Kesahan dan Kebolehpercayaan Modul I-Sc (Islamic Spiritual Counseling) ke atas Pelajar Bermasalah Tingkah Laku

International Journal of Islamic Thought Vol. 9: (June) 2016 ISSN 2232-1314 Kesahan dan Kebolehpercayaan Modul I-Sc (Islamic Spiritual Counseling) ke atas Pelajar Bermasalah Tingkah Laku Validity and Reliability of Islamic Spiritual Counselling Module on Troublesome Students MD NOOR SAPER*, NURUL AIN MOHD DAUD & NORAZANI AHMAD1 ABSTRACT The purpose of this study is to develop a counselling module based on Islamic perspective namely ‘Islamic Spiritual Counselling Module”’(i-SCM). This module was based on model of Tazkiyat al-Nafs by Imam Ghazali. Validity test was conducted based on assessments from various experts of psychology, counselling and religious fields. Reliability test was conducted on 46 secondary school students in one school. Results obtained showed that the overall reliability coefficient of this module was very high; Cronbach Alpha 0.927. Feedback from the respondents on the module was positive. This study could help expand further religion-related counseling module to assist counsellors in dealing with adolescents’ social problems. Keywords: Islamic counselling, module development, psycho-spiritual counselling Kaunseling dalam istilah Arab merujuk kepada ‘al-irsyad’ atau ‘al-istisyarah’ (al-Khuli 1988). Bimbingan pula dikenali sebagai ‘al-tawjih’. Ia melibatkan proses yang melibatkan perhubungan bersemuka samada secara individu atau kelompok yang dibantu oleh kaunselor dalam proses memahami dan membantu menyelesaikan permasalahan. Formula kepada kaunseling Islam adalah bersandarkan kepada wahyu Allah daripada al-Quran dan al-Hadith untuk mencapai kesejahteraan di dunia dan akhirat. Rasulullah (s.a.w.) sendiri merupakan contoh Rasul yang mengamalkan konsep kaunseling Islam. Baginda banyak memberi tunjuk ajar dan proses kepada sahabat-sahabat baginda berlandaskan kepada konsep kaunseling Islam. Aspek spiritual daripada perspektif Islam bukan sekadar satu sistem kepercayaan kepada Tuhan tetapi ia dikenali sebagai ‘al-din’ iaitu merangkumi satu sistem kehidupan yang menyeluruh yang mempunyai peraturan dan syariat (Ramli 1997; Haron Din 2007). Asas pendekatan dalam agama ialah kerendahan diri yang mana kaunseling tidak menuntut untuk mengarah klien tetapi memerlukan kedua-dua belah pihak mempunyai kepercayaan dalam aspek spiritual manusia dan perhubungan mereka. Konsep spiritualiti bukanlah hanya berkaitan dengan perhubungan interpersonal atau hanya mengiktiraf klien sebagai manusia tetapi menghubungkaitkan antara diri manusia itu dengan Pencipta iaitu Allah. Setiap individu merupakan ciptaan yang sempurna yang mempunyai keupayaan yang unik. Kaunselor mempunyai keupayaan meneroka dalam diri klien (makna, imaginasi, memori, pemikiran dan 1 Md Noor Saper*(Corresponding author), Ph.D., senior lecturer at Dept. of Psycology and Counseling, Faculty of Education and Human Development, Sultan Idris University of Education, 35900 TANJUNG MALIM, Perak, Malaysia, email: ; Nurul Ain Mohd Daud, Ph.D., senior lecturer at Dept. of Psycology and Counseling, Faculty of Education and Human Development, Sultan Idris University of Education, 35900 TANJUNG MALIM, Perak, Malaysia, email: ; Norazani Ahmad, M.A., lecturer at Dept. of Psycology and Counseling, Faculty of Education and Human Development, Sultan Idris University of Education, 35900 TANJUNG MALIM, Perak, Malaysia, email: . https://doi.org/10.24035/ijit.9.2016.004 32 Received: 12 April 2016 Accepted: 20 May 2016 e-ISSN 2289-6023 Kesahan dan Kebolehpercayaan Modul I-Sc (Islamic Spiritual Counseling) Md Noor Saper et al. perasaan) yang membolehkan perhubungan kaunselor dan klien diikat dengan rahmat dari Allah. Perhubungan tersebut menjurus kepada tujuan sebenar kehidupan iaitu untuk beribadah kepada Allah. Justeru, untuk mencapai tujuan tersebut memerlukan kepada keperluan untuk menghubungkan diri klien dengan Pencipta dan serta memenuhi fungsi klien untuk kehidupan yang lebih bermakna. Sarjana barat telah mula mengalih pandangan kepada bimbingan dan kaunseling yang mencerap unsur-unsur spiritual dan agama. Terdapat banyak artikel yang ditulis mengaitkan isu agama dan kerohanian dalam kesihatan mental seperti kaunseling dan psikoterapi diterbitkan dalam jurnal-jurnal utama dalam bidang ini (Burke et al. 1999), di samping pembentangan di konvensyen dan seminar kesihatan mental (Sapora 2009). Ramai pengkaji telah membincangkan kerelevanan isu spiritual dalam kaunseling dan psikoterapi (Allen et al. 2004; Graham et al. 2001). Pengiktirafan terhadap keperluan agama dalam proses membantu tidak boleh dinafikan. Justeru itu tidak hairanlah jika pendekatan agama dan spiritual semakin berkembang di barat. Menurut Sapora (2009), aspek agama dan kerohanian menjadi semakin penting apabila beberapa organisasi profesional seperti American Psychological Association (APA) dan American Counseling Association telah mengiktiraf dan mengakui bahawa agama adalah satu elemen yang perlu dihormati. APA meletakkan religiositi pada division ke-36 sebagai salah satu bahagian daripada beberapa bahagian psikologi yang diiktiraf. Menurut APA, elemen agama merupakan antara faktor yang membantu kefungsian kehidupan manusia (American Psychological Association 2011). Namun demikian, kajian dan penyelidikan dalam ruang lingkup penggunaan modul bimbingan dan kaunseling elemen spiritual dan keagamaan termasuklah berperspektif Islam tidak banyak dilakukan di dalam negara dan juga di luar negara. Keadaan ini menunjukkan kesedaran tentang pendekatan berperspektif agama masih belum memberangsangkan di samping belum bersedia untuk membuat kajian dengan perkara ini. Paling hampir dengan kajian berkenaan ialah kaunseling pelbagai budaya yang membicarakan persoalan keagamaan dan kerohanian. Ini tidak bermakna tidak ada ahli psikologi dan kaunseling yang membicarakan pendekatan bimbingan dan kaunseling dari perspektif agama (Wan Abd Kader & Ismail 2006). Usaha untuk memantapkan satu perspektif baru terhadap pendekatan psikologi dan kaunseling berlandaskan Islam merupakan satu keperluan dan perlu ditingkatkan. Umumnya ia sudah mula menampakkan usaha dalam kalangan ahli psikologi dan kaunseling Islam sama ada dari dunia Islam atau Malaysia mengorak langkah untuk mencapai matlamat ini (Wan Abd Kader & Ismail 2006). Namun demikian, pendekatan aspek keagamaan masih terdapat kekurangan terutama dari sudut kerangka teoretikal yang mantap serta dapat dijadikan sebagai pedoman kepada kaunselor untuk menjelaskan dan meramal tingkah laku, seterusnya memperbaiki atau merubah tingkah laku yang tidak berkesan (Wan Abd Kader & Ismail 2006; Sapora 2007). Pembinaan modul keagamaan merupakan satu keperluan yang boleh membantu kaunselor dalam perkhidmatan mereka. Namun demikian, modul bimbingan yang mendasari elemen keagamaan untuk perkembangan diri pelajar belum dibina dan digunakan secara meluas di sekolah. Pembinaan dan penggunaan modul keagamaan diperlukan kerana ia dapat membantu memperkembangkan potensi diri pelajar meliputi aspek kerohanian, jasmani, emosi, intelek, (...truncated)