Pracownia Psychologii Emocji i Motywacji, Instytut Psychologii, Uniwersytet Jagielloński

Zastosowanie analizy konstytucji znaczenia (MCA) w badaniu motywacji do twórczości artystycznej Anna Piechota Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej N iniejszy artykuł traktuje o możliwościach konfiguracji cech osoby, zadania/dzieła, sytuacji, zastosowania metody analizy konstytu- z jej kontekstem społeczno-kulturowym. cji znaczenia (Meaning Constitution Analysis, MCA) Aleksandra Tokarz Pracownia Psychologii Emocji i Motywacji Instytut Psychologii, Uniwersytet Jagielloński w badaniu motywacji do twórczości artystycznej. Z punktu widzenia osoby/podmiotu zaangażowa- Punktem wyjścia rozważań będzie zwięzły zarys nego w aktywność twórczą nastawioną na orygi- zakładanych przez nas koncepcji dotyczących pro- nalne dzieła, procesy motywacyjne i ich odniesie- blematyki motywacji do twórczości. Charaktery- nia do wartości są szczególnie ważne (Gałdowa, styka metody będzie poprzedzona wskazaniem na Nelicki 2005), można je uznać za obszar bardzo jej podłoże teoretyczne związane z tezami fenome- istotnych wyjaśnień. Diagnoza motywacji i pro- nologii w ujęciu Edmunda Husserla (1974). Kolejno cesu motywacyjnego, która do nich prowadzi, jest przedstawimy opis poszczególnych etapów analizy, skomplikowana i bardzo złożona (por. Rheinberg a następnie wyniki badań własnych, których celem 2006). Jakie jest w tym obszarze miejsce wypowie- badania problematyki motywacji do twórczości artystycznej. Metoda ta mieści się w nurcie był opis struktury systemu afektywno-motywacyj- dzi osoby o jej własnym działaniu dokonanym, re- badań fenomenologicznych i nawiązuje do głównych tez Edmunda Husserla (1974). W tekście nego artystów malarzy (Piechota 2009). Jednym ze alizowanym, planowanym? Przyjmujemy, kierując źródeł danych w tych badaniach były wypowiedzi się poglądem Weinera (1991), że dobra teoria moty- artystów, analizowane za pomocą MCA. wacji powinna dotyczyć świadomego doświadcze- Zastosowanie analizy konstytucji znaczenia (MCA) w badaniu motywacji do twórczości artystycznej Abstrakt Celem artykułu jest charakterystyka metody analizy konstytucji znaczenia w odniesieniu do dokonujemy krótkiego przeglądu głównych koncepcji motywacji do twórczości, by następnie pokazać, jak prezentowana metoda może zostać w ich kontekście zastosowana. Artykuł przedstawia również rezultaty naszych badań, których celem jest naświetlenie struktury sys- nia (Tokarz 1999). Weiner powołuje się na pogląd temu motywacyjno-afektywnego artystów z naciskiem na wskazanie stymulatorów i inhibitorów aktywności twórczej. Słowa kluczowe analiza konstytucji znaczenia twórczość, motywacja artystyczna, motywacja hubrystyczna, polimotywacyjność, fenomenologia Twórczość jest przez nas rozumiana jako działal- Allporta (por. 1964), który w artykule z 1953 roku ność człowieka przynosząca rezultaty obiektywnie stwierdził, że normalny człowiek jest świadomy i/lub subiektywnie nowe i wartościowe we wszyst- powodów swojego działania, a analiza podświa- kich dziedzinach życia (Tokarz 1998b; 2005a; Nęcka domych i nieświadomych procesów jest metodą 2001), ale relacjonowane badanie dotyczy artystów, specjalną, przydatną przy leczeniu przypadków osób czynnie działających w sferze sztuki, toteż ak- patologicznych. „W przypadku zdrowej osobowo- centujemy ten pierwszy aspekt. ści ogromna część motywacji może być brana dosłownie” – napisał (Allport 1964: 25). Dodatkowym Przyjmujemy, podobnie jak Nęcka (2001), że proces argumentem na rzecz wykorzystania wypowiedzi wych Indywidualnych Studiów Humanistycznych twórczy nie wymaga swoistych operacji, specyficz- jako źródła informacji o motywacji są poglądy Ko- motywacji i emocji, a także twórczości i pracy oraz na Uniwersytecie Jagiellońskim. Obecnie doktorant- nych cech czy procesów poznawczych, motywa- cowskiego (1991) oraz Gałdowej i Nelickiego (2005), zagadnienia na pograniczu tych dziedzin. Opubli- ka w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej. Jej ob- kowała dwie monografie, około 100 artykułów i roz- szar zainteresowań badawczych dotyczy mechani- cyjnych lub emocjonalnych. Zakładamy jednak, że którzy w specyfice twórczości wymieniają, między działów, w tym kilkanaście w języku angielskim. zmów motywacyjno-afektywnych psychologii twór- proces ten ma naturę antynomiczną: „dialektycz- innymi, wyższy niż w innych rodzajach aktywno- ność procesu twórczego polega na tym, że w każ- ści stopień uświadomienia przez podmiot celów, dym z jego aspektów jawiących się badaczowi, przebiegu i treści własnego działania. Aleksandra Tokarz, prof. dr hab. Przedmiotem Anna Piechota, absolwentka Międzywydziało- jej badań i analiz teoretycznych jest problematyka czości. Dane adresowe autorki: występują przeciwstawne momenty lub siły, które Pracownia Psychologii Emocji i Motywacji Dane adresowe autorki: Instytut Psychologii, Uniwersytet Jagielloński Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej dopiero w swych spięciach ukazują istotne cechy Podstawową funkcją motywacji autonomicznej, al. Mickiewicza 3, 31-120 Kraków ul. Chodakowska 19/31, 03-815 Warszawa tego procesu”, jak to określił Stróżewski (1983: 27). podobnie jak wszystkich odmian motywacji he- e-mail: e-mail: Specyfika twórczości wynika ze specyficznych terostatycznych, jest organizowanie czynności 158 ©2014 PSJ Tom X Numer 1 Przegląd Socjologii Jakościowej • www.przegladsocjologiijakosciowej.org 159 Anna Piechota, Aleksandra Tokarz Zastosowanie analizy konstytucji znaczenia (MCA) w badaniu motywacji do twórczości artystycznej rozwojowych, czyli eksploracji zabawy oraz na- W odniesieniu do procesów motywacyjnych, (1983), głosząca, że synergia motywacyjna, czyli bowiem dopełnienie charakterystyki motywów do bywania kompetencji (umiejętności, zdolności). szczególnie tych o wielkiej intensywności (a takich współwystępowanie motywacji wewnętrznej i ze- twórczości artystycznej. Przyjmujemy, że są one Ma ona podtrzymywać rozwój ku twórczości właśnie przypadków dotyczyło badanie), przyjmu- wnętrznej, stwarza aktywności twórczej optymal- analogiczne do tych, które determinują aktywność i aktywność twórczą. Czynnikami, które ją sty- jemy założenie o koniecznym, łącznym rozważa- ne warunki. naukową, jednakże to podobieństwo dotyczy me- mulują, są: nowe obiekty, doznania, informacje niu emocji i motywacji (por. Roseman 2009; Tokarz wywołujące emocję ciekawości i tworzące wy- 2011). zwania oraz zadania stawiane samemu sobie (Tokarz 1985; 1996; 2005a). Koncepcja motywacji aktywności twórczej i dzia- Motywacja instrumentalna, wspierająca się o me- tomicznym podziale motywacji na autonomiczną chanizmy analogiczne do homoeostatycznych, organizuje natomiast aktywność podmiotu z uwagi na dany cel lub zadanie. Skutki działania mają znaczenie pierwszorzędne, aktywność regulowana jest przez kary i nagrody zewnętrzne lub/i wewnętrzne (Tokarz 1985; 1996; 2005b). W używanym aktualnie rozróżnieniu Higginsa (1997; por. Tokarz 2011) wymienione, podstawowe mechanizmy odpow (...truncated)