Faiz Oranı Paritesi ve Etkin Piyasa Hipotezinin Gelişen Piyasa Ekonomileri İçin Test Edilmesi

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi Nisan 2018, C. 13, S. 1, 65-86 Başvuru Kabul : 01.08.2017 : 08.01.2018 Faiz Oranı Paritesi ve Etkin Piyasa Hipotezinin Gelişen Piyasa Ekonomileri İçin Test Edilmesi* Faruk Mike1 Faiz Oranı Paritesi ve Etkin Piyasa Hipotezinin Gelişen Piyasa Ekonomileri İçin Test Edilmesi Testing the Interest Rate Parity and Efficient Market Hypothesis for Emerging Market Economies Öz Abstract Bu çalışmada faiz oranı paritesi ve etkin piyasa hipotezinin uzun dönemli geçerlilikleri 14 gelişen piyasa ekonomisi için 2003Q1-2015Q4 çeyreklik dönemler itibariyle test edilmektedir. Güvencesiz versiyonunun ele alındığı faiz oranı paritesi modeli için zaman serisi ve panel veri analizlerine yer verilmektedir. Yarı-güçlü versiyonun ele alındığı etkin piyasa hipotezi için ise zaman serisi analizine yer verilmektedir. Çalışmadan elde edilen bulgular, faiz oranı ve döviz kuru ilişkisini gösteren ve varlık piyasası koşullarını yansıtan faiz paritesi ile piyasa etkinliğinin genel olarak sağlanamadığına yöneliktir. Buna göre küresel finansal piyasalarda yaşanan olumsuzluklar, gelişen piyasa ekonomilerinin makroekonomik politikalarında meydana getirdiği değişiklikler nedeniyle, döviz kurlarının öngörülebilirliğinin azalmasına yol açmaktadır. In this study, the long-run validity of the interest rate parity and efficient market hypothesis is tested for quarterly periods 2003Q1-2015Q4 for 14 emerging market economics. Time series and panel data analysis were applied for the interest rate parity model which uncovered version was used. And time series analysis were applied for the efficient market hypothesis which semi-strong form was used. Findings from the current study showed us that interest rate parity, that explaining the relationship between interest rate and exchange rate and reflect the asset market conditions, and efficient market hypothesis does not hold for these countries. This leads to reduction in the foreseeability of exchange rates due to the negative effects of global financial markets that changes in macroeconomic policies of emerging market economies. Anahtar Kelimeler: Güvenceli Faiz Oranı Paritesi, Güvencesiz Faiz Oranı Paritesi, Etkin Piyasa Hipotezi, Gelişen Piyasa Ekonomileri Keywords: Covered Interest Rate Parity, Uncovered Interest Rate Parity, Efficient Market Hypothesis, Emerging Markets 1. Giriş Uluslararası finansal sermayenin küresel ölçekte serbest bir şekilde hareket edebilmesi, finansal piyasaların entegrasyon seviyesindeki artışlar sayesinde mümkün olabilmektedir. Günümüzde küresel yatırımcı olarak adlandırabilecek ekonomik karar birimlerinin, piyasalar arasında oluşabilecek kar fırsatı durumunda işlemlerini hızlı ve anlık olarak gerçekleştirebilmeleri bu gelişmenin bir sonucudur. Bu durum finansal piyasaların önemini yatırımcılar ve ekonomi politikası yapıcıları için her geçen gün arttırmaktadır. Küresel piyasalarda faaliyet gösteren karar birimlerinin yatırım kararları verirken göz önünde bulundurdukları en önemli kriter “risk-getiri” ilişkisidir. Bilindiği üzere risk ile getiri arasında doğru yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Yatırımcılar portföy tercihlerini yerli ve yabancı menkul varlıkların olası getirileri arasındaki karşılaştırmalar ile belirlemektedir. Bu anlamda yurtiçi faiz oranının yurtdışı faiz oranından daha yüksek olması yerli varlıkları, tersi durum ise yabancı varlıkları ön plana çıkarmaktadır. Ancak yabancı para birimine bağlı bir varlığa yatırım yapmaya * Bu çalışma Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı’nda tamamlanan “Gelişen Piyasa Ekonomilerinde Uluslararası Parite Koşulları ve Piyasa Etkinliği” isimli doktora tezinden türetilmiştir. Katkılarından dolayı danışmanım Prof. Dr. Murat DOĞANLAR’a teşekkür ederim. 1 Dr. Öğr. Üyesi, Hakkari Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, , https://orcid.org/0000-0002-9194-1679 65 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi karar verildiğinde, döviz kurunun gelecekte değer kaybına yönelik muhtemel bir döviz risk ile karşılaşılabilmektedir (Ingham, 2004: 173). Genel olarak yatırımcıların risksiz varlıkları riskli olanlara tercih ettiği kabul edilmektedir. Ancak bu durum ekonomik karar birimlerinin her zaman risk primi talep ettikleri anlamına gelmemektedir. Hiçbir karşılık beklemeden riskli varlıklara yönelen ve hatta risk taşıyan varlıklara ayrıcalık tanıyan karar birimlerinin yer aldığı örnekler de bulunmaktadır. Yatırımcı profili bu anlamda üç kısma ayrılmaktadır: Risk almaktan kaçınanlar, risk almaktan kaçınmayanlar ve riske karşı duyarsız olanlar (Copeland, 2005: 86-87). Finansal varlıkların getirisi olan faiz ile döviz kurları arasındaki ilişkiyi açıklayan faiz oranı paritesi ve finans piyasalarının etkinlik dereceleri bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmada ilk olarak faiz oranı paritesi ve temel versiyonları olan güvenceli ve güvencesiz faiz paritesine değinilecektir. Güvencesiz faiz paritesi kapsamında risk priminin önemi açıklanmaya çalışılacaktır. İkinci olarak piyasa etkinliği teorisi ve dereceleri açıklanacaktır. Etkin bir piyasa için gerekli olan iki temel varsayım üzerinde durulacaktır. Üçüncü olarak güvenceli-güvencesiz faiz paritesi ve etkin piyasa hipotezine yönelik literatür taramasına yer verilecektir. Dördüncü olarak ekonometrik analiz için gerekli veri seti ve metodoloji tanıtılacak ve elde edilen uygulama sonuçları açıklanacaktır. Son olarak ise faiz paritesi ve piyasa etkinliği hipotezinin çalışmaya dahil edilen ülkeler için geçerliliğinin açıklanacağı sonuç ve değerlendirme kısmına yer verilecektir. 2. Faiz Oranı Paritesi Teorisi Faiz oranı paritesi, farklı piyasalarda yer alan finansal varlıkların getirileri arasındaki ilişkiyi açıklayan önemli bir yaklaşımdır (Melvin ve Norrbin, 2013: 115). En genel ifadeyle, uluslararası finansal piyasalar arasında farklı para birimi ile fiyatlandırılmış benzer menkul varlıkların aynı getiriye sahip olması gerekliliğini ifade eder (Krugman ve Obstfeld, 2009: 336). Temel olarak iki kısımda incelenmektedir: Güvenceli ve güvencesiz faiz paritesi. 2.1. Güvenceli Faiz Paritesi Güvenceli faiz paritesi, döviz kurlarında meydana gelebilecek ani şokların beklenmedik kayıplara yol açmaması için, gelecekte elde edilmesi beklenen döviz kazançlarının vadeli döviz sözleşmesi vasıtasıyla cari dönem itibariyle satılması işlemidir. Güvenceli faiz paritesi yatırımcıları bir yandan döviz kuru riskinin yaratacağı kayıplara karşı korumaktayken, diğer yandan faiz farklılıklarından kaynaklanan avantajı elde etmek için faydalı bir yol sağlamaktadır (Gerber, 2014: 219-220). Vadeli döviz sözleşmeleri, yatırımcıların vadeli döviz piyasalarında başvurdukları bir uygulamadır. Bu sözleşmeler, belirlenen vadede yabancı paranın yerli paraya dönüştürüleceği döviz kurunu açık bir şekilde gösteren ve işlemlerin yürütüldüğü dönemdeki döviz kurları (spot kur) ile aynı olmayan geleceğe yönelik anlaşmaları kapsamaktadır (Copeland, 2005: 90). Güvenceli faiz parites (...truncated)