ERGENLİK ÇAĞININ UYUM GÜÇLÜKLERİ VE DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI

Ege Üniversitesi Hemşirelik Yük sek Okulu Dergisi 12 : 2. 199 6 ERGENLĠK ÇAĞININ UYUM GÜÇLÜKLERĠ VE DAVRANIġ BOZUKLUKLARI Bahire BOLIŞIK* ÖZET 13-15 yaĢlarındaki çocukları veya 15-16 yaĢlarındaki deli kanlıları, özellikle gruplar halinde iken, o t obüst e , vapurda , okul bahçesinde veya arkadaĢ gruplarında dikkatle izlediniz mi? Ġzle diyseniz bazı davranıĢ özellikleri dikkatinizi çekecektir. Ergenlik, çocuklukla eriĢkinlik arasında yer alan, geliĢme, ruhsal olgunlaĢma ve yaĢama hazırlık dönemidir. Ergenlikle baĢla yan hızlı büyüme, gençlik çağının sonunda bedensel, cinsel ve ruhsal olgunlukla biter. Bu çağa Batı dillerinde büyüme anlamına gelen "Adole sce nce" adı verilir. Genellikle 12-15 yaĢ arası, ergenlik geli Ģmes ini içine alan ilik gençlik dönemidir. Çekingenliğin yaĢ ve kendine güvensizliğin belirgin olduğu dönemdir. Dünya nüfusunun yaklaĢ ık üçte birini 15-25 yaĢlarındaki gençler oluĢturmaktadır. GENÇLERĠ TANIMAYA VE ANLAMAYA ÇALIġALIM GENÇLĠGE ÖNYARGISIZ YAKLAġALIM Er ge n lik. kendi başına bir çağ değil. çocu klu kta n eriş kin liğe uza nan bir geliş me dönemidir. Çocukluğ u iyi ta n ımada n gençliği ta m olarak değerlendiremeyiz. Ergenlik, ta tlı haya llerin , t.ulku la n n ve ideal izmin filizle nd iği, s ıkı a r ka daş lıkl a n n. ilk sevgilerin yaş an dığı dönemdir. Ye n iliğe ve ile riye do ğ r u a tılımla n n ya pıldığ ı. ke ndin i kan ıtla ma ve kend i kim liğ in i ar ay ıp bulma çabalarını n yoğunlaştığı dönemdir. • EE!e Ün iv e r sit esi Hemşirelik Yüksek Okulu ögrelim Üyesi (Yard. Doç. Dr.J 109 Aristo 2300 yıl önce gençliğ in özelliklerin i çok ça r pıcı ve özlü biçimde a nla t mış tır. Ge nç le ri n is te kle ri pek ço kl ur. Tu tkulu clurla r. huysuz ve ölkeliclirler. I<e ndile ri ni iç tepk ile rine ka ptırır. lu Um la rın köle si olurla r. is te k le r in in önüne dik ile n en küç ük engele bile ka Ua na maz la r. O nura ve ba şa rıya paradan çok değer verirle r: çü n kü köt ülü kleri tanımamışlardll". Çabuk gü ve nir. çabuk bağla nırla r; ç ün kü a ld a t.ıl ma mış la rclır. Yüksek hayalle ri ve a maçla rı va rdır: ç ünkü daha yaş a mın . koşulların sınırlay ıcı e tkis ini öğ ren mem iş le rdir. Erge nli kt e be den geli Ģ imi: Ergenlik terimi her ne kadar çocuklu k ve ergenlik dönemleri ile , a kış a n yaş a m dönemini belir lemek iç in ku llan ılırs a da . as lınd a birçok lıziksel değişme çocukluğ un so nları na doğru başla r. S rge nlcr iç in s ta nda r t bir büyüme eğris i çizm ek münıkün değildir. ç ün kü farklı organ la rı n ve beden bölümle rinin büyüme zama nlan ve hızları birbi rle rinden değiş ik tir. Büyü me hız ınd a c ins iyel fa rk lılık la n da s a p ta ıı nıış tır . Kızları n büyümeye da ha hızlı baş la d ıkJa n a raş tı rm a la r d a s a pta nmış tır. 13es len mc ve has talık gibi çevresel değiş mele r· erge n lik dönem in deki fiziksel geliş meyi be lirli ölçüde elkiJe mekteysede. ka lılıms a l elken le r de ö ne mli be lirleyic ile r a ra s ınd a d ır. Birey in o lgu n laş ma d üzeyin in s a pt a nmas ında is kele t ge liş im i. el. b ile k g ibi kıs ıınla rd a ki kem ikleş me. diş le rin d eğiş mes i ve k1zla rd a ay halinin başlaması yada erkekle rde kıllan ma d üzeyi ve cins el olg u nl u k derecesi gibi çeş iUi ö lç ütler ku lla nılır. Geliş im d üzeyin i s a p la rk e n. uzu n luk. ağır lık ve zeka yaşının ölçü t a lındı ğ ı da olmu ş tu r. E:rgen likle meydana gele n fiziksel değiş meler ş u n la rı içerir: Bede n ülç üleı·inin değ iş mes i. cins el orga n la rın büyüyü p geliş mes i. gög üs lerin büyümesi. ses tonunun ve deri dokusunun değiş mes i. cin sel bölge le rde. koltuk altla nı ıda ve yüzde t üylenme. kol. baca k ve boyunun baş ve gövdeye göre daha hızlı büyümesi. çene ve burun çıkıntıları nın a rt masıdır. l<Jz la rcla ka l, a lar . erke klerd e om uzla r ge niş le r. Erge nlik te bel li bir s üre için kızlar e rke kle re göre daha uzun ve agır ols a da 13 yaş dolay la rında erkekle r irileşmeye baş la rk en kızla rı n büyüme hızı kes ilmeye baş la r. Ergen liğin ilk yılla rı uzama nın en çok olduğu yılla rd ır. 110 E rge n lik bireyin cins el olg un lğa e riş tiği ve üreme yeteneği ka zandığı döneme verilen add ır. Ba lı kültü rü nde ay ha lin in baş la ma yaşı 13 yaşın bi ·az a ltın a d og ru inm ektedi r. Kızla rın ergenlige u la ş ma s ınd a ka lı tım s a l fak törle r. ajlc büyüklüğü ve en telle ktüel yetenekle r. beslenme ve ik lim koş ulla n gibi sos yal fa ktörle r eUtilidir. Ergin liğ in başla nıa yaşı luzlru· a ra s ınd a ve erke kle r arasında geniş fark lılıkl a r gös te rir . Büyüme a tılım ve cin siye t özellikl e rin in kaza nılma s ı endo krin (hor mo nla rı n) bezle rin in faliyeUe r iyled e ilg ilid ir. Cilt gü zelliğ i e rgen le r için ortak bir ilgi ve kaygı a la n ıd ır. Ergen s i vilcele rin in n ed eni düzensiz hormon sa lgılan mas ına ve ter bezinin a r ta n e Utin liğ ine bağ la n ma k tad ır. Cilt so ru nla rı yetiş kin lik clö ncnıinin başla rınd a sona ersede akne. sivilce ve ka ra noktalara iliş ltin gerilim ve kaygıla r e rge nliktek j fiziks el sorunları güçleş tir ir. Erge n liği n bir ba ş ka s or un uda. ter bezle rind eki değ iş me le re ve vücut bakımındaki beceriks izlikle re bağlı ola n vü cut kok ula rın a iliş kin kaygıla rd ır. Erge n le rd e ortak ola ra k görü len sorun la r a ra s ınd a d ü zensiz diş ler. gözlü k ta kma. yüz ve bu run biçimine ve domesUk görün üş lü ol maya iliş ltin kayg ıla r s a yıla b ilir. E rge nle rin öne mli bir bölümü dış görün üş le rin i değiştirmek is ter. Fizikse l gör ünü m ergen le r ar as ı te rcih le rd e ön em li bir etke ndir. Kızla r e rkek le rin olg unlu k düzeyin i ya rgıla rk en sa ka l ve ses ton una dik ka t ede rler. Erkeklerde ise kızla rın vü cu t biçimin e. özclliklcclc göğ ü s ge lişim ine ön em ver irler. Fiziksel ola ra k e rken geHşe n ergenlerin geç gelişe nlcre göre daha fa zla s osya l ka bu l gördükle ri ve ps ikolojik a çıda n daha uyu.mlu oldu kla n s öyle nmekted ir. BÜYÜME VE BEDEN DEÖĠġĠKLĠKLERĠNĠN DAVRANIġ ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠ Gençle r hızlı bede n geliş meleıi ne ka rş ı değiş ik te pkile r gös te rirler. Bu değiş ikliklerin bir bö lü m ü se vinç bir bölümü üzüntü kay nağı o la b i lir. Göğüs le rin in b ird e n büyü me s inden ula na n. s ıkıla n . göğ üs le rin i bas tı ra ra k baş ka la rı n ın gözü nden sa kla maya ça lış a n kızla r pe k ço k tu r. Öze llikle a ybaşı kan amas ı e rk e n baş laya n. hazırlıks ız yakalanan genç kızlarda bu tep ltiye sık rastlanır. Öte ya ndan pek çok gençkız içind e. ge liş me miş memele r s oru n olu r. Kimis i ço k toplu olu ş una, kimiside s ıs ka lığ ına üzülü L Sırık gib i uzamış bir genç alay kon us u ola b ilir. ke n clis id e bunu bir kusur konu s u gibi görebilir. Bas ketbolu n yayg ınlaş 111 mas ıyla uzun boy bir övün ç nede ni olm aya baş la d ı. Ancak kısa boy he r d öne mde kız erkek tüm gençle r için aşag ılık duygusunu ya ra tabile n bir neden olm u ş tu r. Kızla r ve erke kle r s ivilcele rini büyük bir sorun yapaı· la r. Özellikle (...truncated)