Sprawozdanie z konferencji naukowej „Wokół poszukiwania życia w kosmosie”. Instytut Filozofii UKSW, Warszawa, 16 grudnia 2015 r.

Studia Philosophiae Christianae UKSW 52(2016)1 Adam Świeżyński Sprawozdanie z konferencji naukowej Wokół poszukiwania życia w kosmosie Instytut Filozofii UKSW, Warszawa, 16 grudnia 2015 r. 16 grudnia 2015 roku w budynku Instytutu Filozofii UKSW w Warszawie odbyła się konferencja naukowa pt. Wokół poszukiwania życia w kosmosie, zorganizowana przez pracowników Sekcji Filozofii Przyrody UKSW. Jednym z powodów jej zorganizowania była, przypadająca w dniu odbywania się konferencji, 20. rocznica śmierci księdza profesora Szczepana W. Ślagi (1934– 1995), prodziekana Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie (obecnie UKSW) i współtwórcy specjalności filozofii przyrody na tym Wydziale. Ksiądz Profesor żywo interesował się problemem pochodzenia życia, w szczególności hipotezami jego pozaziemskich początków. Tej problematyce poświęcił wiele prac, w których próbował ocenić wartość tych hipotez z punktu widzenia filozofa. Innym motywem, który skłonił pracowników Sekcji Filozofii Przyrody do podjęcia problematyki poszukiwania życia w kosmosie w ramach zorganizowanej konferencji, są realizowane aktualnie badania naukowe w tym zakresie, m.in. zakończenie w 2014 roku jednego z etapów misji „Rosetta” (na komecie 67/P Czuriumow-Gierasimienko wylądował Philae – lądownik Europejskiej Agencji Kosmicznej) i wynikające z nich ustalenia. Pytanie o powstanie życia i rozpatrywanie możliwości jego pozaziemskiego pochodzenia od zawsze nurtowało ludzi, także ze względu na kwestię ich własnych początków. Współcześnie coraz częściej wskazuje się nie tylko na możliwość istnienia życia poza Ziemią, ale także na jego pozaziemską genezę. Konstruując modele abiogenezy, badacze uwzględniają więc w różnym zakresie jej kosmiczny etap, który według niektórych doprowadził do powstania życia nie tylko na naszej planecie. Jednym z celów konferencji było pokazanie, że początek życia, ze względu na rozmaitość wskazywanych przyczyn, jest zagadnieniem interdyscyplinarnym. „Wprawdzie samo rozumienie początku czy przyczyny powstania życia jest nieco inne na płaszczyźnie nauk przyrodniczych, filozofii i teologii, lecz [2] Recenzje i Sprawozdania 161 te różne punkty widzenia nie muszą się wykluczać, a mogą dać pogłębione spojrzenie na istotę życia. Każda próba zbadania początków życia na Ziemi, również wskazująca na jego kosmiczne pochodzenie, ma też znaczenie dla określenia naszego miejsca w świecie, a także celu ludzkiego życia” (A. Lemańska, Zaproszenia do udziału w konferencji). Ze względu na taki charakter zaproponowanej problematyki z zaproszenia do udziału w konferencji skorzystali zarówno przyrodnicy, jak i filozofowie, teologowie oraz literaturoznawcy. Uczestnicy konferencji wygłaszający referaty reprezentowali ośrodki naukowe z Kielc, Krakowa, Lublina, Olsztyna, Poznania, Szczecina i Warszawy. Konferencję otworzyła dziekan Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej UKSW w Warszawie, prof. dr hab. Anna Latawiec. Powitała uczestników konferencji oraz wyraziła radość z powodu jej zorganizowania, uznając doniosłość podjętej tematyki. Nawiązała także do postaci ks. prof. Sz. W. Ślagi, przypominając jego sylwetkę i osiągnięcia naukowe. W dalszej kolejności przystąpiono do wysłuchania referatów zgrupowanych w trzech częściach tematycznych. W pierwszym wystąpieniu prof. dr hab. Ewa Szuszkiewicz z Polskiego Centrum Astrobiologii CASA* oraz Wydziału Matematyczno-Fizycznego Uniwersytetu Szczecińskiego zaprezentowała temat: Nasze miejsce we Wszechświecie: kim jesteśmy i dokąd zmierzamy. Prelegentka, odwołując się do obecnych ustaleń naukowych z zakresu fizyki, astronomii i kosmologii, starała się odpowiedzieć na zasadnicze pytania: Skąd wzięło się życie i jak następowała jego ewolucja? Jaka jest przyszłość życia na Ziemi i gdziekolwiek indziej? Czy jesteśmy sami we Wszechświecie? E. Szuszkiewicz zauważyła, że pytania te ludzkość zadawała sobie od zawsze, a współcześnie zadajemy je sobie również my, ludzie żyjący tu i teraz, ale bogatsi o zrozumienie podstawowych praw natury. Udało nam się poznać strukturę materii oraz sposoby, w jaki ciała materialne oddziałują ze sobą. Odkryliśmy nowe planety, nowe gwiazdy oraz inne obiekty znajdujące się w przestrzeni kosmicznej. Poznaliśmy budowę i funkcjonowanie organizmów żywych. Nauczyliśmy się wykrywać i leczyć choroby, dzięki czemu żyjemy dłużej i lepiej. Rozwinęliśmy także technologie, które pozwalają nam na poznawanie odległych obiektów we Wszechświecie oraz struktur mikroświata. Następnie prelegentka zauważyła, że dalszy postęp w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania o pochodzenie 162 Recenzje i Sprawozdania [3] życia, jego ewolucję i rozprzestrzenienie się we Wszechświecie będzie wymagał połączenia wiedzy i metod działania specjalistów w wielu dyscyplinach w jedną spójną całość. Konieczna jest więc stała i pogłębiona integracja nauk. Bardzo młoda, w porównaniu do astronomii, astrobiologia podjęła się właśnie tego zadania. E. Szuszkiewicz przedstawiła stan obecny poszukiwań życia w kosmosie oraz najważniejsze osiągnięcia astrobiologii. Naszkicowała także kierunki dalszych badań i ich oczekiwane wyniki. W kolejnym wystąpieniu, zatytułowanym Miejsce człowieka w kosmosie: dane empiryczne i perspektywa astronautyczna, prof. dr hab. Jan F. Terelak z Instytutu Psychologii UKSW w Warszawie, reprezentujący także Komitet Badań Kosmicznych i Satelitarnych PAN, przedstawił wielorakie związki intelektualne i emocjonalne człowieka z kosmosem, ujawniające się, z jednej strony, w rozwoju kosmologii i astronomii, a z drugiej – w ikonografii religijnej i literaturze pięknej oraz prozie naukowo-fantastycznej (science-fiction). J. Terelak zauważył, że zebrane przez tysiąclecia dane naukowe i mity na temat kosmosu były i są podstawą budowania narzędzi (np. teleskopy, satelity, sondy kosmiczne), przydatnych do ich weryfikacji. Jednakże dopiero w XX wieku człowiek postanowił osobiście krok po kroku, niejako fizycznie „dotknąć” kosmosu. Kroki te to rozwój narzędzi transportu pozaziemskiego, m.in. takich jak: baloniarstwo i lotnictwo stratosferyczne, statki kosmiczne (orbitalne i międzyplanetarne) oraz stacje kosmiczne. Działalność ta nazwana w literaturze przedmiotu astronautyką, wzbudziła nowe nadzieje na eksploracje kosmosu, ale także wygenerowała nowe mity, wśród nich mit o nieograniczonym podboju kosmosu przez człowieka. J. Terelak omówił postępy współczesnej astronautyki ze szczególnym uwzględnieniem barier medycznych i psychologicznych uniemożliwiających długoterminowe przebywanie człowieka Kosmosie. W konkluzji swojego wystąpienia prelegent sceptycznie odniósł się do roztaczanych współcześnie wizji szybkiego i skutecznego podboju przestrzeni kosmicznej przez człowieka (np. program „Mars One”). Wskazał na wiele barier natury fizykalnej, biologicznej i psychologicznej, których przekroczenie będzie wymagało nie tylko odpowiedniego postępu technicznego, ale także stopniowej i powolnej adaptacji ludzkiej psychiki do nowych warunków kosmicznego bytowania. W opin (...truncated)