Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dil İhtiyaç Analizi: Polonya Örneği

Serkan İPEK, Nilgün ÇELİK Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dil İhtiyaç Analizi: Polonya Örneği Serkan İPEK1 Nilgün ÇELİK2 Öz Bu araştırmanın temel amacı Varşova Yunus Emre Enstitüsü’nde Türkçe öğrenen kursiyerlerin dil öğrenme ihtiyaçlarını belirlemektir. Araştırmanın verileri, Iwai ve diğerlerinin (1998) Japanese Language Needs Analysis isimli çalışmalarında kullandıkları ölçeğin, Çangal (2013) tarafından geçerlik ve güvenirliği yapılarak Türkçeye uyarlanmış formu ile toplanmıştır. Araştırmanın evrenini 2015 yılında Varşova Yunus Emre Enstitüsü’nde Türkçe öğrenen 109 kursiyer oluşturmaktadır. Verilerin analizinde yüzde, aritmetik ortalama, t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen verilere göre Varşova Yunus Emre Enstitüsü’nde Türkçe öğrenen kursiyerlerin dil öğrenme ihtiyaçları sırasıyla; sınıf içi iletişim kurma, bireysel ilgi ve ihtiyaçlar, eğitim ve iş imkânı ile ticaret yapma olmak üzere dört alt boyutta kendini göstermiştir. Kursiyerlerin dil öğrenme ihtiyaçları ile yaş, cinsiyet ve kur düzeyleri arasında anlamlı bir farklılık bulunamamasına rağmen dil öğrenme ihtiyaçları ile eğitim durumları ve kursa katılma süreleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Anahtar kelimeler: Yabancı dil olarak türkçenin öğretimi, Dil ihtiyaç analizi, Polonya, Varşova Yunus Emre enstitüsü Gazi Üniversitesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Bilim Dalı, Doktora Öğrencisi, Yunus Emre Enstitüsü, Uzman Yardımcısı, Ankara, Türkiye. 2 İngilizce Öğretmeni, MEB, Ankara, Türkiye. 1 Yıl 4 Sayı 2 - 2019 (101-136) 101 Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dil İhtiyaç Analizi: Polonya Örneği Needs Analysis In Teaching Turkish As Foreign Language: The Case of Poland Abstract The aim of this study is to describe the language needs of Turkish learners at Yunus Emre Institute-Warsaw. Tthe data was collected using the scale of Iwai et al’s (1998) Japanese language needs analysis, converting the form to Turkish language and testing validation and reliability of this scale by Çangal (2013). The target group of this study includes 109 students who learn Turkish in Yunus Emre Institute-Warsaw in 2015. Percentage, arithmetic mean, t-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were used to analyze the language needs of participants. According to the data obtained from this study, the language needs of the students learning Turkish in Yunus Emre Institute-Warsaw were prioritized four subdimensions including communication inside class, individual interests and needs, education and business opportunity and merchandising. Although there was no significant relation between the language needs and age, gender and language level, a significant difference was found between their language learning needs and their educational background and duration of attendance. Keywords: Teaching turkish as foreign language, Language need analysis, Poland, Warsaw Yunus Emre institute 1. Giriş Küreselleşen dünyada teknolojinin de gelişimiyle sınırlar ortadan kalkmakta, bu durum bireyleri yeni bir dil öğrenmeye sevk etmektedir. Bu noktada farklı nedenlerle bir dili öğrenmek, dile ait bütün özeliklerle birlikte o dili yaşayan kültürü de öğrenmek anlamına gelmektedir. Yabancı dil öğreniminde sadece ihtiyaç belirleyici olmamakta, kişiye avantaj sağlayan ve iyi bir iş bulmaya yarayan diller de tercih edilmektedir. Türkiye’nin son dönemde artan siyasi ve ekonomik ilişkileri Türkçenin dünyada sık kullanılan ve tercih edilen bir dil hâline gelmesini sağlamıştır. Ayrıca Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyelik sürecinde olması, Avrupa Konseyi’nde yer alması, Türkiye’deki üniversitelerde yabancı öğrenciler için YÖK bünyesinde %10’luk bir payın ayrılması (yok.gov.tr) ve siyasi 102 Serkan İPEK, Nilgün ÇELİK ilişkilerle sürekli olarak Türkiye’nin tanınırlığının artması vb. etkenler de farklı ülkelerde Türkçeye olan ilgiyi artırmakta ve Türkçe birçok kişi tarafından yabancı dil olarak öğrenilmektedir. Yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi dünyada ve ülkemizde çeşitli kurumlar tarafından yürütülmektedir. 1984 yılında Ankara Üniversitesi bünyesinde kurulan Türkçe Öğretimi Araştırma ve Uygulama Merkeziyle (TÖMER) bir sisteme bağlanan Türkçe öğretimi çalışmaları, 1999’da Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı’nın (TİKA) başlattığı Türkoloji Projesi ve Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) yurt dışındaki üniversitelerle imzaladığı protokoller, 2009 yılında Yunus Emre Vakfına bağlı olarak kurulan Yunus Emre Enstitüsü’nün yurt dışında açmış olduğu Türk Kültür Merkezleri ile devam etmektedir (İpek, 2016). Bu kurumlardan özellikle Yunus Emre Enstitüsü ayrı bir öneme sahiptir. Hızla gelişen Enstitü’nün 2019 yılı itibarıyla faaliyette bulunduğu ülke sayısı kırk sekize, merkez sayısı ise elli sekize ulaşmıştır. Bu ülkeler arasında Türkiye ile 605 yıllık tarihi bir geçmişe sahip Polonya da bulunmaktadır. Polonya’da Türkçe öğretiminin köklü bir geçmişi bulunmaktadır. Bu noktada Türkçe öğretimi çalışmalarının başlangıcı Polonya ile Osmanlı İmparatorluğu arasındaki siyasi ilişkilerin başladığı yıllara, yani 15. yüzyılın ikinci yarısına kadar götürülebilir (Majda, 2001). Bu denli uzun bir geçmişe sahip Türkçe öğretimine, 2013 yılında Polonya’nın başkenti Varşova’da T.C. Varşova Büyükelçiliği’ne bağlı olarak çalışmalarına başlayan Varşova Yunus Emre Enstitüsü ile birlikte Türkoloji bölümlerinde (Kraków Jagielloń Üniversitesi, Varşova Üniversitesi, Poznań Adam Mickiewicz Üniversitesi) ve özel kurslarda devam edilmektedir. Polonya’da Türkçe öğrenen öğrenciler farklı ilgi ve ihtiyaçlara sahiptir. İpek (2013) çalışmasında, Varşova Yunus Emre Enstitüsü’nde Türkçe öğrenen kursiyerlerin Türkçe öğrenme nedenleri ile ilgili olarak şunları ifade etmektedir: 1. Polonyalılar dil öğrenmeyi seven bir toplumdur. Kursa gelen öğrencilerin birçoğunun iki veya ikiden fazla yabancı dil bilmesi ve öğrendikleri dillerin arasına Türkçeyi de katmak istemeleri, bu özelliklerine örnektir. Yıl 4 Sayı 2 - 2019 (101-136) 103 Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dil İhtiyaç Analizi: Polonya Örneği 2. Polonyalılar seyahat etmeyi seven bir toplumdur. Tatil amaçlı Türkiye’ye giden Polonyalılar Türkiye’nin doğal ve tarihi güzelliklerine hayran kalmakta ve ileride hayatlarını Türkiye’de sürdürmek istemektedirler. 3. Polonyalıların Türklerle yaptığı karma evlilikler Türkçe öğrenen kişi sayısını artıran bir diğer önemli faktördür. Yapılan evlilikler karşı cinslerin birbirlerinin dillerini (Türkçe-Lehçe) öğrenme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. 4. Türkçenin Polonyalılar tarafından ilginç bir dil olarak algılanması ve Türk tarihine duyulan merak da Türkçe öğrenimini etkilemektedir. Polonyalılar özellikle Osmanlı tarihini araştırmak ve öğrenmek istemektedirler. 5. Türkçe öğrenimini artıran bir diğer husus ise iki ülkenin geçmişten gelen iyi ilişkileridir. Geçmişte Osmanlı’nın Polonya’nın parçalanmasını kabul etmemesi ve yeni Türk devletini tanıyan ilk Avrupa devletinin Polonya o (...truncated)