchicznym Magisterium mają dążyć do coraz pełniejszego naświetlenia podstaw biblijnych, znaczeń etycznych oraz motywacji antropolo gicznych, które stanowią podłoże głoszonej przez Kościół doktryny moralnej i wizji człowieka. Dyskusja panelowa, w której brali udział pracownicy naukowi Katedry Teologii Moralnej oraz prelegenci, dotyczyła głównie wolności człowieka. Jeszcze raz można było się przekonać, że słusznie J. Me recki i T. Styczeń w U O ssew a to re R om an o (1993, nr 251, s. 1) nazwali omawiany dokument encykliką o wolności („Un’Enciclica sulla liberta”). Dyskusja wykazała, że Ojciec Święty, posłuszny prawdzie, którą jest Chrystus i którego obraz odbija się w naturze i godności osoby ludzkiej, tłumaczy normę moralną i przedkł (...truncated)