Dilkaya (Orta Çağ) İnsanlarının Sağlık Yapısı

ANTROPOLOJİ Dilkaya (Orta Çağ) İnsanlarının Sağlık Yapısı Antropoloji 37 (2019), 50-71 ARAŞTIRMA MAKALESİ / RESEARCH ARTICLE * Sorumlu Yazar / Corresponding Author: Serkan ŞAHİN Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen - Edebiyat Fakültesi, Antropoloji Bölümü, Kırşehir / TÜRKİYE E-posta: Alındı/Received: 24 Ocak / January 2019 Düzeltildi/Revised: 25 Nisan / April 2019 Kabul/Accepted: 29 Nisan / April 2019 Erken Görünüm / Early View: 7 Mayıs / May 2019 Yayımlanma/Published: 12 Haziran / June 2019 Serkan ŞAHİN1* 1 Dr. Öğr. Üyesi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen - Edebiyat Fakültesi, Antropoloji Bölümü, Kırşehir / TÜRKİYE The Health Status of (Medieval) Dilkaya People Öz Abstract Bu çalışmanın materyalini oluşturan iskelet kalıntıları Van/Dilkaya The remains composing the material of this study are obtained from Van/Dilkaya kazılarından elde edilmiştir. Dilkaya Höyüğü Van’ın Edremit ilçesine excavations. Dilkaya Mound is located at the west of Dilkaya village of Van’s bağlı Dilkaya Köyü’nün batısında Van Gölü kıyısında yer almaktadır. Edremit province, near the coast of Lake Van. The aim of this study is to investigate Çalışmanın amacı Dilkaya Orta Çağ Toplumu’nun patolojik olarak pathological structure of medieval population of Dilkaya and to use this data in incelenmesi ve elde edilen verilerin diğer Anadolu toplumlarıyla identification of health structure as well making a comparison with other Anatolian karşılaştırılması sonucunda toplumun sağlık yapısının belirlenmesidir. populations. A total of 319 individuals in Dilkaya medieval people were examined Dilkaya toplumunda 319 birey paleopatolojik açıdan incelenmiş ve in terms of paleopathology and estimations about the life style of the population were topluluğun yaşam biçimi ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Toplumda made. The ratio of the adults which have osteoarthritis at least in one vertebral bone en az bir omurunda osteartrit görülen erişkinlerin oranı %82,05’dir. is 82,05%. Similarly, the ratio of adults which have schmorl nodules at least in one Toplumda en az bir omurunda schmorl nodülü görülen erişkinlerin vertebral bone is 89,74%. Moreover, 52,56 % of the adults show osteoarthritis in oranı ise %89,74’tür. Erişkin bireylerin eklemlerinde osteoartrit görülme their joints. In Medieval Population of Dilkaya, the ratio of adult individuals who oranı %52,56’dır. Dilkaya OrtaÇağ Toplumunda en az bir ekleminde had lifestyle related pathology in at least one vertebral bone or joint is 97,44% while ya da omurunda yaşam biçimine bağlı olarak gelişen patoloji görülen most of the lifestyle related pathologies in the vertebral bones and joints are observed erişkin bireylerin topluma oranı %97,44’tür. Omurlarda ve eklemlerdeki in males and it was observed that the pathology increases with age. Due to the fact yaşam biçimine bağlı olarak gelişen patolojiler en fazla erkek bireylerde that pathological lesions affect all age/gender groups; small amount of the population gözlemlenmiş ve görülme oranının yaşla birlikte artış gösterdiği have infectious diseases and the presence of osteoarthritis is observed since younger belirlenmiştir. Patolojik lezyonların her yaş/cinsiyet grubunu etkilemesi, ages; the Medieval Population of Dilkaya is concluded to be a village population of enfeksiyonel hastalıkların fazla görülmemesi ve osteoartritin genç agricultural economy. Moreover, the nutrition and the hygienic conditions were shown yaşlardan itibaren görülmeye başlanması gibi verilerden hareketle Dilkaya to be relatively better than other Anatolian Populations. Orta Çağ Toplumu’nun tarıma dayalı bir ekonomiye sahip, beslenme açısından görece iyi durumda ve diğer Anadolu toplumlarına kıyasla Key Words: Paleopathology, Medieval, Health Status, East Anatolia göreceli olarak daha hijyenik yaşam koşullarına sahip bir köy topluluğu olduğu düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Paleopatoloji, Orta Çağ, Sağlık Yapısı, Doğu Anadolu Giriş İran, Kafkasya, Mezopotamya ve Orta Anadolu’nun merkezinde yer alan Doğu Anadolu Bölgesi maden ve yeraltı kaynakları açısından zengin bir bölgedir ve bu zenginliği birçok uygarlığa ev sahipliği yapmasını sağlamıştır. Doğu Anadolu’yu kendilerine yurt edinen insanlar Erken Demir Çağı’nda (M.Ö. 1300-850) bölgede örgütlenerek kaleler kurmuş ve daha sonra Urartu Krallığı adı altında bir araya gelmişlerdir (Belli ve Konyar, 2003). Doğu Anadolu Bölgesi’nin insan yaşamı açısından en verimli bölümü ise Van Gölü Havzası’dır. Bölge yeraltı kaynakları açısından zengin olmasına rağmen sert bir karasal iklime sahiptir ve etrafında bulunan sıradağlar nedeniyle Karadeniz ve Akdeniz’den gelebilecek ılımanlaştırıcı etkiden mahrum kalmaktadır. Bu bölgede yerleşik düzene geç geçilmesinin temel nedeni olumsuz iklim koşullarıdır. Kalkolitik dönemden hemen önce Van Gölü kenar çizgisinin bugünkü seviyesinden 350 m daha içeridedir. Bu durum bölgenin o dönemde Atıf için / Cite as: Şahin, S. (2019). Dilkaya (Orta Çağ) İnsanlarının Sağlık Yapısı, Antropoloji, 37, 50-71. DOI: 10.33613/antropolojidergisi.517217 50 Şahin |Antropoloji 37 (2019): 50-71 günümüze göre daha kurak ve tarıma elverişsiz olduğunu gösteren önemli bir kanıttır (Sevin ve Kavaklı, 1996; Belli ve Konyar, 2003; Köroğlu ve Konyar, 2005, 2008). Van Gölü Havzası’nda bölgedeki Demir Çağı yerleşimini gösteren üç önemli höyük kazısı yapılmıştır: Dilkaya Höyüğü, Van Kalesi Höyüğü ve Karagündüz Höyüğü. Her üçünde de Karaz veya Erken Transkafkasya türü çanak çömlekler bulunmuştur. Yine her üç yerleşim yerinde bulunan yapılar kerpiçten mekanlardır ve Orta Demir Çağı’na tarihlendirilirler. Bu höyüklerde M.Ö 2. Binyıl ve Erken Demir Çağı mimari tabaka olarak bulunmamaktadır (Köroğlu ve Konyar, 2005, 2008). Bu durum Van Gölü Havzası’nda yaşayan toplulukların Orta Demir Çağı’ndan önce göçebe olduklarını göstermektedir. Bölgede yaşam dönemdeki zor iklim koşulları nedeniyle temelde hayvancılığa ve höyüklerin etrafında yapılan kuru tarıma dayalıdır. Sulama faaliyetlerine ise kuraklık nedeniyle henüz geçilememiştir (Çilingiroğlu, 1994, 1997). Van Gölü Havzası’ndaki höyük kazıları sayesinde elde edilen 3. ve 2. binyıla ait arkeolojik malzemenin yeterli olmayışı bu çağlarla ilgili sağlıklı sonuçlara varılmasını engellemiştir. Bölgede yapılan Urartu kazıları ise tümüyle Urartu döneminde inşa edilen kalelerde gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle erken Urartu tarihi ve Urartu kültürünün kökeni ile ilgili birçok sorun aydınlatılamamıştır. Dilkaya kazılarına yukarıda değinilen sorunların çözülebilmesi amacıyla 1984 yılında başlanmıştır (Çilingiroğlu, 1986). Araştırma konusunu meydana getiren Dilkaya Höyüğü’nde ilk insan yerleşimi MÖ 2500-2300 yılları arasındadır. Höyük Erken Tunç Çağında terk edilmiş daha sonraki dönemlerde Erken Demir Çağı’nda yerleşim görmüş ve yine terk edilmiş ve en son Orta Çağ’da insan yerleşimine tanık olmuş ve terk edilmiş bir iskân alanıdır (Çilingiroğlu, 2012). Dilkaya Höyüğü’yle alakalı yapılan paleoantropolojik çalışmala (...truncated)