Dactylogyrids (Platyhelminthes: Monogenoidea) from the gills of Hassar gabiru and Hassar orestis (Siluriformes: Doradidae) from the Xingu Basin, Brazil
ZOOLOGIA 35: e23917
ISSN 1984-4689 (online)
zoologia.pensoft.net
RESEARCH ARTICLE
Dactylogyrids (Platyhelminthes: Monogenoidea) from the gills
of Hassar gabiru and Hassar orestis (Siluriformes: Doradidae)
from the Xingu Basin, Brazil
Geusivam Barbosa Soares
, João Flor dos Santos Neto
1,3
, Marcus Vinicius Domingues
1,2
1,2,3
Laboratório de Sistemática e Coevolução, Instituto de Estudos Costeiros, Universidade Federal do Pará. Alameda
Leandro Ribeiro, 68600-000 Bragança, PA, Brazil.
2
Programa de Pós-Graduação em Biologia Ambiental, Universidade Federal do Pará. Alameda Leandro Ribeiro,
68600-000 Bragança, PA, Brazil.
3
Programa de Pós-Graduação em Biodiversidade e Conservação, Universidade Federal do Pará. Rua Coronel José
Porfírio 2515, 68372-040 Altamira, PA, Brazil.
Corresponding author: Marcus Vinicius Domingues ()
1
http://zoobank.org/D9131C5F-DEF6-49DF-9876-CFA578CFAA9A
ABSTRACT. Four species of Cosmetocleithrum (three new) and one new species of Vancleaveus are described or reported
parasitizing the gills of doradid catfishes (Siluriformes) from Xingu River and related tributaries: Cosmetocleithrum phryctophallus sp. nov. and Cosmetocleithrum bifurcum Mendoza-Franco, Mendoza-Palmero & Scholz, 2016 from Hassar orestis;
Cosmetocleithrum leandroi sp. nov. from Hassar gabiru; Cosmetocleithrum akuanduba sp. nov. and Vancleaveus klasseni sp. nov.
from Hassar orestis and H. gabiru. Cosmetocleithrum phryctophallus sp. nov. differs from its congeners by possessing a male
copulatory organ (MCO) with 2 ½ counterclockwise rings, and an accessory piece with an elongate torch-shaped blade. Cosmetocleithrum leandroi sp. nov. has a MCO comprising a coil of about 3 ½ rings, a sigmoid accessory piece with a cup-shaped
distal portion, a single type of hooks, and anchors with poorly differentiated roots. Cosmetocleithrum akuanduba sp. nov. is
characterized mainly by having a J-shaped MCO, an elongate accessory piece with sharp distal region, distal portion with a
small gutter, and a heavily sclerotized vagina with short “S”-shaped vaginal canal. Vancleaveus klasseni sp. nov. differs from
the other species of the genus occurring in doradids by possessing anchors with triangular to subtriangular superficial root,
developed deep root, and a coiled MCO with 2 ½ counterclockwise rings. Cosmetocleithrum bifurcum was reported for the
first time parasitizing doradids from Brazilian Amazon.
KEY WORDS. Amazon, Cosmetocleithrum, Vancleaveus.
INTRODUCTION
Freshwater catfish belonging to the Doradidae Bleeker,
1858 (Actinopterygii: Siluriformes) are endemic to the Neotropics, being reported in all basins of South America, mainly
in Brazil, Peru, and Guianas (Birindelli 2014, Nelson et al.
2016). There are currently 65 species of Doradidae occurring in
Brazilian inland waters, of which ~70% are reported from the
Amazon Basin (Buckup et al. 2007, Birindelli 2014, Sabaj-Pérez
and Hernández 2017). Within the Amazon Basin, 15 species of
the following genera are reported to occur in the Xingu River:
Anadoras Eigenmann, 1925 (1 species), Doras Lacepède, 1803
(1 species), Hassar Eigenmann & Eigenmann, 1888 (2 species),
Leptodoras Boulenger, 1898 (2 species), Megalodoras Eigenmann,
1925 (1 species), Nemadoras Eigenmann, 1925 (1 species), Ossancora Sabaj-Pérez & Birindelli, 2011 (1 species), Oxydoras Kner,
1855 (1 species), Platydoras Bleeker, 1862 (2 species), Rhinodoras
Bleeker, 1862 (1 species), Rhynchodoras Klausewitz & Rössel, 1961
ZOOLOGIA 35: e23917 | DOI: 10.3897/zoologia.35.e23917 | June 29, 2018
1 / 16
G.B. Soares et al.
Table 1. List of parasite species of Vancleaveus and Cosmetocleithrum, hosts species, host family, locality and references. AR = Argentina,
BR = Brazil, PE = Peru.
Parasite
Host
Vancleaveus janauacaensis Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Pterodoras granulosus
Vancleaveus cicinnus Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Vancleaveus fungulus Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Vancleaveus platyrhynchi Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Cosmetocleithrum bulbocirrus Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Cosmetocleithrum confusus Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Family
Locality
References
Doradidae
BR
1
AR
3
PE
8, 10
Hoplias malabaricus
Erythrynidae
BR
9
Pseudoplatystoma reticulatum
Pimelodidae
BR
12
Pseudoplatystoma. corrucans
Pimelodidae
BR
12
Phractocephalus hemiliopterus
Pimelodidae
BR
1
Fransciscodoras marmoratus
Doradidae
BR
4
Pimelodus albicans
Pimelodidae
AR
3
Pseudoplatystoma reticulatum
Pimelodidae
BR
12
Pseudoplatystoma. corrucans
Pimelodidae
BR
12
Pseudoplatystoma tigrinum
Pimelodidae
BR
1
Pseudoplatystoma fasciatus
Pimelodidae
BR
5
PE
8
Pseudoplatystoma reticulatum
Pimelodidae
BR
12
Pseudoplatystoma. corrucans
Pimelodidae
BR
12
Pseudoplatystoma. corrucans
Pimelodidae
PE
5
Hemisorubim platyrhynchos
Pimelodidae
BR
1
PE
8
Pterodoras granulosus
Doradidae
BR
1
Ageneiosus ucayalensis
Auchenipteridae
BR
11
Hoplias malabaricus
Erythrinidae
BR
9
PE
8
BR
1
Oxydoras niger
Doradidae
PE
2
Cosmetocleithrum gussevi Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Oxydoras niger
Doradidae
BR
1, 6
PE
2
Cosmetocleithrum parvum Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Oxydoras niger
Doradidae
BR
1
Cosmetocleithrum rarum Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Oxydoras niger
Doradidae
BR
1
Cosmetocleithrum sobrinus Kritsky, Thatcher & Boeger, 1986
Oxydoras niger
Doradidae
BR
1
PE
2
Pimelodidae
AR
3
Cosmetocleithrum longivaginatum Suriano & Incorvaia, 1995
Pimelodus albicans
Cosmetocleithrum striatuli Abdallah, Azevedo & Luque, 2012
Trachelyopterus striatulus
Auchenipteridae
BR
7
Auchenipterus nuchalis
Auchenipteridae
BR
15
Trachelyopterus coriaceus
Auchenipteridae
BR
14
Trachelyopterus galeatus
Auchenipteridae
BR
14
Cosmetocleithrum tortum Mendoza-Franco, Mendoza-Palmero & Scholz, 2016
Nemadoras hemipeltis
Doradidae
PE
13
Cosmetocleithrum bifurcum Mendoza-Franco, Mendoza-Palmero & Scholz, 2016
Hassar orestis
Doradidae
PE
13
Cosmetocleithrum laciniatum Yamada, Yamada, Silva & Anjos, 2017
Trachelyopterus galeatus
Auchenipteridae
BR
16
Paracosmetocleithrum trachydorasi Acosta, Scholz, Blasco-Costa, Alves & da Silva, 2018
Trachydoras paraguayensis
Doradidae
BR
17
1. Kritsky et al. (1986); 2. Iannacone and Luque (1991); 3. Suriano and Incorvaia (1995); 4. Santos and Brasil-Sato (2006); 5. Takemoto et al. (2009); 6. Silva et al. (2011); 7. Abdallah
et al. (2012); 8. Mendoza-Palmero et al. (2012); 9. Graça et al. (2013); 10. Mendoza-Palmero et al. (2015); 11. Ferreira and Tavares-Dias (2016); 12. Jeronimo et al. (2016); 13. Mendoza-Franco et al. (2016); 14. Pantoja et al. (2016); 15. Tavares-Dias (2017); 16. Yamada et al. (2017); 17. Acosta et al. (2018).
(1 species) and Trachydoras Eigenmann, 1925 (1 species) (Eler et
al. 2007, Buckup et al. 2007, Birindelli et al. 2011).
Thirty-five species of metazoan parasites have been reported to infect doradids (i.e., 2 Aca (...truncated)