Miejsce katechezy dorosłych w nowej ewangelizacji

KS. DARIUSZ KURZYDŁO WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO WARSZAWA MIEJSCE KATECHEZY DOROSŁYCH W NOWEJ EWANGELIZACJI Kościół jako wspólnota chrześcijańska, która otrzymała od Jezusa Chrystusa nakaz misyjny, zobowiązana jest do troski o to, by dorosły chrześcijanin mógł żyć na co dzień wiarą dojrzałą. Kościół patrzy na to zadanie w podwójnym sensie: wie, że powołaniem chrześcijanina jest stać się dorosłym i żyć jak dorosły (KWCh 10), ale ma też świadomość, że wiara nie jest trwałym stanem posiadania, lecz uczestniczy w dynamicznym procesie życia, a to wymaga jakieś ciągłej analizy sytuacji dorosłego, który podlega różnym przemianom kulturowym i cywilizacyjnym. Spróbujmy dokonać wglądu w status, jaki współcześnie posiada katecheza dorosłych, i określić jej miejsce w sytuacji nowej ewangelizacji, do jakiej wzywają Kościół ostatni papieże. 1. Katecheza dorosłych we współczesnym Kościele Choć pierwsze narodziny Kościoła1 wyznaczyły pewien kierunek rozwoju, który z czasem nabrał prawdziwego dynamizmu, a katecheza dorosłych stała się wyrazem tego rozwoju i jego odnowy, Kościół musi ciągle rodzić się na nowo, by nie stracić tej wrażliwości na działanie Ducha Świętego, jaką posiadał wpatrzony w swojego Założyciela odchodzącego z tego świata. Co więcej, na katechezę dorosłych należy spoglądać w kontekście całego życia Kościoła, a nie samej tylko katechezy – dojrzała bowiem wiara nie stanowi jedynie celu katechezy, ale jest funkcją całej działalności Kościoła. W tym sensie zadaniem katechezy jest towarzyszyć dojrzewaniu człowieka, uzdalniając go nie tylko do odnajdywania w sobie wzoru dojrzałości, jakim jest Osoba Jezusa Chrystusa, ale także do wchodzenia w komunię z Nim 1 D. Bertrand zauważył, że chrześcijaństwo nie jest „gotowym produktem” na tym świecie, ani że tym bardziej nie jest ono dziełem przypadku. Gdy sobie uzmysłowimy, iż chrześcijaństwo stale się rozwija, wtedy zrozumiemy, w jaki sposób przebiega proces jego tworzenia się. Zob. D. Bertrand, Powrót do źródeł rzuca światło na Kościół XX wieku. Cz. I, „Meander”, 3-4 (1996), s. 172. R. Murawski uważa, że zwracanie się ku początkom pozwala głębiej wniknąć w naturę samej katechezy oraz lepiej poznać jej funkcję w całokształcie misji Kościoła, uświadomić sobie jej potrzebę, jej nieodzowność w życiu Kościoła, zauważyć ciągłość posługi katechetycznej w dziejach Kościoła, a także dostrzec tożsamość zachodzącą między katechezą czasów apostolskich a różnymi formami pracy katechetycznej w późniejszych wiekach oraz inicjatywami podejmowanymi w tej dziedzinie współcześnie. Zob. R. Murawski, Katecheza chrzcielna w procesie wtajemniczenia chrześcijańskiego czasów apostolskich, Warszawa 1990, s. 9. Zob. także Jan Paweł II, Ewangelizacja i katecheza podstawowym zadaniem Kościoła, 3, w: Wierzę w Boga Ojca Stworzyciela, Watykan 1987, s. 10. (zob. ChL 57). Towarzyszenie jednak – w przypadku osób dorosłych – nie może polegać już na nauczaniu prawd katechizmowych, lecz znajdywaniu tych prawd lub dostrzeganiu ich braku w życiu chrześcijanina – tam gdzie toczy się jego codzienna egzystencja (zob. KWCh 41). W ten sposób droga dojrzewania wiary staje się czasem rozpoznawania historii zbawienia; w osobistych dziejach chrześcijanin rozpoznaje głęboki sens życia, który ukazuje z jednej strony unikalność jego ludzkiego powołania, a z drugiej pozwala przekraczać kruchość własnego człowieczeństwa. Jan Paweł II pisze, że Boży plan zbawienia objawia się każdemu z nas w miarę rozwoju historii jego życia i tworzących go wydarzeń, a więc stopniowo: w pewnym sensie z dnia na dzień (ChL 58). Dzięki katechezie człowiek może odkrywać sens swojej aktualnej sytuacji w ramach historii zbawienia, wydarzeń, które w powierzchownym oglądzie wydają się nieważne bądź niepotrzebne (zob. DOK 32, VD 74). Pierwszym zadaniem katechezy dorosłych jest więc ożywianie wiary dojrzałej na każdym etapie życia czy w związku z jakimś konkretnym wydarzeniem w życiu dorosłego chrześcijanina. Wymaga to zawsze zgromadzenia (zwołania) wspólnoty eklezjalnej, która stanie się łonem rodzącym ową wiarę. Towarzyszenie w tym procesie oznacza udział w znajdowaniu w życiu katechizowanego nasion życia, w czym ma pomóc ukazywanie owoców życia w świadectwie poszczególnych uczestników katechezy. Dojrzałość wspólnoty jest pojęciem określającym zdolność tej wspólnoty zarówno do ukazywania owoców, jak i wydobywania nasion. Dojrzałość wiary natomiast opisuje gotowość katechizowanego do przyjęcia daru świadectwa wspólnoty, jak i otwarcia na działanie Ducha Świętego, który udziela darów zrozumienia swojej sytuacji i jej zaakceptowania jako planu Bożego. Na dalszym etapie katechezy – którą znamionują cechy wtajemniczenia katechumenalnego – wspólnota dorosłych może doświadczać konsekwencji wejścia na drogę wiary w postaci nawrócenia i zjednoczenia z Chrystusem. Jak widzimy pojęcie celu w katechezie dorosłych związane jest nie tylko z kierunkiem dążeń, jaki proponuje się dorosłemu w ramach formacji chrześcijańskiej, lecz przede wszystkim z sytuacją dorosłego, który dostrzega potrzebę zrozumienia własnej egzystencji oraz znalezienia prawdziwych podstaw rzeczywistości, w jakiej uczestniczy. Dlatego opierając się na analizie współczesnego świata i człowieka, twórcy kościelnych dokumentów przedstawiają ów cel w kategoriach pewnej drogi, której przejście ma zagwarantować osiągnięcie prawdziwego ideału wychowawczego. Odnajdujemy tu dynamiczną koncepcję rozwoju religijnego, pozwalającego osobom dorosłym stawać się dzięki katechezie uczestnikami pełni życia. Dopiero dzięki tej formacji, która kształtuje ich żywe więzi z Bogiem oraz wspólnotą chrześcijańską, mogą zdobywać najgłębsze i najpełniejsze rozumienie swojej osobistej sytuacji. Tak określony cel niesie ze sobą ogromną nadzieję autentycznego rozwoju człowieczeństwa, którego pragnie Kościół. Dojrzała wiara stanowi jednak tego rodzaju ideał, którego osiągnięcie zależy od przyjęcia całościowej wizji człowieka. Dlatego rozwój wiary należy widzieć w kategoriach dojrzewania całej osoby ludzkiej, a nie tylko dojrzewania religijnego: pełnego życia naturalnego, w którym wartości religijne z jednej strony uzupełniają pełną wizję człowieka, z drugiej wyznaczają nową perspektywę sensu i życia. Koncepcja ta dla osiągnięcia podstawowego celu katechezy dorosłych pełni rolę gwaranta religijności osobowościowo zintegrowanej. Kościół uznał wyjątkowość katechezy dorosłych (zob. DOK 29, 59, 171; CT 43; KWCh 4), odróżniając ją w ten sposób od katechezy dzieci i młodzieży, ale powierzając osobom dorosłym odpowiedzialność za Kościół jako wspólnotę zdolną udzielać życia nadprzyrodzonego (a więc wnosić w ludzkie losy nową jakość, głębszy wymiar – dawać nowe motywy życia i nadziei)2. We współczesnych dokumentach podkreśla się świecki kontekst życia adresata katechezy (świecką duchowość), wskazuje się na zadania rozwojowe czy potrzeby egzystencjalne chrześcijan (zob. KWCh 26-30, DOK 172, 174)3. Kościół docenił w ten sposób zdolność dorosłego do wzięcia (...truncated)