Jawność działania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego - wybrane zagadnienia

Stanisław Bułajewski Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide De Gasperi w Józefowie Dobrochna Ossowska-Salamonowicz Journal of Modern Science tom 4/31/2016, s. 395–414 Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Konstytucyjnego Openness of activities of executive bodies of units of local and regional government – selected problems Jawność działania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego – wybrane zagadnienia Abstract The article contains a brief discussion of the problem of openness of activities of executive bodies of local and regional government on the commune/municipality, district, and province level. After a brief introduction, the authors analyzed the constitutional and statutory conditions for access to public information and the nature of openness of activities of public authorities. The authors discussed not only on the key constitutional provisions but also selected articles of the Act on access to public information in the context of the openness principle. The next part of the article discusses the problem of public information in the practical activities of district heads, district management boards, and province management boards. Of course, openness of activities of executive bodies is subject to numerous limitations; therefore, the analysis that followed focused on the scope of openness of activities of executive bodies of units of local and regional government. The scope of such activities is regulated in detail in Art. 6 of the Act on access to public information. In the conclusion, the authors mentioned the few publications related to the problem of openness of activities of executive bodies of units of local and regional government and the need for analysis of many other issues related to this subject, which the authors were unable to discuss due to the limited size of the article. Journal of Modern Science tom 4/31/2016 395 Stanisław Bułajewski, Dobrochna Ossowska-Salamonowicz Streszczenie W ramach niniejszego artykułu została krótko scharakteryzowana problematyka jawności działania organów wykonawczych gminy, powiatu i województwa samorządowego. Po krótkim wstępie autorzy przystąpili do analizy konstytucyjnych i ustawowych przesłanek dostępu do informacji publicznej, jak też istoty jawności działania organów władzy publicznej. Skomentowane zostały nie tylko najistotniejsze konstytucyjne przepisy, ale także wybrane artykuły z ustawy o dostępie do informacji publicznej w kontekście zasady jawności. W kolejnym etapie artykułu rozważania odnosiły się do problematyki informacji publicznej w praktyce działalności wójta, zarządu powiatu i zarządu województwa. Oczywiście jawność działania organów wykonawczych podlega licznym ograniczeniom, dlatego też dalsza analiza odnosiła się do zakresu jawności działania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego. Zakres owych działań został szczegółowo unormowany w art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W ramach podsumowania autorzy zwrócili uwagę na nieliczne opracowania odnoszące się do problemu jawności działania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego, jak też potrzeby analizy wielu innych kwestii związanych z niniejszym tematem, których autorzy nie zdołali omówić w związku z niewielką objętością artykułu. Keywords: openness of activity, public information, executive bodies, local and regional government, public life Słowa kluczowe: jawność działania, informacja publiczna, organy wykonawcze, samorząd terytorialny, życie publiczne Wprowadzenie Celem artykułu nie jest dogłębna analiza zagadnienia określonego w tytule, gdyż w ramach tak krótkiego tekstu nie jest to oczywiście możliwe. Kwestia jawności w samorządzie terytorialnym jest ostatnio przedmiotem wielu badań. W tym miejscu warto przywołać publikację z 2015 r. pod red. B. Dolnickiego pt. Jawność w samorządzie terytorialnym, w której to ta tematyka poruszana jest w 61 artykułach. Jednakże daje się zauważyć, iż jawność działania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego nie jest tematem wdzięcznym i często eksponowanym, dlatego też zdecydowaliśmy się, choć w skromnym zakresie, dotknąć tej kwestii. 396 Journal of Modern Science tom 4/31/2016 Jawność działania organów wykonawczych jednostek samorządu... Konstytucyjny i ustawowy aspekt dostępu do informacji publicznej Istotnym warunkiem rzetelności działania organów państwa demokratycznego jest zapewnienie obywatelom, wynikającego z zasady otwartego rządu, prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej. Zasada otwartego rządu – jak wskazuje B. Banaszak – służy realizacji konstytucyjnej zasady suwerenności narodu na dwa sposoby: (1) obywatele, aby mogli w pełni uczestniczyć w sprawowaniu władzy zwierzchniej, muszą mieć pełną informację o sprawach publicznych, (2) mając odpowiednią wiedzę, mogą wybrać właściwego przedstawiciela (Banaszak, 2013, Legalis). Zasada jawności działania organów władzy publicznej stanowi jedną z gwarancji realizacji formuły powszechności obywatelskiej kontroli władzy. Jest też skorelowana z prawem obywateli do uzyskiwania informacji na temat działalności m.in. jednostek samorządu terytorialnego (dalej: JST). Jak wskazuje M. Masternak-Kubiak: „Po 1989 r. w debacie publicznej zaczęto przywiązywać coraz większą wagę do koncepcji tzw. otwartego rządu, a zwłaszcza do możliwości i granic «usprawniania demokracji» przez społeczeństwo. Koncepcja otwartego rządu łączy w sobie pojęcia «otwartości», «jawności», «transparentności». […] Współczesna koncepcja otwartego rządu obejmuje także element partycypacji w procesach decyzyjnych w postaci: 1) odpowiedzialności władzy państwowej, 2) jawności działania władzy państwowej, 3) otwartości sensu stricto, czyli rząd wsłuchuje się w głosy obywateli i bierze je pod uwagę w trakcie projektowania polityki” (Masternak-Kubiak, 2016, Legalis). Zasada jawności działania organów władzy publicznej związana jest nie tylko z art. 61 Konstytucji RP, gwarantującym obywatelom dostęp do informacji publicznej, ale także z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wyrażoną w art. 2, czy zasadą wolności prasy z art. 14 i 54. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2000 r. (sygn. III RN 64/00, Legalis nr 49031), zasada wolności prasy pozostaje w ścisłym związku z podstawową zasadą demokratycznego państwa, jaką jest zasada jawności życia publicznego, a konstytucyjnym gwarantem realnego przestrzegania tych praw (zasad) jest prawo obywatela do Journal of Modern Science tom 4/31/2016 397 Stanisław Bułajewski, Dobrochna Ossowska-Salamonowicz informacji wyrażone w art. 61 ustawy zasadniczej. Zgodnie z tą normą prawną obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje, co do zasady, uzyskiwanie informacji o działalności również organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób i jednostek organiza (...truncated)