HAYAT BYLGYSY DERSYNDE ALTERNATYF ÖLÇME DE?ERLENDYRME TEKNYKLERYNYN KULLANIMINA YLY?KYN Ö?RETMEN GÖRÜ?LERY

ISSN:1306-3111 e-Journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 1, Article Number: 1C0338 EDUCATION SCIENCES Received: October 2010 Accepted: January 2011 Series : 1C ISSN : 1308-7274 © 2010 www.newwsa.com Mehmet Nuri Gömleksiz Figen Yıldırım Alper Yetkiner Firat University Elazig-Turkey HAYAT BĠLGĠSĠ DERSĠNDE ALTERNATĠF ÖLÇME DEĞERLENDĠRME TEKNĠKLERĠNĠN KULLANIMINA ĠLĠġKĠN ÖĞRETMEN GÖRÜġLERĠ ÖZET Nitel desenli araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin ilköğretim Hayat Bilgisi dersinde kullanılan alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemleri ile ilgili görüşlerini belirlemek ve bu alanda yaşanılan sorunları ortaya koymaktır. Araştırmada 15 sınıf öğretmeni yer almıştır. Öğretmenlerin alternatif ölçme-değerlendirme yöntemlerine olumlu yaklaştıkları saptanmıştır. Öğretmenlerin Hayat Bilgisi dersinde en çok kullandıkları alternatif ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin gözlem, performans değerlendirme, öz değerlendirme ve proje yöntemleri olduğu görülmüştür. Öğretmenler derecelendirme ölçeklerinin uygulanamadığını, formların fazlalığını, fotokopilerin ve ölçeklerin pahalıya mal olduğunu, sınıfa uygun ölçeklerin hazırlanamadığını, sınıfların kalabalık olduğunu ve zamanın kısıtlı olduğunu vurgulamışlardır. Araştırmanın sonuçlarına dayanılarak birtakım öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hayat Bilgisi Dersi, Ölçme, Değerlendirme, Performans Değerlendirme, Dereceleme Ölçeği TEACHERS’ PERCEPTIONS OF ALTERNATIVE MEASUREMENT AND EVALUATION TECHNIQUES USED IN LIFE SCIENCES CLASSES ABSTRACT The aim of this quantitative study is to determine the opinions of classroom teachers about alternative measurement and evaluation methods and problems in Life Sciences classes. 15 classroom teachers were included in the study. It was determined that the teachers’ views were positive towards alternative measurement and evaluation methods. It was also determined that the teachers mostly used observation, performance evaluation, selfevaluation and project methods in Life Sciences classes. The teachers pointed out following problems; rubrics cannot be used, there are too many forms, photocopying and scales cost too much, the scales are not suitable for the class levels, the classrooms are crowded and they do not have enough time. Some recommendations are offered in the light of findings of the study. Keywords: Life Sciences, Measurement, Evaluation, Performance Evaluation, Rubric e-Journal of New World Sciences Academy Education Sciences, 1C0338, 6, (1), 823-840. Gömleksiz, M.N., Yıldırım, F. ve Yetkiner, A. 1. GĠRĠġ (INTRODUCTION) Bir nesne ya da bireyin belli bir niteliğe veya özelliğe ne derecede sahip olduğunu belirlemek için yapılan işe ölçme denir. Eğitimde ölçme ile her bir öğrencinin, kazanması beklenen davranışları ne ölçüde gerçekleştirdiği, istenilen beceri ve yeteneğe ne düzeyde ulaştığı belirlenmeye çalışılır (Atılgan, Kan ve Doğan, 2009). En genel tanımıyla ölçme, ölçülen niteliklerin aralarındaki ilişkileri koruyacak şekilde bu niteliklere sayı veya sembollerin atanması işlemleri olarak tanımlanabilir. Değerlendirme ise öğrenci başarısı hakkında bir yargıda bulunma işidir. Değerlendirme, daha teknik bir ifadeyle, ölçümlerin ölçüt veya ölçütlerle kıyaslanarak bir karara varma işidir (Tan, 2009). Köklü bir eğitim felsefesi değişikliği ile yapılandırmacı yaklaşımı benimseyen ve 2005–2006 eğitim-öğretim yılından itibaren ülke genelinde uygulanmaya başlayan İlköğretim programı, eğitim-öğretimin her basamağında, öğrenci ve öğretmen rollerinde önemli değişiklikleri de beraberinde getirmiştir. Yapılandırmacılığı esas alan bu değişikliklerden biri de değerlendirme boyutuna yönelik değişikliktir. Yapılandırmacı değerlendirme anlayışında, öğrencinin performansına ilişkin değerlendirme söz konusudur. Bu süreçte kullanılan yapılandırmacı değerlendirme yöntemleri açık uçlu sınavlar, performansa dayalı, özgün, kişisel görüşme ve bireysel gelişim dosyalarıdır (Semerci, 2001). Yapılandırmacı öğrenme ortamında ve değerlendirmede öğrencinin öğrenme sonuçlarından çok, öğrenme süreci öne çıkmaktadır. Bundan dolayı, grup çalışmaları, öğrenci ürünleri ve performanslar öğretmen ve öğrencilerin birlikte belirledikleri ölçütlere göre dönem süresince değerlendirilmektedir (Özden, 2003). Yenilenen Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programında öğrencilerin bireysel farklılıklarını dikkate alan, öğrenci merkezli öğretme ve öğrenme stratejilerinin kullanımı benimsenmiştir. Bu doğrultuda ölçme ve değerlendirmede öğrencilerin bilgi, beceri ve tutumlarını sergilemelerini sağlayacak çoklu değerlendirme kullanılmıştır. Öğrenci başarısının sadece yazılı ve sözlü sınavlara dayalı olarak ölçülüp değerlendirilmesi uygun değildir. Çünkü çocukların yaşam becerilerini uygulama düzeyleri birbirinden farklıdır. Çocukların bir kısmı eleştirel düşünmede ileri düzeydeyken, bir kısmı yaratıcılıkta, bir kısmı da kişisel gelişimlerini tanıma ve izlemede başarılı olabilirler (MEB, 2009). Bundan dolayı ölçme ve değerlendirmede geleneksel teknikler yerine alternatif değerlendirme yöntemlerinin kullanılması öne çıkmış ve daha da önem kazanmıştır. Ayrıca eğitim öğretimde alternatif ölçme ve değerlendirme uygulamaları ile öğrencilerin karşılaştıkları öğrenme güçlüklerini belirleme, öğrenme düzeylerini sürekli olarak izleyip değerlendirme ve onların daha iyi öğrenmelerini sağlamaya dönük iyileştirmeleri yapma imkânı sağlanmıştır (Sağlam ve diğ., 2008). Çünkü bu yaklaşımda, geleneksel ölçme ve değerlendirme yaklaşımında olduğu gibi, öğrencilerin öğrenme sonunda hangi davranışları ne düzeyde kazandıklarını belirleme yerine, onların öğrenme ortamında desteklenmesiyle sahip oldukları yetenekleri yazılı, sözlü ve eylemsel olarak ortaya çıkarma amaçlanmaktadır (Çepni, 2007). Geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemlerine alternatif yani tamamlayıcı olan alternatif ölçme ve değerlendirme, öğrenci performansını dolaylı olarak gözlemleyen ölçme yöntemlerine dayalı değerlendirme yöntemlerinin tamamlayıcısıdır. Bu yöntem çoktan seçmeli testler, doğru yanlış testleri gibi testlere dayalı ölçme ve değerlendirmelere alternatif olarak geliştirilmiştir. Öğrenci performansını doğrudan gözlemlemeye dayalı bir ölçme ve değerlendirme söz konusudur ve öğrenciye bir bilgiyi sormaktan çok öğrencinin o bilgiyi kullanmasına yönelik uygulama yapması öngörülmektedir (Tan, 2009). Geleneksel ölçme değerlendirmede ürüne yöneliklik söz konusu iken alternatif ölçme değerlendirmede ise sürece yönelik olma söz konusudur. Geleneksel ölçme teknikleri kullanılarak öğrenci belirli bir zaman dilimi içerisinde değerlendirilir ve o andaki başarısına bakılarak karar verilir. 824 e-Journal of New World Sciences Academy Education Sciences, 1C0338, 6, (1), 823-840. Gömleksiz, M.N., Yıldırım, F. ve Yetkiner, A. Oysa alternatif ölçme ve değerlendirme teknikleri geleneksel ölçme ve değerlendirme teknikleriyle beraber kullanıldığı için bu tekniklerin eksikliklerini tamamlamaktadır. Alternatif ölçme değerlendirme uygulamalarında süreç içerisinde karar verildiği iç (...truncated)