“Medreseler Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler” Uluslararası Sempozyum, (05-07 Ekim 2012 Muş-Türkiye)

e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi -www.e-sarkiyat.com- ISSN: 1308-9633 Sayı:XI Nisan 2014 156 “MEDRESELER GELENEĞİ VE MODERNLEŞME SÜRECİNDE MEDRESELER” Uluslararası Sempozyum, (05-07 Ekim 2012 Muş-Türkiye) Yrd. Doç. Dr. Harun ÇAĞLAYAN1 Muş Alparslan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi GİRİŞ Medreseler tümüyle Müslüman medeniyetine özgü kurumlardır. Bu nedenle medrese eğitimi, hoca-talebe ilişkileri, ders programları, vakıf geleneği ve mimarisiyle İslâmî bir yapı arz eder. Kendi döneminin şartları içerisinde önemli bir görevi yerine getiren medreselerin, modern yöntem ve anlayışların yaygınlaşmasıyla birlikte önemlerini yitirdikleri ve arka planda kaldıkları şüphe götürmez bir gerçektir. Bu tarihi ve köklü kurumların çağın ihtiyaçlarına cevap vermekte yetersiz kalmalarının nedenleri arasında kuşkusuz, müntesiplerinin sebep olduğu sorunlar başı çekmektedir. İdareci ve eğitimcilerin yeni gelişmeler karşısında revizyona gitmek yerine, üstünlük iddiasıyla klasik metotlarda ısrarcı olmaları, medreselerin aktif yaşamdan dışlanmasına ve kaderine terk edilmesine neden olmuştur. Güçlü ve köklü her kültür gibi Müslüman kültürünün de geleceğini inşa ederken geçmişine dayanması önemli ve kaçınılmaz bir ihtiyaçtır. Bu nedenle bir toplumun hayati varlıklarından olan eğitimin sağlam bir zemin üzerine inşa edilmesi için geçmiş ile mevcudun olanaklarından yaralanılarak eğitim politikalarının belirlenmesi gerekir. Bu bağlamda medreselerin yeniden ele alınması büyük önem arz etmektedir. Bu şekilde hem halkın teveccühleriyle günümüze değin varlığını sürdürebilen medreselerin sağlıklı ve samimi bir şekilde kendi eksiklerini görmeleri sağlanabilecek, hem de kendi kültür ve tarihimize uygun yeni eğitim politikaları geliştirilebilecektir. 05-07 Ekim 2012 tarihleri arasında “Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler” konulu üç günlük uluslar arası bir sempozyumun Muş ilinde Muş Alparslan Üniversitesi tarafından organize edilmesi, eğitim tarihimiz açısından son derece yerinde ve yararlı olmuştur. Bu şekilde hem bilimsel olarak medrese eğitiminin tarihsel serüveni, hem de modern eğitim karşısındaki konumu ortaya konulabilmiştir. Ümit ederiz ki ülkemiz ve İslâm âlemi açısından sürdürülebilir bir eğitim politikasının teşekkülünde ve kabulünde, bu sempozyumun önemli katkıları olur. Böylesi kapsamlı ve önemli bir sempozyumun 1 Kelam Anabilim Dalı, Öğretim Üyesi (Yrd. Doç. Dr.), e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi -www.e-sarkiyat.com- ISSN: 1308-9633 Sayı:XI Nisan 2014 157 tanıtımı yapılarak araştırmacı ve okuyucularla paylaşılmasının yararlı olacağını düşünmekteyiz. Okuyucuya kolaylık sağlaması açısından birkaç teknik hususu hatırlatmakta yarar görüyoruz. Tebliğ sayısının çokluğu nedeniyle sıkıcı olmamak ve karışıklığa yer vermemek için sunumlar hakkındaki tanıtımlar, tebliğ sahiplerinin cümlelerinden uyarlanarak hemen ilgili sunumun devamında verilmiş, kimi durumlarda da tarafımızca ilave açıklamalar yapılmıştır. Sempozyum tanıtımında referans olarak Muş Alparslan Üniversitesi Yayınları’nın “Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler” adıyla basılan, 2 Ciltlik 2013 Temmuz Muş birinci baskısı kullanılacaktır. Bu eser bundan sonraki referanslarda “Medreseler Sempozyum Kitapçığı” ibaresinin kısaltması olarak (MSK, 2013:) şeklinde verilecektir. TANITIM Sempozyum Adı: “Uluslararası Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Sempozyumu” Yer-Zaman: 05-07 Ekim 2012 Muş-Türkiye Katılımcı Ülkeler: Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Türkmenistan, Malezya, Suûdi Arabistan, Irak, Ürdün. Oturum ve Katılımcı Sayısı: Üç günlük sempozyum programı, iki panel ve yedi oturum şeklinde yirmi ayrı salonda düzenlenmiştir. Altmış dokuzu yerli, on ikisi yabancı olmak üzere toplam seksen bir aktif sunumcunun tebliğ sunduğu sempozyum; panellerdeki misafir konuşmacı, kanaat önderi, medrese molla ve müderrisleriyle birlikte yüzü aşkın katılımcının iştirakiyle gerçekleştirildi. Katılımcıların çokluğu ve zaman darlığı nedeniyle oturumlarda müzakerelere yer verilmemiş olup sadece oturum başkanlarının tebliğler hakkında genel bir değerlendirme yapmasına imkân olmuştur. Sempozyum Kitapçığı: İlk Baskı, Muş 2013 (Temmuz), 2 Cilt. Genel Sempozyum Programı: Programın ilk günü, başta il valisi olmak üzere il mülkî amirleri, üst düzey üniversite temsilcileri, akademisyenler, sivil toplum kuruluş temsilcileri, basın mensupları ve çok sayıda üniversite öğrencisinin hazır bulunmasıyla gerçekleştirildi. Program, açılış konuşmalarının ardından medreselerin geçmişte ve günümüzde oynamış olduğu eğitsel ve toplumsal rolün neliğine dair bilgilendirme ve değerlendirmelerin yer aldığı iki adet panel ve bir konferansla başladı. Panelistler ve konferans sahibinin ele aldıkları konular genel olarak, kendi tecrübelerinden yola çıkarak medrese geleneğinin Müslüman eğitim ve öğretimine verdiği katkılardan ve aynı şekilde yetersiz kaldıkları noktaların ifadesi şeklindeydi. Medreselerin e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi -www.e-sarkiyat.com- ISSN: 1308-9633 Sayı:XI Nisan 2014 158 modern eğitim dünyasında ne anlam ifade ettiğine yönelik birtakım tespitlerin de sergilendiği bu konuşmalar, sempozyuma girizgâh olması açısından son derece yararlı oldu. Özellikle Muş ili ve civarındaki medreselerde görev yapan müderris ve kanaat önderlerinin programa verdikleri destek, sempozyumda ele alınan konuların uygulamada da karşılıksız kalmayacağının bir göstergesiydi. I. BÖLÜM Tarih Mekan Salonu : 05 EKİM 2012, CUMA/1. GÜN : Muş Alparslan Üniversitesi Kampüsü, Sebahattin Zaim Konferans AÇILIŞ VE PROTOKOL KONUŞMALARI Muş Alparslan Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Nihat DİNÇ ve MUŞ İlahiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Fethi Ahmet POLAT hocaların sempozyumun önemine ilişkin izlenimlerini dile getirdikleri açılış konuşmaları, misafirler ve katılımcılara hoş geldiniz ifadeleriyle tamamlandı (MSK, 2013: I/19-25). MEDRESELERİN DÜNÜ VE BUGÜNÜ PANELİ-I Oturum Başkanı: Prof. Dr. Nasrullah HACIMÜFTÜOĞLU 1. Prof. Dr. Hüseyin ATAY, Emekli Öğretim Üyesi, “Kur’an dindir, ancak İslâm hakkındaki içtihat, düşünce ve açıklamaların tamamı din kültürüdür. Bizler fıkıh ve şeraitten oluşan din kültürünü değil, yeni ve tarafsız bir gözle Kur’an’ı anlamaya ve zamanımıza uyarlamaya çalışmalıyız. Aksi taktirde avâm bilginlerinin anlayışları bizi geçmişe hapsedecektir” (MSK, 2013: I/30). 2. Prof. Dr. Süleyman ATEŞ, Emekli Öğretim Üyesi, “Islâh, din kökenli bir düşünce hareketidir. Hareketin asıl düzeltmek istediği ise toplumsal yapının kendisidir” (MSK, 2013: I/37). 3. Prof. Dr. İhsan Süreyya SIRMA, Emekli Öğretim Üyesi, “Dinî veya din dışı, dünyanın neresinde olursa olsun eğitim hür olmadıkça, yani siyasilerin tasallutundan kurtulmadıkça insanlığa bir yararı dokunmaz” (MSK, 2013: I/59). MEDRESELERİN DÜNÜ VE BUGÜNÜ PANELİ-II Oturum Başkanı: Mehmet Beşir ERYARSOY 1. Fethullah AYTE, Medrese Müderrisi, “İlahiyat fakültelerinin çevrelerindeki medreselerle devamlı irtibat halinde olmaları gerekir. Bu husus, medreselerin çağın gerçeklerini yakalamaları aç (...truncated)