Świadomość skutków zdrowotnych korzystania z internetu w opinii pokolenia sieci

©Wydawnictwo UR 2019 ISSN 2080-9069 ISSN 2450-9221 online „Edukacja – Technika – Informatyka” nr 3/29/2019 www.eti.rzeszow.pl DOI: 10.15584/eti.2019.3.16 MAGDALENA WASYLEWICZ Świadomość skutków zdrowotnych korzystania z internetu w opinii pokolenia sieci Awareness of the Health Effects of Using the Internet According to the Generation of the Network ORCID: 0000-0002-5180-3300, doktor, Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Pedagogiczny, Katedra Pedagogiki Medialnej, Polska Streszczenie Współcześnie internet zaraz po rodzinie i szkole stał się jednym z najważniejszych środowisk edukacyjnych i wychowawczych, ale także bardzo popularnym narzędziem komunikacyjnym. Młodzi ludzie spędzają z telefonem w ręku lub przed ekranem komputera wiele godzin dziennie. Coraz częściej wśród negatywnych skutków nadużywania mediów wymienia się skutki zdrowotne. Dlatego podstawowym celem niniejszego artykułu było poznanie świadomości młodzieży dotyczącej ich dolegliwości zdrowotnych, jakie pomimo młodego wieku odczuwają po dłuższym korzystaniu z mediów. Badania przeprowadzono w 2018 r. wśród 250 uczniów uczęszczających do szkół średnich w województwach podkarpackim i małopolskim. Narzędziem zastosowanym w badaniach był kwestionariusz ankiety „Moja aktywność w Internecie” autorstwa Styśko-Kunkowskiej i Wąsowicz. Słowa kluczowe: media, internet, zdrowie, młodzież Abstract Nowadays, the internet, after family and school, have become one of the most important educational and educational environments, but also a very popular communication tool. Young people spend many hours a day with their phone in their hands or in front of a computer screen. Health effects are increasingly mentioned among the negative effects of media abuse. Therefore, the primary objective of this article was to learn about the awareness of young people about their health problems, which despite their young age they feel after prolonged use of the media. The research was conducted in 2018 among 250 students attending secondary schools in Podkarpackie and Małopolskie Voivodeships. The tool used in the survey was the questionnaire „My Internet Activities” by Styśko-Kunkowska and Wąsowicz. Keywords: media, internet, health, youth 113 Wstęp Internet dzisiaj to ogromne medium. Niemalże każdy nastolatek ma dostęp do internetu nie tylko na komputerze czy laptopie, także m.in. na tablecie, smartwatchu, ale przede wszystkim na telefonie, co sprawia, że internet towarzyszy młodym ludziom przez cały dzień. Liczba osób komunikujących się za pośrednictwem internetu ciągle się poszerza. Coraz częściej mówi się nie tylko o psychicznych, dydaktycznych i emocjonalnych konsekwencjach (w tym pozytywnych i negatywnych), ale również o skutkach zdrowotnych zbyt długiego czasu spędzanego w sieci. Stąd współcześnie edukacja zdrowotna jest przedmiotem zainteresowania nie tylko medycyny, lecz też nauk społecznych, takich jak psychologia, socjologia oraz pedagogika, które opisują różne zachowania ludzi i ich uwarunkowania w stosunku do swojego stanu zdrowia. Konsekwencje zdrowotne Ponieważ zdrowie jest fundamentalnym pojęciem w edukacji zdrowotnej, to właśnie od jego zdefiniowania należy zacząć niniejsze rozważania. Zdrowie zalicza się do kategorii abstrakcyjnych, niezwykle trudnych do wyjaśnienia. Dotychczas nie sformułowano jeszcze definicji, która cieszyłaby się powszechną akceptacją, choć w literaturze naliczono ich ponad 300. Oznacza to, że żadna z nich nie jest do końca zadowalająca, a wyjaśnienia terminu formułowane są w zależności od podejścia. W naukach społecznych stworzono nowe kryteria definiowania zdrowia. Wśród nich można wyodrębnić dwa sposoby konceptualizacji: 1. W pierwszym ujęciu zdrowie rozumiane jest jako dyspozycja, czyli poddająca się zmianom umiejętność człowieka do zdobywania zarówno pełni psychicznych, fizycznych i społecznych zdolności, jak i reagowania na zadania ze strony środowiska. 2. W drugim zdrowie określane jest jako proces poszukiwania i zachowywania równowagi w sytuacjach napotykania obciążeń, które bezustannie nakłada na jednostkę otoczenie. Tę perspektywę zdrowia określa się jako interakcyjną i dynamiczną (Heszen-Niejodek, Sęk, 1997, s. 28). Lalonde zaproponował teorie tzw. pól zdrowia, w obrębie których wyznaczył cztery grupy czynników determinujących zdrowie: 1. Styl życia – ogół decyzji (działań) jednostki, które oddziałują na jej zdrowie i które osoba w mniejszym lub większym stopniu może kontrolować (około 50–52%). 2. Środowisko – wszystkie jego aspekty zewnętrzne oddziałujące na ciało ludzkie, na które jednostka ma bardzo ograniczony wpływ lub nie ma go w ogóle (około 20%). 3. Biologia człowieka – zbiór cech związanych z biologią organizmu człowieka, w tym także czynniki genetyczne, płeć, wiek (około 20%). 4. Organizacja opieki medycznej – poziom, dostępność, rodzaj, struktura, zasoby opieki zdrowotnej (Woynarowska, 2007, s. 44–45). 114 W pierwszy z wyżej wymienionych czynników wpisuje się obecny styl życia młodzieży, czyli nadmierne i długotrwałe korzystanie z sieci na wszystkich dostępnych nośnikach i w każdym miejscu, gdzie tylko jest dostęp do internetu, co niesie ze sobą wiele negatywnych konsekwencji, które wpływają na zdrowie użytkowników nowoczesnych technologii. Można wyróżnić wiele dolegliwości, które towarzyszą temu tematowi: „lęk, niepokój oraz towarzyszące im bóle głowy, ogólne podrażnienie oczu, koszmary nocne. Mogą również występować reakcje charakterystyczne dla ogólnej reakcji stresowej, takie jak: podwyższony poziom noradrenaliny i adrenaliny we krwi, przyśpieszone tętno, wzrost ciśnienia w naczyniach krwionośnych” (Hankała, 2005, s. 77). Najczęściej spotykane w dzisiejszych czasach są dolegliwości związane z narządem wzroku. Wskutek długiego wpatrywania się w ekrany urządzeń oczy męczą się, doznają stresu, przez co możliwe są wady wzroku i ostrości widzenia, oraz doznają skurczu mięśnie poprzez skupianie wzroku na małym fragmencie, co z kolei powoduje bóle głowy, złe samopoczucie i problemy z koncentracją czy suchość oczu. Długotrwałe korzystanie z komputera czy innych sprzętów tego typu może powodować bóle głowy, pleców, kości ogonowej, zapalenie ścięgien, przeciążone mięśnie, nerwy, nadciągnięte mięśnie i ścięgna, skrzywienie kręgosłupa. Przebywając dłuższy czas w tej samej siedzącej pozycji przy komputerze, mięsnie, które są wtedy wykorzystywane, są poddane tzw. statycznemu obciążeniu. Podczas pracy przy komputerze mięśnie są mniej ukrwione z powodu braku ruchu, odprowadzanie produktów przemiany materii jest słabsze oraz gromadzą się w nich uboczne produkty tej przemiany, co powoduje skurcze i bóle mięśniowe (Angar, 2008, s. 8). Bardzo niepokojący jest fakt, iż młodzież i dzieci nie wiedzą, że komputery, telefony i inne sprzęty szkodliwie promieniują, co sprawia, że szansa na zachorowanie np. na białaczkę zwiększa się. Długotrwałe pisanie na klawiaturze może prowadzić do problemów z nadgarstkami, np. zespołu cieśni nadgarstka. Dzieje się tak ze względu na częste wykonywanie tych samych (...truncated)